Deneyimli bir ustanın emekli olduktan sonra da atölyede kalması, uzun yıllar muhasebeyi yöneten bir çalışanın emeklilik sonrası yarı zamanlı devam etmesi… Emekli çalışan istihdamı, Türkiye'de pek çok işletmenin bilgi birikimini korumak için başvurduğu yaygın bir uygulamadır. Ancak emekli bir kişiyi çalıştırmak, sosyal güvenlik bildirimi açısından farklı kurallar içerir ve bazı işverenler emekli işçinin iş hukuku haklarının da farklı olduğunu yanlışlıkla düşünür.
Bu yazıda emekli çalışanın sosyal güvenlik destek primi (SGDP) kapsamında nasıl bildirileceğini, iş kanunu bakımından hangi haklara sahip olduğunu ve işverenin dikkat etmesi gereken noktaları ele alıyoruz. Emeklilik şartları ve emeklilik sürecinin kendisi ayrı bir konu olduğundan bu yazının kapsamı dışındadır.
Emekli çalışan istihdamında SGDP nedir?
Yaşlılık aylığı alan bir kişi, 5510 sayılı Kanun kapsamında bir işverene bağlı olarak çalışmaya başladığında, kural olarak aylığı kesilmeden sosyal güvenlik destek primine (SGDP) tabi olarak çalışabilir. SGDP, emekli çalışanın ücreti üzerinden hem işçi hem işveren adına kesilen ve normal sigortalılıktan farklı oranlara sahip bir primdir.
SGDP'nin pratik sonuçları şunlardır:
- Emekli çalışan için normal sigortalılardaki tüm prim kalemleri uygulanmaz; prim oranları farklıdır. Güncel SGDP oranları için SGK duyurularına ve mali müşavirinize başvurun.
- Prime esas kazanç alt ve üst sınırları emekli çalışan için de geçerlidir. 2026 yılında aylık alt sınır 33.030,00 TL, aylık üst sınır 297.270,00 TL'dir.
- Emekli çalışanın aylığının kesilerek normal sigortalı gibi çalışmayı tercih etmesi gibi seçeneklerin koşulları için SGK'nın güncel uygulamasını teyit edin.
SGK bildirimi nasıl yapılır?
Emekli bir kişiyi işe alırken izlenecek adımlar:
- Emeklilik durumunu teyit edin: Adaydan emeklilik belgesi (aylık bağlama bilgisi) isteyin; hangi statüden emekli olduğu (4/a, 4/b, 4/c) bildirim türünü etkileyebilir.
- İşe giriş bildirgesini doğru türle verin: Bildirgeyi işe başlamadan önce, sigortalı türünü SGDP'ye tabi çalışan olarak seçerek gönderin.
- Aylık prim ve hizmet belgesinde doğru belge türünü kullanın: Yanlış belge türüyle yapılan bildirim, eksik veya fazla prim ödemesine ve sonradan düzeltme işlemlerine yol açar.
- Bordro ayarlarını kontrol edin: Bordro programınızda emekli çalışan için SGDP parametresinin tanımlı olduğundan emin olun.
Statüye göre (örneğin emeklilik öncesi farklı bir statüde sigortalı olanlar) uygulamada farklılıklar olabileceğinden, ilk bildirimden önce mali müşavirinizle kontrol etmeniz önerilir.
Emekli işçinin iş kanunu hakları
Emekli olması, işçinin 4857 sayılı İş Kanunu'ndan doğan haklarını azaltmaz. Emekli çalışan da diğer işçiler gibi:
| Hak | Emekli çalışan için durum |
|---|---|
| Yazılı iş sözleşmesi | Zorunlu; diğer işçilerle aynı |
| Asgari ücret | 2026'da aylık brüt 33.030,00 TL'den az olamaz |
| Yıllık ücretli izin | Kıdeme göre hesaplanır; 50 yaş ve üzerindeyse en az 20 gün |
| Fazla çalışma ücreti | Haftalık 45 saati aşan çalışmada %50 zamlı ücret |
| İş güvencesi | 30+ işçi, 6 ay kıdem ve belirsiz süreli sözleşme şartlarıyla geçerli |
| İhbar süreleri | Kıdeme göre 2–8 hafta |
| Eşit davranma | Yaş veya emeklilik nedeniyle farklı işlem yapılamaz |
Emeklilik sonrası başlayan yeni çalışma dönemi, kıdem ve izin hesapları bakımından ayrı bir dönem olarak değerlendirilir. Bu dönemin sona ermesinde hangi tazminat haklarının doğacağı fesih şekline göre ayrıca incelenmelidir.
