İşten Çıkarma (İngilizce: Dismissal), işverenin iş sözleşmesini tek taraflı bir fesih bildirimiyle sona erdirmesi demektir. Günlük dilde "işten atılma" olarak da anılan bu işlem, hukuki açıdan işveren tarafından yapılan fesihtir ve dayandığı nedene göre bildirimli, derhal, geçerli nedenli veya haklı nedenli olabilir; her birinin sonuçları farklıdır.
İşten çıkarma, bir şirketin verebileceği en hassas İK kararlarından biridir. Yanlış gerekçe veya eksik usul; tazminat, işe iade ve idari para cezası gibi sonuçlar doğurabilir. Kararın nasıl iletildiği ise çalışan bağlılığını ve işveren markasını etkiler. Bu yüzden kavram, yöneticiler, İK profesyonelleri ve şirket sahipleri için hem hukuki hem insani boyutuyla önem taşır.
İşten Çıkarma Nedir? Kapsamı
İşten çıkarma, daha genel bir kavram olan fesih türlerinden biridir; fesih işçi tarafından yapılırsa istifa, işveren tarafından yapılırsa işten çıkarma söz konusu olur. İşverenin fesih yolları kabaca şunlardır:
- Bildirimli (süreli) fesih: İhbar süresine uyularak veya ihbar süresine ait ücret peşin ödenerek yapılan fesih (İş Kanunu md. 17).
- Geçerli nedenle fesih: İş güvencesi kapsamındaki işçilerde, işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletme gerekleriyle ilgili bir nedene dayanan bildirimli fesih (md. 18).
- Haklı nedenle derhal fesih: Sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, zorlayıcı sebep veya gözaltı-tutukluluk hallerinde bildirim süresi beklenmeden yapılan fesih (md. 25).
- Toplu işçi çıkarma: Belirli sayıda işçinin bir ay içinde ekonomik, teknolojik veya yapısal nedenlerle çıkarılması (md. 29).
İşten Çıkarma Nasıl Yapılır? Temel Usul
İşten çıkarmanın türü ne olursa olsun, sağlam bir süreç genellikle şu adımları içerir:
- Gerekçenin netleştirilmesi: Hangi nedene ve hangi kanun maddesine dayanıldığı belirlenir.
- Belgelerin toplanması: Performans kayıtları, tutanaklar, uyarılar veya işletmesel karar belgeleri hazırlanır.
- Savunma: Davranış veya verimle ilgili nedenlerde işçinin savunması alınır.
- Yazılı bildirim: Fesih bildirimi yazılı yapılır; iş güvencesi kapsamındaki işçide sebep açık ve kesin biçimde belirtilir.
- Görüşme: Karar, işçiye saygılı ve net bir dille, uygun bir ortamda iletilir. Bu adım için işten çıkarma görüşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
- Kapanış işlemleri: Ödemeler, çalışma belgesi ve SGK bildirimi tamamlanır.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu: Fesih Türüne Göre Sonuçlar
| Fesih türü | İhbar tazminatı / süresi | Kıdem tazminatı | Örnek SGK kodu |
|---|---|---|---|
| Bildirimli fesih (haklı sebep yok) | Süre verilir veya ücreti ödenir | Şartları varsa ödenir | 4 |
| Sağlık nedeniyle haklı fesih | Gerekmez | Şartları varsa ödenir | 28 |
| Ahlak ve iyi niyet (25/II) | Ödenmez | Ödenmez | 42–50 |
| Zorlayıcı neden / tutukluluk | Gerekmez | Şartları varsa ödenir | 27 |
| Toplu işçi çıkarma | Süre verilir veya ücreti ödenir | Şartları varsa ödenir | 15 |
İhbar süreleri kıdeme göre 2 ile 8 hafta arasındadır. Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma gerekir; 2026'nın ikinci yarısında (1 Temmuz–31 Aralık 2026) uygulanan kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut fesih kararlarında bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. 20 kişilik bir danışmanlık şirketi, bir müşteri projesinin bitmesiyle bir analistin pozisyonunu kaldırmaya karar veriyor. İşyerinde 30'dan az işçi çalıştığı için analist iş güvencesi kapsamında değildir; ancak bu durum işverene sınırsız serbestlik vermez. Şirket, analistin iki yıllık kıdemine karşılık gelen 6 haftalık ihbar süresinin ücretini peşin ödeyerek bildirimli fesih yapıyor, yazılı bildirimde pozisyonun kaldırıldığını açıklıyor ve şartları oluştuğu için kıdem tazminatını ödüyor. Görüşme, analistin yöneticisi ve İK temsilcisiyle yüz yüze yapılıyor; referans desteği teklif ediliyor. Hem usul hem iletişim açısından özenli bir süreç, uyuşmazlık riskini azaltır.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- İşten çıkarma ve istifa: İstifada fesih iradesi işçiden, işten çıkarmada işverenden gelir; tazminat sonuçları da buna göre değişir.
- İşten çıkarma ve ikale: İkalede sözleşme tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sona erer; tek taraflı bir fesih yoktur.
- Dismissal ve layoff: "Dismissal" genel olarak işverenin feshini, "layoff" ise çoğunlukla ekonomik nedenlerle yapılan, işçinin kusuruna dayanmayan çıkarmaları anlatır.
İşten Çıkarmada Sık Yapılan Hatalar
- Fesih yazısında genel ve belirsiz ifadeler kullanmak ("işyeri ihtiyaçları" gibi), somut nedeni yazmamak.
- Davranış veya verim kaynaklı fesihte savunma almadan karar vermek.
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hallerinde 6 iş günlük hak düşürücü süreyi kaçırmak.
- Ayrılış nedenini yansıtmayan bir SGK çıkış kodu seçmek.
- Kararı e-posta veya mesajla, hazırlıksız biçimde iletmek; bu tutum hukuki risk taşımasa bile ekip moralini ciddi biçimde zedeler.
Haklı nedenle derhal feshin çerçevesi için haklı nedenle fesih maddemize de göz atabilirsiniz.
İşten Çıkarma Süreçlerinde Destek
İşten çıkarma kararlarınızı hukuki ve insani açıdan doğru yönetmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Süreçlerinizi ücretsiz bir ilk görüşmede birlikte gözden geçirebiliriz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
