Çalışanların emeklilik sorularında en sık karşılaşılan başlıklardan biri borçlanmadır: "Askerliğimi borçlanırsam ne kazanırım?", "Doğum borçlanması kaç çocuk için yapılır?", "Ücretsiz izindeki günleri sonradan ödeyebilir miyim?" SGK borçlanma türleri, sigortalının prim ödenmemiş belirli sürelerini, primini sonradan kendisi ödeyerek hizmetine saydırmasını sağlayan yollardır. Hangi sürenin borçlanılabileceği kanunda tek tek sayılmıştır; listede olmayan süre için borçlanma yapılamaz.
Bu rehber, 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesindeki borçlanma türlerini tek tabloda topluyor, 7566 sayılı Kanun'la değişen prim oranlarını açıklıyor ve İK'nın çalışanlara nasıl rehberlik edebileceğini gösteriyor. Kavramın kısa tanımı için hizmet borçlanması nedir sözlük yazımıza bakabilirsiniz.
Borçlanma Neden Önemli?
Borçlanmanın emekliliğe etkisi iki yoldan olur:
- Prim gün sayısını artırır. Borçlanılan günler, emeklilik için gereken prim günü toplamına eklenir.
- Sigortalılık başlangıcını geriye çekebilir. 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesine göre, sigortalılık başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanıldığında başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Askerliğini ilk işe girişinden önce yapmış bir çalışan için bu, emeklilik şartlarını değiştirebilecek bir etkidir.
Borçlanma sonucunda aylık bağlanmasına hak kazanılırsa, aylık borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır.
SGK Borçlanma Türleri Tablosu
5510 sayılı Kanun'un 41. maddesinde sayılan başlıca borçlanma türleri şunlardır:
| Borçlanma türü | Kapsam ve şartlar | Prim oranı |
|---|---|---|
| Doğum borçlanması | Kanunen verilen ücretsiz doğum veya analık izni süreleri ile sigortalı kadının, üç defaya mahsus, her doğumdan sonra iki yılı geçmemek üzere, uzun vadede sigortalı sayılmadığı ve çocuğun yaşadığı süreler | %32 |
| Askerlik borçlanması | Er veya erbaş olarak silah altında ya da yedek subay, yedek astsubay okulunda geçen süreler | %45 |
| Kamu görevlisi aylıksız izni | 4/c kapsamındakilerin personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri | %45 |
| Doktora ve tıpta uzmanlık | Sigortalı olmaksızın geçen normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri | %45 |
| Avukatlık stajı | Sigortalı olmaksızın yapılan normal staj süresi | %45 |
| Tutukluluk ve gözaltı | Sigortalı iken tutuklanıp ya da gözaltına alınıp beraat edenlerin bu süreleri | %45 |
| Grev ve lokavt | Grev ve lokavtta geçen süreler | %45 |
| Hekimlerin fahri asistanlığı | Fahri asistanlıkta geçen süreler | %45 |
| Seçim nedeniyle açıkta kalma | Seçim kanunları gereği istifa edenlerin açıkta geçen süreleri | %45 |
| Kısmi süreli çalışma | Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanların, kısmi çalıştıkları aylardaki eksik süreleri | %45 (GSS primi ödenmiş sürelerde %39) |
| Resmî öğrenci olarak yurt dışı öğrenim | 1416 sayılı Kanun'a göre gönderilen ve mecburi hizmetini tamamlayanların 18 yaşından sonraki öğrenim süreleri | %45 |
Oranlar, borçlanmaya esas alınacak günlük kazanç üzerinden uygulanır. Yurt dışı borçlanması bu tabloda yer almaz; ayrı bir kanunla (3201 sayılı Kanun) düzenlenir ve kendine özgü şartları vardır. Ayrıntılar için yurt dışı borçlanması rehberimize bakabilirsiniz.
2026'da değişen oranlara dikkat
7566 sayılı Kanun'la 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesinde yapılan değişiklikle borçlanma prim oranı tek oran olmaktan çıkarıldı: Doğum borçlanması (41/a) için %32 oranı korunurken diğer borçlanma türleri için oran %45'e yükseltildi. Kısmi süreli çalışmaya ilişkin borçlanmada genel sağlık sigortası primi ödenmiş süreler için oran da %20'den %39'a çıkarıldı. Değişikliğin hangi başvuru tarihlerinden itibaren uygulandığını ve geçiş dönemindeki başvuruların durumunu SGK'nın güncel duyurularından kontrol etmenizi öneririz.
