Emeklilikte kıdem tazminatı, çalışanın yaşlılık aylığı almak amacıyla veya emeklilik için gereken yaş dışındaki şartları tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılması hâlinde işverence ödenen tazminattır. İstifaya benzeyen bu ayrılış türünde kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesi gereği ödenir; ancak bunun için çalışanın SGK'dan aldığı belgeyle hak kazandığını göstermesi gerekir.
Bu yazı, emeklilik ayrılışını hesap tarafından ele alıyor: hangi belgeyle hangi ayrılışın kıdem doğurduğu, ücretin nasıl belirlendiği, 2026 tavanının nasıl uygulandığı ve adım adım hesap örnekleri. Ayrılış sürecinin İK tarafındaki akışı için emeklilik nedeniyle işten ayrılma süreci yazımıza, emeklilik şartlarının dönemlere göre dağılımı için emeklilik koşulları 2026 rehberimize bakabilirsiniz.
Hukuki Dayanak: 1475 md. 14'teki İki Ayrı Bent
1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, emeklilikle ilgili iki ayrı kıdem tazminatı hâli düzenler:
| Bent | Ayrılış durumu | Çalışandan istenecek belge | Çıkış kodu |
|---|---|---|---|
| md. 14/4 | Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılış | Aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve kuruma başvurduğunu gösteren belge | 8 (emeklilik), malullükte ilgili kod |
| md. 14/5 | Yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılış | SGK'nın "kıdem tazminatı alabilir" yazısı | 14 |
Kanun, 14/4 bendi için açık bir belge şartı koyar: İşçinin aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve bağlı olduğu kuruma başvurduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü hâlinde bu şart aranmaz.
Her iki bentte de kıdem tazminatının genel şartı olan aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma aranır.
"15 Yıl 3600 Gün" Yazısı Nedir?
1475 md. 14/5, 506 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerine ve geçici 81. maddesine göre yaşlılık aylığı için öngörülen yaş dışındaki şartları tamamlayan çalışana, kendi isteğiyle ayrılsa da kıdem tazminatı hakkı tanır. 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olanlar için uygulamada bu şart, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim olarak bilinir.
Diğer dönemlerde sigortalı olanlar için eşikler farklıdır:
| İlk sigortalılık tarihi | Yazıya esas yaş dışı şartlar | Not |
|---|---|---|
| 8 Eylül 1999 öncesi | Uygulamada 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün | EYT ile yaş şartı da kalktığından birçok çalışan doğrudan emekli olabilir |
| 8 Eylül 1999 - 30 Nisan 2008 | 5510 geçici md. 9'daki 25 yıl sigortalılık ve 4500 gün seçeneği esas alınır | Yaş şartı devam eder (kadın 58, erkek 60) |
| 30 Nisan 2008 sonrası | Kişiye özel değerlendirme gerekir | 1475 md. 14/5 metni 506 sayılı Kanun'a atıf yaptığından uygulamada tartışmalıdır |
Pratik kural şudur: Eşiği siz hesaplamayın; SGK'nın düzenlediği yazıyı esas alın. Yazı alınamıyorsa çalışanın şartları tamamlamadığı ya da durumunun kişiye özel değerlendirme gerektirdiği anlaşılır. Yazının nasıl alınacağı ve kod 14'ün kullanımı için kıdem tazminatı alabilir yazısı ve çıkış kodu 14 rehberimize göz atabilirsiniz.
Emeklilikte Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesap, diğer kıdem tazminatı hallerindeki genel kurala dayanır: Her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret; bir yıldan artan süreler için aynı oran üzerinden orantılı ödeme.
1. Kıdem süresi
Çalışanın aynı işverene bağlı olarak işe başladığı tarihten ayrılış tarihine kadar geçen süre hesaplanır. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Kesirli yıl, ay ve gün hesabı için kıdeme esas süre hesabı yazımıza bakabilirsiniz.
2. Giydirilmiş brüt ücret
1475 md. 14'e göre hesap son ücret üzerinden yapılır ve çıplak ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para ve parayla ölçülebilen sözleşme ve kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır. Düzenli ödenen yemek, yol, ikramiye gibi kalemler bu kapsamda değerlendirilir; arızi ödemeler kural olarak katılmaz.
3. Tavan kontrolü
Yıllık kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna ödenen emeklilik ikramiyesini geçemez. Tavan, ayrılış tarihindeki döneme göre uygulanır. 2026 değerleri 2026 bordro parametreleri tablosuna göre şöyledir:
| Dönem | Kıdem tazminatı tavanı |
|---|---|
| 01.01.2026 - 30.06.2026 | 64.948,77 TL |
| 01.07.2026 - 31.12.2026 | 73.729,87 TL |
4. Kesinti
Kıdem tazminatından damga vergisi kesilir; 2026 oranı binde 7,59'dur. Vergisel durumun ayrıntısı için kıdem tazminatı damga vergisi ve vergisel durum yazımıza bakabilirsiniz.
