Bir çalışanın işten çıkarılmasına karar verilirken yöneticilerin aklındaki rakam genellikle yalnızca kıdem tazminatıdır. Oysa çıkış bütçesi; ihbar tazminatı, kullanılmamış yıllık izin ücreti, son ayın kısmi ücreti ve bu ücretler üzerinden ödenecek işveren SGK payıyla birlikte oluşur. Toplam tazminat maliyeti doğru hesaplanmadığında, yeniden yapılanma bütçeleri ve nakit planları ciddi biçimde sapar.
Bu yazıda tek bir örnek çalışan üzerinden bütün çıkış kalemlerini 2026 rakamlarıyla adım adım hesaplıyor, ardından farklı ayrılış türlerinde maliyetin nasıl değiştiğini karşılaştırıyoruz. Hesaplama mantığını kavradığınızda, aynı tabloyu kendi çalışanlarınız için kolayca uyarlayabilirsiniz.
Toplam Tazminat Maliyetini Oluşturan Kalemler
İşveren tarafından yapılan bir fesihte ödenmesi gereken başlıca kalemler şunlardır:
- Kıdem tazminatı: En az bir yıllık hizmet ve kanuni ayrılış nedeni varsa; giydirilmiş brüt ücret ve tavan esas alınır.
- İhbar tazminatı: Bildirim süresi kullandırılmadıysa veya peşin ödendiyse; giydirilmiş brüt ücret esas alınır, tavan yoktur.
- Kullanılmamış yıllık izin ücreti: İş Kanunu md. 59 uyarınca fesihte ödenir; uygulamada çıplak ücret esas alınır.
- Son ayın ücreti: Fesih tarihine kadar çalışılan günlerin ücreti.
- Hak edilmiş prim, ikramiye ve fazla mesai: Varsa ve ödeme koşulu oluşmuşsa.
- İşveren SGK ve işsizlik sigortası payları: Primine tabi kalemler (son ay ücreti, izin ücreti, prim) üzerinden.
Kıdem ve ihbar tazminatı SGK primine tabi olmadığından, bu iki kalem üzerinden işveren payı hesaplanmaz.
Örnek Senaryo ve Varsayımlar
Örnek senaryo: Bir hizmet şirketinde çalışan bir uzmanın sözleşmesi, 15 Ekim 2026'da işveren tarafından geçerli nedenle ve ihbar ücreti peşin ödenerek feshediliyor. Tüm ücret tutarları hipotetiktir:
- Çıplak brüt ücret: 55.000 TL
- Giydirilmiş brüt ücret (düzenli yemek ve yol yardımlarıyla): 60.000 TL
- Hizmet süresi: 6 yıl 4 ay
- Kullanılmamış yıllık izin: 12 gün
- Ekim ayında çalışılan süre: 15 gün
- İşyeri teşviksiz kabul edilmiştir: işveren SGK payı %21,75, işsizlik sigortası işveren payı %2
Kalem Kalem Hesaplama
Kıdem tazminatı: Fesih ikinci döneme denk geldiği için tavan 73.729,87 TL'dir; 60.000 TL giydirilmiş ücret tavanın altındadır.
- 6 yıl: 60.000 × 6 = 360.000,00 TL
- 4 ay: 60.000 ÷ 12 × 4 = 20.000,00 TL
- Toplam: 380.000,00 TL (damga vergisi 2.884,20 TL çalışanın netinden kesilir)
İhbar tazminatı: 3 yıldan fazla kıdem nedeniyle 8 hafta (56 gün).
- 60.000 ÷ 30 × 56 = 112.000,00 TL
Kullanılmamış izin ücreti: Çıplak ücretin günlük karşılığı 55.000 ÷ 30 = 1.833,33 TL.
- 55.000 ÷ 30 × 12 = 22.000,00 TL
Ekim ayı ücreti (15 gün):
- 55.000 ÷ 30 × 15 = 27.500,00 TL
İşveren SGK ve işsizlik payı: Primine tabi kalemler 22.000 + 27.500 = 49.500 TL.