İşsizlik sigortası ve diğer farklılıklar
Emekli çalışanlar yaşlılık aylığı aldıkları için işsizlik sigortası kapsamı dışında kalır; bu nedenle işten ayrıldıklarında işsizlik ödeneğinden yararlanamazlar ve bordrolarında işsizlik sigortası primi kesintisi yapılmaz. Gelir vergisi ve damga vergisi ise diğer çalışanlarda olduğu gibi uygulanır; 2026 yılında ücretlerde damga vergisi oranı binde 7,59'dur ve asgari ücrete isabet eden kısım gelir ve damga vergisinden istisnadır.
Bazı sigortasız istihdam teşvikleri emekli çalışanlar için uygulanmayabilir. Teşvik planlaması yapıyorsanız emekli çalışanların ilgili teşvikten yararlanıp yararlanamayacağını teşvik mevzuatından kontrol edin.
İş sözleşmesinde nelere dikkat edilmeli?
Emekli çalışanla yapılacak iş sözleşmesi, diğer çalışanlarla yapılan sözleşmelerden temelde farklı değildir; ancak bazı noktaları açıkça düzenlemek ileride doğabilecek tartışmaları önler:
- İşe başlama tarihi: Emeklilik sonrası yeni çalışma döneminin başlangıcı açıkça yazılmalıdır; bu tarih kıdem ve izin hesaplarının başlangıç noktasıdır.
- Çalışma süresi: Tam süreli mi, kısmi süreli mi çalışılacağı ve haftalık çalışma saatleri belirtilmelidir.
- Görev tanımı: Emeklilik öncesindeki görevden farklı bir rol (ör. danışman, mentor) üstlenilecekse bu açıkça tanımlanmalıdır.
- Sözleşme türü: Belirli süreli bir sözleşme yapılacaksa objektif nedenine dayanmalıdır; emekli olmak tek başına belirli süreli sözleşme gerekçesi değildir.
Emekli çalışanı etkili konumlandırmak
Emekli çalışanlar çoğu zaman şirket içi bilginin taşıyıcısıdır. Bu potansiyeli değerlendirmek için:
- Mentorluk rolü tanımlayın: Genç çalışanlara bilgi aktarımını görev tanımının bir parçası yapın.
- Esnek çalışma düzeni sunun: Kısmi süreli veya proje bazlı çalışma, hem işletmeye hem çalışana uygun olabilir. Kısmi süreli çalışanların haklarını kısmi süreli çalışanın hakları yazımızda ele aldık.
- Yaş temelli varsayımlardan kaçının: Teknoloji kullanımı veya öğrenme isteği konusunda genelleme yapmayın.
- Bilgi aktarım planı hazırlayın: Emekli çalışanın ayrılma ihtimaline karşı kritik bilgileri dokümante edin.
Sık yapılan hatalar
- Emekli çalışanı normal sigortalı gibi bildirmek ya da tam tersi
- Emekli çalışana yazılı sözleşme düzenlememek
- Emekli olduğu için yıllık izin veya fazla mesai hakkı olmadığını varsaymak
- Emeklilik sonrası dönemde ücretin asgari ücretin altına düşürülmesi
Doğru bildirim ve uyum için destek
Emekli çalışan istihdamı doğru kurgulandığında işletmeye deneyim kazandırır; yanlış bildirim ise geriye dönük prim farkları ve düzeltme maliyeti doğurur. İK Partner olarak işe giriş süreçlerinizi, sözleşmelerinizi ve bordro parametrelerinizi iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizle kontrol ediyoruz. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurmanızı öneririz.
