Yetkili servisler, özel oto tamirhaneleri, kaporta-boya atölyeleri ve lastik servisleri; ustalar, teknisyenler, çıraklar ve danışmanlardan oluşan ekiplerle çalışır. Oto servislerde İK yönetimi, iş hukuku ile iş sağlığı ve güvenliğinin en yoğun kesiştiği alanlardan biridir: araç kaldırma liftleri, boya ve solvent buharları, ağır parçalar, mesleki yeterlilik belgeleri ve usta-çırak ilişkisi bu sektörün temel konularıdır.
Bu rehberde oto servis ve tamirhane işletmecileri için tipik iş hukuku ve İSG başlıklarını, servise özel bir kontrol listesini, sık yapılan hataları ve bir örnek senaryoyu ele alıyoruz.
Oto servislerde İK: çalışma süreleri ve yoğun dönemler
Servislerde mevsim geçişlerinde lastik değişimi, bayram öncesi bakım ve kaza sonrası onarımlar gibi yoğun dönemler yaşanır. İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; denkleştirme uygulanıyorsa günlük süre 11 saati aşamaz.
Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır: çalışanın yazılı onayı gerekir, her saat %50 zamlı ödenir ve yıllık en çok 270 saat yapılabilir. "İş bitene kadar kal" kültürünün hâkim olduğu atölyelerde fazla çalışmanın kayda alınmaması, ileride ciddi alacak taleplerine dönüşür.
Ara dinlenmeler (4 saate kadar 15 dakika, 4–7,5 saat arası 30 dakika, daha uzun çalışmada 1 saat) ve her çalışan için 7 günlük dönemde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili de uygulanmalıdır. Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışılan her gün için ilave bir günlük ücret ödenir.
Usta, çırak ve mesleki yeterlilik belgesi
Oto servis sektörü, usta-çırak ilişkisinin geleneksel olarak güçlü olduğu bir alandır. Mesleki eğitim merkezine kayıtlı öğrencilerle mesleki eğitim sözleşmesi yapılmalı; ücret, sigorta ve çalışma saatleri mevzuata göre düzenlenmelidir. 18 yaşından küçük çalışanların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmasına ilişkin yasaklara özellikle dikkat edilmelidir.
Bazı otomotiv mesleklerinde Mesleki Yeterlilik Kurumu belgesi zorunludur. Hangi pozisyonların zorunlu listede olduğunu güncel tebliğlerden kontrol edin; zorunlu meslekte belgesiz çalıştırma idari yaptırım ve kaza sonrası sorumluluk açısından risk doğurur. Konunun ayrıntıları için MYK belgesi zorunlu meslekler yazımıza bakabilirsiniz.
Usta ve teknisyenlerde sık görülen bir diğer konu, "parça başı" veya iş emri başına prim sistemleridir. Bu sistemlerde de aylık ücret asgari ücretin altına düşemez; 2026 yılı için aylık brüt asgari ücret 33.030 TL'dir. Primler bordroda gösterilmeli ve prime esas kazanca dahil edilmelidir.
Servis İSG'si: liftler, boya kabini ve kimyasallar
Oto servislerin tehlike sınıfı için NACE koduna göre tehlike sınıfını kontrol edin. Risk değerlendirmesi tehlike sınıfına göre çok tehlikelide 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir ve yeni ekipman alımında yenilenmelidir. Öne çıkan riskler şunlardır:
- Kaldırma liftleri ve krikolar: Periyodik kontrollerin yetkili kişilerce yapılması ve raporların saklanması gerekir (bkz. iş ekipmanlarının periyodik kontrolü).
- Boya kabini ve solventler: Havalandırma, solunum koruyucu, yangın ve patlama riski.
- Egzoz gazı: Kapalı alanda çalışan motorlardan kaynaklanan maruziyet ve egzoz emiş sistemi.
- Akü ve elektrikli araçlar: Akü asidi, yüksek voltaj sistemlerinde çalışma ve bu işler için özel eğitim.
- Kaynak, taşlama ve gürültü: Göz, yüz ve kulak koruyucu kullanımı.
- Ağır parça taşıma: Ergonomi ve kaldırma yardımcıları.
Kişisel koruyucu donanımların zimmetlenmesi ve kullanımının denetlenmesi, olası bir kazada işverenin savunması için de önemlidir. İş kazaları 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir. Yağ, boya ve solvent atıklarının çevre mevzuatına uygun bertarafı da servislerin takip etmesi gereken bir başka yükümlülüktür.
Müşteri aracı, test sürüşü ve KVKK
Servis çalışanları müşteri araçlarını test sürüşüne çıkarabilir, otoparka taşıyabilir veya vale hizmeti verebilir. Bu sürüşler sırasında meydana gelen trafik kazası iş kazası olarak değerlendirilebilir. Hangi çalışanların müşteri aracı kullanabileceği, ehliyet kontrolü ve sigorta kapsamı yazılı bir prosedürle belirlenmelidir.
KVKK açısından servisler; müşteri adı, telefonu, plaka, şasi numarası ve bazen araç içi sistemlerdeki kişisel veriler (telefon eşleştirmeleri, navigasyon geçmişi) ile karşılaşır. Çalışanların araç içindeki kişisel verilere ve eşyalara dokunmaması, müşteri iletişim bilgilerinin kişisel telefonlara kaydedilmemesi ve servis kabul alanındaki kameralar için aydınlatma yapılması temel önlemlerdir.
Oto servis kontrol listesi
| Alan | Kontrol |
|---|---|
| Süreler | Yoğun dönem fazla çalışması kayda giriyor ve onaylı mı? |
| Çırak | Mesleki eğitim sözleşmeleri ve yaş kısıtlamaları uygulanıyor mu? |
| Belgeler | MYK belgesi zorunlu pozisyonlarda belgeler tamam mı? |
| Ekipman | Lift ve kompresör periyodik kontrol raporları güncel mi? |
| Boya kabini | Havalandırma ve solunum koruyucu kullanımı denetleniyor mu? |
| Test sürüşü | Müşteri aracını kullanma prosedürü yazılı mı? |
| Ücret | Prim dahil toplam ücret bordroda mı? |
| KVKK | Müşteri ve araç verilerine ilişkin kurallar belirlendi mi? |
Sık yapılan hatalar ve örnek senaryo
Sık yapılan hatalar: lift kontrollerini yıllarca yaptırmamak, çırakları bildirimsiz çalıştırmak, boya kabininde solunum koruyucu kullanımını denetlememek, primleri elden ödemek ve elektrikli araç bakımında özel eğitim almamış personeli çalıştırmak.
Örnek senaryo: Bir özel tamirhanede lift üzerindeki araç kayarak bir teknisyenin yaralanmasına neden oluyor. İncelemede liftin periyodik kontrolünün süresinin geçtiği ve teknisyenin işe girişte İSG eğitimi almadığı anlaşılıyor. İşletme; tüm ekipmanlar için kontrol takvimi hazırlıyor, OSGB ile risk değerlendirmesini yeniliyor ve her çalışan için eğitim ve KKD zimmet kayıtlarını tamamlıyor.
Servisiniz için destek
İK Partner, oto servis ve tamirhanelere özlük, ücret ve prim yapısı, mesleki belge takibi ve İSG dokümantasyonu konularında destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı, İSG profesyoneli veya mali müşavire başvurun.