- SGK işveren payı (%21,75): 10.766,25 TL
- İşsizlik işveren payı (%2): 990,00 TL
- Toplam: 11.756,25 TL
Toplam Çıkış Bütçesi
| Kalem | Hesap tabanı | İşveren maliyeti |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Giydirilmiş ücret | 380.000,00 TL |
| İhbar tazminatı | Giydirilmiş ücret | 112.000,00 TL |
| Kullanılmamış izin ücreti | Çıplak ücret | 22.000,00 TL |
| Ekim ayı ücreti | Çıplak ücret | 27.500,00 TL |
| İşveren SGK + işsizlik payı | Primine tabi kalemler | 11.756,25 TL |
| Toplam | 553.256,25 TL |
Bu örnekte kıdem tazminatı toplam maliyetin yaklaşık üçte ikisini oluştururken, ihbar tazminatı ile diğer kalemler toplamı 173.256,25 TL'ye ulaşıyor. Yalnızca kıdem tazminatını bütçeleyen bir işveren, ihtiyacının yaklaşık üçte birini gözden kaçırmış olur. Yemek ve yol yardımlarının son aya ait kısmı ile varsa hak edilmiş primler de tabloya eklenmelidir.
Ayrılış Türüne Göre Maliyet Karşılaştırması
Aynı çalışan farklı bir nedenle ayrılsaydı, maliyet şöyle değişirdi:
| Ayrılış türü | Kıdem | İhbar | İzin + son ay ücreti + SGK | Toplam |
|---|---|---|---|---|
| İşveren feshi, ihbar peşin ödendi | 380.000,00 TL | 112.000,00 TL | 61.256,25 TL | 553.256,25 TL |
| Emeklilik nedeniyle ayrılış | 380.000,00 TL | — | 61.256,25 TL | 441.256,25 TL |
| Kendi isteğiyle istifa | — | — | 61.256,25 TL | 61.256,25 TL |
Tabloda istifa senaryosunda çalışanın bildirim süresine uyduğu varsayılmıştır. İşveren feshinde ihbar öneli kullandırılsaydı ihbar tazminatı yerine önel süresince ücret ve SGK payı ödenecek, buna karşılık çalışandan iş görme edimi alınacaktı. İki seçeneğin ayrıntılı karşılaştırması için ihbar önelini kullandırma yazımıza bakabilirsiniz.
Nakit Akışı ve Ödeme Takvimi
Toplam tutarı bulmak kadar, bu tutarın hangi tarihte ve hangi kanaldan ödeneceğini planlamak da önemlidir. Kalemlerin ödeme ve beyan zamanlaması birbirinden farklıdır:
| Kalem | Ödeme zamanı | Beyan |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Sözleşmenin sona erdiği anda muaccel | Damga vergisi MUHSGK ile |
| İhbar tazminatı (peşin) | Fesih bildirimiyle birlikte | Gelir ve damga vergisi MUHSGK ile |
| İzin ücreti ve son ay ücreti | Fesih tarihinde | Prim ve vergiler MUHSGK ile |
| İşveren SGK payı | İlgili ayın prim ödeme süresinde | MUHSGK ile |
Örnekte çalışana fesih günü yaklaşık 541.500 TL brüt tutarın (kıdem, ihbar, izin ve son ay ücreti) net karşılığı ödenirken, işveren SGK payı ve kesilen vergiler bir sonraki ay beyanname ile ödenir. Aynı ay içinde birden fazla çıkış planlanıyorsa, bu iki ödeme dalgasını nakit tablonuzda ayrı ayrı göstermeniz, likidite sürprizlerini önler. Kıdem tazminatının geç ödenmesi faiz doğurabileceği için ödemeyi erteleyerek nakit yaratma yolu tercih edilmemelidir.
Çıkış Bütçesi Hazırlarken Dikkat Edilecekler
- Teşvik durumunu kontrol edin: Prim indirimlerinden yararlanıyorsanız işveren payı daha düşük olur; imalat dışı sektörlerde 2 puan, imalatta 5 puan indirim uygulanır.
- Fesih tarihini netleştirin: Tarih, tavan dönemini ve son ay ücretini belirler.
- İzin bakiyesini doğrulayın: İzin kayıtlarının imzalı olup olmadığını kontrol edin; kayıtsız kullanımlar ispat edilemeyebilir.
- Vergi etkisini çalışanla paylaşın: İhbar ve izin ücretinden gelir vergisi kesileceğini, kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesileceğini önceden açıklayın.
- Toplu çıkışlarda kurallara uyun: Toplu işçi çıkarma eşiklerine ulaşılıyorsa bildirim yükümlülüklerini atlamayın; aykırılığın 2026'daki idari para cezası her işçi için 9.943 TL'dir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut çıkış bütçeleri için hukuk danışmanınıza ve mali müşavirinize başvurun.
Çıkış Bütçenizi Birlikte Hazırlayalım
Yeniden yapılanma veya bireysel çıkış kararlarında doğru bütçe, doğru karar demektir. İK Partner, çalışan bazında çıkış maliyetlerinizi hesaplar, senaryoları karşılaştırır ve süreci mevzuata uygun şekilde planlar. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
