İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi (İngilizce: OHS Training), çalışanların işyerindeki tehlikeleri tanıması, risklerden korunma yollarını öğrenmesi ve güvenli çalışma davranışı kazanması amacıyla işveren tarafından verilmesi zorunlu olan eğitim demektir. Türkiye'de dayanağı 6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi ve çalışanların İSG eğitimlerine ilişkin yönetmeliktir.
İSG eğitimi, kazaları önlemenin en temel araçlarından biri olmasının yanında, olası bir kaza sonrasında işverenin özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösteren en güçlü kanıtlardan biridir. Eğitimsiz bir çalışanın karıştığı kazada işverenin kusur oranı ciddi biçimde artabilir. Bu nedenle kavram, eğitim planlamasından sorumlu İK ekiplerini, İSG profesyonellerini ve ekiplerini sahaya yönlendiren yöneticileri doğrudan ilgilendirir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Nedir? Kapsamı
6331 sayılı Kanun, işverene çalışanların İSG eğitimlerini almasını sağlama yükümlülüğü getirir. Eğitim, çalışanın yaptığı işe ve işyerinin risklerine uygun olmalıdır. Yönetmelik, eğitim konularını genel olarak dört ana başlık altında toplar:
- Genel konular: Çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.
- Sağlık konuları: Meslek hastalıklarının sebepleri, hastalıktan korunma prensipleri, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, ilk yardım.
- Teknik konular: Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri, elle kaldırma ve taşıma, yangın, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, kişisel koruyucu donanım kullanımı, tahliye ve kurtarma.
- Diğer konular: İşyerine ve işin niteliğine göre belirlenen ek konular.
Eğitimin asgari süresi ve tekrar sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre yönetmelikte belirlenmiştir; tehlike sınıfı ağırlaştıkça eğitim süresi uzar, tekrar aralığı kısalır. Zorunlu konuların ayrıntıları ve belgelendirme kuralları için İSG eğitimleri zorunlu konular rehberimize göz atabilirsiniz.
Eğitim Hangi Durumlarda Verilir?
İSG eğitimi tek seferlik bir işlem değildir. Kanun ve yönetmelik, eğitimin şu durumlarda verilmesini veya tekrarlanmasını öngörür:
- İşe başlamadan önce: Yeni çalışanlar, işe başlamadan önce işyerine ve işe özgü eğitim alır.
- Çalışma yeri veya iş değişikliğinde: Görev değişikliği yeni riskler içeriyorsa eğitim tekrarlanır.
- İş ekipmanının değişmesi veya yeni teknoloji uygulanmasında: Yeni makine veya yöntemlere özgü eğitim verilir.
- Periyodik olarak: Tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla eğitim yenilenir.
- İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında: Kaza geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşte ek eğitim verilir.
- Uzun süreli işten uzaklaşma sonrasında: Belirli bir süreyi aşan devamsızlıktan sonra işe dönüşte bilgi yenileme eğitimi gerekir.
Çalışma Süresi ve Maliyet Kuralı
İSG eğitimlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitimin normal çalışma saatleri dışında yapılması hâlinde, bu sürelerdeki çalışma fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir. Bu kural, eğitimin hafta sonu veya mesai sonrasında yapıldığı işyerlerinde bordro açısından da dikkate alınmalıdır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Eğitim maliyeti | İşverene aittir, çalışana yansıtılamaz |
| Eğitim süresi | Çalışma süresinden sayılır |
| Mesai dışı eğitim | Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma hükümleri uygulanır |
| Eğitimi verenler | İSG profesyonelleri ve yetkili kurumlar; konuya göre değişir |
| Belgelendirme | Katılım ve eğitim belgesi kayıt altına alınır |
Özel Eğitim Gerektiren Durumlar
Bazı işler genel İSG eğitiminin ötesinde ek eğitim gerektirir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde mesleki eğitim belgesi veya mesleki yeterlilik belgesi aranabilir. Yüksekte çalışma, kapalı alanlarda çalışma, kimyasal maddelerle çalışma ve forklift gibi iş ekipmanlarının kullanımı gibi konularda işe özgü eğitimler planlanmalıdır. Ayrıca acil durumlarda görev alacak destek elemanlarının ve çalışan temsilcilerinin de kendi rollerine özgü eğitim alması gerekir. Hangi çalışanın hangi eğitimi alması gerektiği, risk değerlendirmesi sonuçlarından hareketle belirlenir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlı kurgulanmıştır. Bir inşaat malzemeleri deposu, yoğun sezon öncesinde birkaç yeni çalışanı acele ile işe başlatır. İş güvenliği uzmanı, yeni çalışanların forklift trafiği bulunan alanlarda henüz eğitim almadan görev yaptığını tespit eder. İşveren, ilgili çalışanları işe özgü eğitim tamamlanana kadar yalnızca ofis ve sevkiyat evrakı işlerinde görevlendirir. Eğitim mesai saatleri içinde tamamlanır, katılım tutanağı ve eğitim belgeleri özlük dosyalarına eklenir.
İK Uygulamasında İpuçları
- Yıllık eğitim planını tehlike sınıfına ve risk değerlendirmesine göre hazırlayın.
- Her çalışanın son eğitim tarihini ve bir sonraki tekrar tarihini sistemde takip edin.
- Eğitim sonunda kısa bir ölçme yapın; anlaşılmayan konuları tekrar edin.
- Katılım listelerini imzalı olarak ve eğitim içeriğiyle birlikte saklayın.
- Yabancı uyruklu veya okuma güçlüğü olan çalışanlar için eğitimi anlaşılır bir dille ve görsellerle destekleyin.
Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinize özgü eğitim gereksinimleri için İSG profesyonellerinizin görüşü esas alınmalıdır. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmeti kapsamında eğitim planınızın ve kayıtlarınızın mevzuata uygunluğunu değerlendirmenize destek olur. İlk görüşme ücretsizdir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