Bu değişiklik, çalışanlara daha önce verilmiş hesap tahminlerinin güncelliğini yitirebileceği anlamına gelir. İK ekibinin geçmişte paylaştığı bilgilendirme notlarını gözden geçirmesi yerinde olur.
Borçlanma Tutarı Nasıl Hesaplanır?
Borçlanma tutarı üç unsurdan oluşur:
- Günlük kazanç: Talep tarihinde geçerli prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırı arasında olmak üzere, sigortalının kendisinin belirlediği tutar.
- Prim oranı: Doğum borçlanmasında %32, diğer türlerde %45.
- Gün sayısı: Borçlanılmak istenen gün sayısı.
Formül: Borçlanma tutarı = Günlük kazanç × Prim oranı × Gün sayısı
Günlük kazancın alt sınırı yürürlükteki düzenlemeye göre aylık brüt asgari ücretin otuzda biridir. Site parametrelerimize göre 2026 yılında aylık brüt asgari ücret 33.030,00 TL olduğundan alt sınır günlük 1.101,00 TL'dir. Güncel değerler için 2026 bordro parametreleri tablomuza bakabilirsiniz.
Örnek hesaplar (alt sınırdan)
Aşağıdaki örnekler temsilîdir ve 2026 yılı alt sınırından hesaplanmıştır:
| Borçlanma | Gün | Günlük kazanç | Oran | Günlük prim | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|
| Askerlik (temsilî) | 540 | 1.101,00 TL | %45 | 495,45 TL | 267.543,00 TL |
| Doğum, tek çocuk (temsilî) | 720 | 1.101,00 TL | %32 | 352,32 TL | 253.670,40 TL |
Hesap kontrolü: 1.101 × 0,45 = 495,45 TL; 495,45 × 540 = 267.543,00 TL. 1.101 × 0,32 = 352,32 TL; 352,32 × 720 = 253.670,40 TL.
Günlük kazancı alt sınırın üzerinde seçmek borçlanma tutarını artırır; bunun aylık bağlama oranına etkisi ise kişinin tüm hizmet geçmişine bağlıdır. Bu nedenle "en düşük mü, daha yüksek mi" sorusunu SGK'dan alınacak bilgiyle değerlendirmek gerekir.
Ödeme Süresi ve Başvuru Akışı
- Başvuru: Borçlanma sigortalının veya hak sahiplerinin yazılı talebiyle başlar. İşverenin onayı veya başvurusu gerekmez.
- Tebliğ: SGK, hesapladığı borç tutarını sigortalıya tebliğ eder.
- Ödeme süresi: Borç, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir. Bir ay içinde ödenmeyen borçlanma için yeni başvuru gerekir ve yeni başvuru tarihindeki kazanç sınırları ile oranlar uygulanır.
- Sonuç: Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.
Kısmi ödeme veya taksit uygulaması kanunda öngörülmediğinden, çalışanın ödeme planını tebliğden önce yapmasını önerin.
Hangi Süreler Borçlanılamaz?
Uygulamada çalışanların en çok yanıldığı nokta budur:
- Özel sektörde ücretsiz izin: 4/a kapsamındaki (hizmet akdiyle çalışan) sigortalıların genel ücretsiz izin süreleri 41. maddede sayılmaz. Bir dönem kanunda yer alan "kriz dönemlerinde ücretsiz izin" borçlanması 5754 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır.
- Kayıt dışı çalışma: Sigortasız geçen çalışma süreleri borçlanmayla değil, gerekiyorsa hizmet tespiti yoluyla değerlendirilir. Bu konuda hizmet tespit davası rehberimize bakabilirsiniz.
- Üniversite öğrenimi: Lisans öğrenim süreleri, 1416 sayılı Kanun kapsamındaki resmî öğrenciler dışında borçlanılamaz.
