Hizmet Borçlanması (İngilizce: Purchase of Service Credit, Military/Maternity Service Buy-Back), kanunda sayılan ve sigortasız geçmiş bazı sürelerin, sigortalının talebi ve primini ödemesi karşılığında sigortalılık süresine ve prim gün sayısına eklenmesi demektir. Askerlik ve doğum borçlanması, uygulamada en çok bilinen türlerdir.
Borçlanma, emeklilik tarihini öne çekmek ya da eksik prim gününü tamamlamak isteyen çalışanlar için güçlü bir araçtır. İşveren doğrudan taraf olmasa da İK ekipleri bu konuda sıkça soru alır: "Askerliğimi borçlanırsam ne kazanırım?", "Doğum borçlanması kaç çocuk için yapılır?" gibi. Bu soruları doğru çerçevede yanıtlamak, çalışanlara verilen bilgilendirme desteğinin kalitesini belirler.
Hizmet Borçlanması Nedir? Kapsamı
Hizmet borçlanması nedir sorusunun yasal dayanağı, 5510 sayılı Kanun'un borçlanılabilecek süreleri sayan hükmüdür. Bu hükümde yer alan başlıca süreler şunlardır:
- Muvazzaf ve yedek subay askerlik süreleri
- Kadın sigortalıların doğum sonrası çalışmadıkları süreler (doğum borçlanması)
- Avukatlık stajı ve doktora ya da tıpta uzmanlık eğitimi gibi belirli eğitim süreleri
- Kamu görevlilerinin aylıksız izin süreleri
- Tutukluluk veya gözaltı sonrasında beraatle sonuçlanan süreler
- Grev ve lokavtta geçen süreler
- Kanunda sayılan diğer haller
Yurt dışında geçen sürelerin borçlanılması ise ayrı bir kanunla düzenlenmiştir ve kendi kurallarına sahiptir. Her borçlanma türünün süre sınırları ve başvuru şartları farklıdır; güncel kurallar için SGK'nın resmi açıklamalarına başvurulmalıdır.
Nasıl Hesaplanır ve Neyi Değiştirir?
Borçlanma tutarı, temel olarak üç unsura dayanır:
- Borçlanılacak gün sayısı: Belgelenen ve kanunen borçlanılabilecek süre
- Günlük kazanç: Kişinin, başvuru tarihindeki prime esas kazanç alt ve üst sınırları arasında belirlediği tutar
- Prim oranı: Kanunda borçlanma için öngörülen oran
2026 yılında günlük prime esas kazanç alt sınırı 1.101,00 TL, üst sınırı 9.909,00 TL'dir. Kişi genellikle maliyeti düşük tutmak için alt sınırı, ileride bağlanacak aylığı yükseltmek için ise daha yüksek bir kazancı tercih edebilir. Borçlanma oranı ve ödeme süresi gibi ayrıntılar için güncel SGK düzenlemesine bakmanız gerekir. Tahakkuk eden borcun kanuni süre içinde ödenmemesi, borçlanma işleminin sonuç doğurmamasına yol açabilir.
Borçlanmanın başlıca etkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Etki | Açıklama |
|---|---|
| Prim gün sayısı | Borçlanılan günler emeklilik için gereken gün sayısına eklenir |
| Sigortalılık başlangıcı | Bazı borçlanma türlerinde, süre ilk sigortalılıktan önceyse başlangıç tarihi geriye çekilebilir |
| Emeklilik tarihi | Gün ve süre şartlarının erken tamamlanmasıyla emeklilik öne gelebilir |
| Aylık tutarı | Seçilen günlük kazanç, aylık hesabını etkileyebilir |
Sigortalılık başlangıcının geriye çekilmesi, özellikle emeklilik yaşı ve süre şartları açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle borçlanma kararı, kişinin tüm hizmet geçmişi birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Askerlik ve Doğum Borçlanması
İK'ya gelen soruların büyük kısmı bu iki türle ilgilidir:
- Askerlik borçlanması: Erkek çalışanların askerlikte geçen süreyi sigortalılığa eklemesini sağlar. Çalışanlara nasıl anlatılacağını askerlik borçlanması rehberimizde ele aldık.
- Doğum borçlanması: Kadın çalışanların doğumdan sonra çalışmadıkları belirli süreleri, kanundaki çocuk sayısı ve süre sınırları içinde borçlanmasıdır. Ayrıntılar için doğum borçlanması rehberimize göz atabilirsiniz.
Doğum borçlanması ile analık izni karıştırılmamalıdır. Analık izni, çalışırken doğum nedeniyle kullanılan yasal izindir ve 7578 sayılı Kanun'la 24 haftaya çıkarılmıştır; borçlanma ise sigortasız geçen süreyi sonradan sigortalılığa eklemeye yöneliktir.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Hizmet borçlanması ve hizmet birleştirme: Borçlanma sigortasız süreyi ekler; birleştirme ise farklı statülerde fiilen geçmiş sigortalı süreleri bir araya getirir.
- Hizmet borçlanması ve prim borcu: Prim borcu, ödenmemiş bir yükümlülüktür. Borçlanma ise kişinin isteğe bağlı olarak başvurduğu bir haktır.
- Hizmet borçlanması ve isteğe bağlı sigorta: İsteğe bağlı sigorta, ileriye dönük prim ödemeyi; borçlanma ise geçmişe dönük süreyi kapsar.
Örnek Senaryo
Bu senaryo örnek amaçlıdır. Bir sigorta şirketinde çalışan kadın uzman, iki çocuğunun doğumundan sonra birkaç yıl çalışmamış ve ardından yeniden işe dönmüştür. Emekliliğine kalan süreyi hesaplarken doğum borçlanmasını duyuyor ve İK'ya danışıyor. İK uzmanı, borçlanmanın kanundaki çocuk sayısı ve süre sınırları içinde yapılabildiğini, tutarın seçilen günlük kazanca göre değiştiğini ve kararın SGK'dan alınacak kişisel değerlendirmeyle verilmesi gerektiğini anlatıyor. Ayrıca çalışanın ihtiyaç duyabileceği hizmet dökümü ve belge taleplerini hızlıca karşılıyor. Çalışan, borçlanma maliyetini emekliliğin ne kadar öne geleceğiyle karşılaştırarak kararını veriyor.
İK Uygulamasında İpuçları
- Çalışanlara borçlanmanın genel mantığını anlatın, ancak kişisel hesap ve karar için SGK'ya yönlendirin.
- Askerlik veya doğum belgelerine ilişkin talepleri hızlıca karşılayın; başvurular çoğu zaman belgeye bağlıdır.
- Emeklilik planlaması desteği veriyorsanız borçlanmayı seçeneklerden biri olarak tanıtın.
- Borçlanma sonrası emekliliğe hak kazanacak çalışanlar için iş gücü planlamanızı güncelleyin.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel borçlanma kararları için SGK'ya veya bir uzmana başvurulması önerilir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Çalışan Bilgilendirmesini Güçlendirin
Emeklilik, borçlanma ve hizmet birleştirme soruları, İK'nın uzmanlığını en çok sınayan konular arasındadır. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu kapsamında bu süreçler için bilgilendirme materyalleri ve süreç desteği sunar. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