Hesap Örneği 1: Tavanın Altında Ücret
Temsilî bir örnek: Çalışan 15 yıl 3600 gün yazısını almış ve Ekim 2026'da kod 14 ile ayrılıyor. Aynı işverendeki kıdemi 12 yıl 4 ay. Örnek giydirilmiş brüt ücreti 66.000 TL (60.000 TL çıplak ücret + 6.000 TL düzenli yan ödemeler).
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tavan kontrolü | 66.000 < 73.729,87 | Ücret esas alınır |
| Tam yıllar | 66.000 × 12 | 792.000,00 TL |
| Artan 4 ay | 66.000 × 4 / 12 | 22.000,00 TL |
| Brüt kıdem tazminatı | 792.000 + 22.000 | 814.000,00 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 814.000 × 0,00759 | 6.178,26 TL |
| Net ödeme | 814.000 - 6.178,26 | 807.821,74 TL |
Hesap Örneği 2: Tavanı Aşan Ücret
Temsilî bir örnek: Yaşlılık aylığı için SGK'ya başvurmuş ve Kasım 2026'da kod 8 ile ayrılan bir yönetici. Kıdemi tam 20 yıl, örnek giydirilmiş brüt ücreti 90.000 TL.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tavan kontrolü | 90.000 > 73.729,87 | Tavan esas alınır |
| Brüt kıdem tazminatı | 73.729,87 × 20 | 1.474.597,40 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 1.474.597,40 × 0,00759 | 11.192,19 TL |
| Net ödeme | 1.474.597,40 - 11.192,19 | 1.463.405,21 TL |
Aynı çalışan Haziran 2026'da ayrılmış olsaydı, ilk yarıyıl tavanı olan 64.948,77 TL uygulanacaktı. Bu nedenle ayrılış tarihinin hangi döneme düştüğünü mutlaka kontrol edin. Tavanın dönemsel uygulaması için kıdem tazminatı tavanı 2026 yazımıza göz atabilirsiniz.
Ödeme Zamanı ve Gecikme
Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur ve ayrılış tarihinde ödenmelidir. 1475 md. 14'e göre kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi nedeniyle açılan davada hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. Taksitli ödeme ancak çalışanla açıkça anlaşılması hâlinde ve dikkatle değerlendirilmelidir; ayrıntılar için kıdem tazminatı ödeme zamanı ve gecikme yazımıza bakabilirsiniz.
Emekli Olup Aynı İşyerinde Çalışmaya Devam Ederse
Emekli olan çalışan, ayrılış ve kıdem ödemesinin ardından aynı işyerinde yeniden işe başlayabilir. Bu durumda:
- Emeklilik ayrılışında kıdem tazminatı ödenir.
- Yeni dönem için kıdem süresi sıfırdan başlar.
- 1475 md. 14'e göre aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez; daha sonraki ayrılışta yalnızca yeni dönem dikkate alınır.
Bu sürecin SGK boyutu için emekli olup aynı işyerinde çalışmaya devam yazımızı inceleyebilirsiniz.
Adım Adım Süreç
- Çalışanın yazılı ayrılış dilekçesini alın. Emeklilik veya kod 14 ayrılışı olduğunu belirtmeli.
- SGK belgesini isteyin. Kod 8 için tahsis başvurusunu gösteren belge, kod 14 için kıdem tazminatı alabilir yazısı. Barkodlu belgeyi doğrulayın.
- Kıdem süresini hesaplayın. Aynı işverendeki tüm dönemler, daha önce kıdem ödenmiş dönemler hariç.
- Giydirilmiş ücreti belirleyin ve ayrılış tarihindeki tavanla karşılaştırın.
- Hesabı iki kez kontrol edin. Tam yıl, artan süre, damga vergisi.
- Ödemeyi ayrılış tarihinde banka yoluyla yapın.
- SGK işten ayrılış bildirgesini doğru kodla verin.
- Belgeleri özlük dosyasına koyun. Dilekçe, SGK belgesi, hesap tablosu, dekont.
Sık Yapılan Hatalar
- Belgesiz ödeme veya belgesiz ret: Belge olmadan kod 8/14 kullanmak da, belge sunulmuşken "istifa etti" diye ödeme yapmamak da risklidir.
- Çıplak ücret üzerinden hesap: Düzenli yan ödemeleri dışarıda bırakmak.
- Yanlış dönem tavanı: Ayrılış tarihine değil, hesap tarihine göre tavan uygulamak.
- Önceki dönemi tekrar saymak: Emekli olup tekrar işe girenlerde, daha önce kıdemi ödenmiş süreyi yeniden hesaba katmak.
- Ödemeyi geciktirmek: Gecikme faizi riskini göz ardı etmek.
Kapanış
Emeklilik ayrılışında kıdem tazminatı, doğru belge ve doğru hesapla yönetildiğinde öngörülebilir bir yükümlülüktür. Emeklilik projeksiyonlarınızı ve kıdem yükünüzü birlikte planlamak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Tutarlar 2026 parametrelerine göre hazırlanmıştır; uygulamadan önce güncel değerleri teyit edin.