- Kanunda sayılmayan diğer süreler: Listede yer almayan bir süre için "belki olur" diye başvuru yönlendirmesi yapmayın; tereddütlü durumlarda çalışanı doğrudan SGK'ya yönlendirin.
Hangi Borçlanma Kime Uygun?
Askerlik borçlanması
Erkek çalışanlar için en yaygın borçlanmadır. Özellikle ilk işe girişi askerlikten sonra olan çalışanlarda sigortalılık başlangıcını geriye çekebildiği için emeklilik yaşı veya süre şartı üzerinde belirleyici olabilir. Çalışanlara nasıl anlatılacağı konusunda askerlik borçlanması bilgilendirme yazımızı inceleyebilirsiniz.
Doğum borçlanması
Kadın çalışanların üç doğuma kadar, her doğum için en fazla iki yıllık süreyi borçlanabilmesini sağlar. Oranın %32'de kalması, diğer borçlanmalara göre daha düşük maliyet anlamına gelir. Şartların ayrıntısı için doğum borçlanması İK rehberimize bakabilirsiniz.
Kısmi süreli çalışma borçlanması
Kısmi süreli çalışan sigortalı, ay içinde eksik kalan günleri borçlanarak prim gününü tamamlayabilir. Bu borçlanma, bildirimlerin kısmi süreli sözleşmeye uygun yapılmasına bağlıdır. Bildirim tarafı için kısmi süreli çalışan SGK bildirimi yazımızı inceleyebilirsiniz.
İK İçin Adım Adım Rehberlik Süreci
- Talebi dinleyin, karar vermeyin. Borçlanma çalışanın kişisel kararıdır; İK bilgi verir, yönlendirir.
- Hizmet dökümünü birlikte inceleyin. Çalışanın e-Devlet'ten alacağı hizmet dökümü, eksik dönemleri ve ilk giriş tarihini gösterir.
- Uygun türü belirleyin. Askerlik, doğum, kısmi süre gibi seçeneklerden hangisinin uygulanabilir olduğunu tabloya göre değerlendirin.
- Maliyeti kabaca hesaplayın. Alt sınırdan örnek hesap, çalışanın bütçe planlaması için yol göstericidir; kesin tutarı SGK tebliğ eder.
- Belgeleri hazırlatın. Askerlik için terhis veya askerlik durum belgesi, doğum için nüfus kayıt bilgisi gibi belgeleri çalışanın temin etmesini sağlayın.
- Bir aylık ödeme süresini hatırlatın. Tebliğ sonrası süre kaçarsa başvuru yenilenmek zorunda kalınır.
- Kıdem planlamasını ayrı ele alın. Borçlanmayla emeklilik şartını dolduran çalışanın kıdem tazminatlı ayrılış hakkı doğabilir; bu konuyu emeklilik şartları sorgulama yazımızdaki adımlarla değerlendirin.
Sık Yapılan Hatalar
- Çalışana eski %32 oranıyla tüm borçlanma türleri için maliyet tahmini vermek.
- Ücretsiz izin sürelerinin borçlanılabileceğini söylemek.
- Borçlanmanın her durumda emekliliği öne çektiğini varsaymak; bazı çalışanlarda belirleyici şart yaş olabilir.
- Tebliğ sonrası bir aylık ödeme süresini hatırlatmamak.
- Borçlanma sonrası emeklilik şartını dolduran çalışanın ayrılış sürecini plansız yönetmek.
- Borçlanmayı işverenin yapacağı veya ödeyeceği bir işlem gibi sunmak.
Kapanış
Borçlanma, doğru zamanda ve doğru bilgiyle yapıldığında çalışanın emeklilik planını belirgin biçimde değiştirebilir. İK'nın rolü, kararı çalışan adına vermek değil, doğru soruları sordurmak ve resmî kaynağa yönlendirmektir. Çalışanlarınıza yönelik emeklilik ve sosyal güvenlik bilgilendirme programları için İK Partner'ın eğitim ve gelişim hizmetinden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin bağlantısından ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki ve mali danışmanlık niteliği taşımaz. Borçlanma şartları ve oranları değişebileceğinden kesin bilgi için SGK'ya başvurun ve somut durumunuz için uzman desteği alın.
