Kontenjan açığını fark eden pek çok işveren, ilk iş olarak "Engelli aday nerede bulunur?" sorusunu sorar. Oysa başarılı bir engelli çalışan işe alım süreci, aday bulmaktan önce pozisyonun, ilanın ve mülakat ortamının gözden geçirilmesiyle başlar. Erişilemeyen bir başvuru formu ya da merdivenle ulaşılan bir görüşme odası, nitelikli adayları daha ilk adımda kaybettirir.
Bu rehberde İŞKUR üzerinden talep bildiriminden ilan diline, mülakat sırasında yapılabilecek düzenlemelerden işe giriş belgelerine ve ilk gün hazırlığına kadar süreci adım adım ele alıyoruz. Amacımız yalnızca yasal yükümlülüğü karşılamak değil, işe alınan çalışanın kalıcı olmasını sağlamaktır.
Engelli çalışan işe alım sürecine nereden başlamalı?
4857 sayılı İş Kanunu md. 30, 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde işçi sayısının %3'ü oranında engelli çalıştırılmasını öngörür ve işverenin bu işçileri meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmasını şart koşar. Kontenjanın nasıl hesaplandığını ve 2026 cezasını engelli çalıştırma zorunluluğu yazımızda ayrıntılı anlattık.
Sürece başlamadan önce şu üç soruyu yanıtlayın:
- Hangi pozisyonlar açık ya da açılabilir? Yalnızca "engelli kadrosu" diye ayrı bir pozisyon yaratmak yerine, mevcut ihtiyaçlarınız arasında uygun olanları belirleyin.
- Görevin özü nedir? Görev tanımındaki zorunlu işlevleri (ör. veri analizi) alışkanlıkla eklenen gerekliliklerden (ör. "uzun süre ayakta durabilme") ayırın.
- Fiziksel ve dijital ortam hazır mı? Giriş, asansör, tuvalet, yazılım erişilebilirliği gibi temel unsurları kontrol edin.
İŞKUR üzerinden talep ve diğer aday kaynakları
Engelli işçi temininde en bilinen kanal İŞKUR'dur. İşveren, İŞKUR'a açık iş talebini bildirerek kayıtlı engelli iş arayanlar arasından aday yönlendirilmesini isteyebilir. Pratik adımlar şunlardır:
- İŞKUR işveren hizmetleri üzerinden işyeri kaydınızı güncel tutun.
- Açık iş bildiriminde pozisyonun görevlerini, çalışma saatlerini ve işyerinin erişilebilirlik durumunu açıkça belirtin.
- Yönlendirilen adaylarla yapılan görüşmeleri ve sonuçlarını kayıt altına alın.
İŞKUR'un yanında engelli bireylerle çalışan dernek ve vakıflar, üniversitelerin engelli öğrenci birimleri ve kariyer siteleri de etkili kaynaklardır. İlanınızda "engelli adaylar başvurabilir" ifadesini kullanırken, ilanın geri kalanının da kapsayıcı olduğundan emin olun.
İlan dili ve başvuru erişilebilirliği
İlan metni, adayın kendini başvurmaya değer bulup bulmayacağını belirler. Dikkat edilecek noktalar:
- Gereksiz fiziksel şartlardan kaçının: "Sağlıklı", "fiziksel engeli olmayan" gibi ifadeler hem dışlayıcıdır hem de ayrımcılık riski taşır.
- Düzenleme talebine kapı açın: "Başvuru veya mülakat sürecinde ihtiyaç duyacağınız düzenlemeleri bize iletebilirsiniz" cümlesini ekleyin.
- Başvuru kanalını erişilebilir kılın: Ekran okuyucuyla uyumlu form, e-posta alternatifi ve telefonla başvuru imkânı sunun.
İşe alımda genel ayrımcılık riskleri için işe alımda ayrımcılıktan kaçınmak yazımız da yol gösterici olacaktır.
Mülakat sürecinde yapılabilecek düzenlemeler
Mülakat, adayın yetkinliğini görmek için yapılır; engelin "sınandığı" bir ortam olmamalıdır. Aşağıdaki tablo farklı ihtiyaçlar için örnek düzenlemeleri gösterir:
| İhtiyaç | Örnek düzenleme |
|---|---|
| Hareket kısıtlılığı | Zemin katta veya asansörle erişilebilen görüşme odası, uygun park yeri |
| Görme engeli | Belgelerin dijital/ekran okuyucu uyumlu gönderilmesi, yönlendirme desteği |
| İşitme engeli | Yazılı soru seti, işaret dili tercümanı veya görüntülü görüşmede altyazı |
| Nöroçeşitlilik | Soruların önceden paylaşılması, sessiz ortam, ek süre |
| Kronik yorgunluk | Kısa ve bölünmüş görüşme, çevrim içi seçenek |
Mülakatta adaya engelinin nedenini, tıbbi geçmişini veya tedavisini sormayın. Sorulması gereken soru, görevin temel işlevlerini nasıl yerine getireceği ve hangi düzenlemelere ihtiyaç duyacağıdır.
İşe giriş belgeleri ve SGK bildirimi
Engelli çalışanın kontenjan kapsamında değerlendirilebilmesi için engellilik durumunun yetkili sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir. İşe girişte şunlara dikkat edin:
- Sağlık kurulu raporu: Raporun geçerli, süresinin dolmamış ve yetkili kurumdan alınmış olduğunu kontrol edin. Süreli raporların yenileme tarihlerini takvime işleyin.
- Özel nitelikli veri: Sağlık raporu, KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veridir. Erişimi yalnızca yetkili İK personeli ve işyeri hekimiyle sınırlayın; aydınlatma metninizi buna göre güncelleyin.
- SGK işe giriş bildirgesi: Bildirgenin işe başlamadan önce yapılması genel kuraldır; engellilik durumunun SGK kayıtlarına doğru yansıtılması, hem kontenjan hem de teşvik ve vergi uygulamaları açısından önemlidir. Engelli çalışanlara yönelik prim teşviki ve gelir vergisi engelli indirimi ayrıntıları için mali müşavirinizle çalışın.
- Yazılı iş sözleşmesi: Tüm çalışanlarda olduğu gibi yazılı sözleşme ve gerekiyorsa makul düzenlemelere ilişkin bir ek protokol hazırlayın.
İlk gün ve ilk 90 gün hazırlığı
İşe alımın gerçek başarısı, çalışanın ilk aylarda kendini işyerinin bir parçası hissetmesiyle ölçülür. Basit bir kontrol listesi:
- Çalışma alanını ve ihtiyaç duyulan ekipmanı ilk günden önce hazır edin.
- Yöneticiyi ve ekip arkadaşlarını, çalışanın onayıyla ve gerekli olduğu ölçüde bilgilendirin.
- Acil durum tahliye planında çalışan için özel bir yöntem gerekip gerekmediğini işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanıyla belirleyin.
- İlk ay sonunda ve üçüncü ay sonunda kısa bir değerlendirme görüşmesi planlayın.
- Yaşanan sorunları "uyum sorunu" olarak değil, düzenleme ihtiyacı olarak ele alın.
İK Partner ile kalıcı engelli istihdamı
Engelli istihdamında başarı, kontenjanı bir kez doldurmakla değil, doğru kişiyi doğru pozisyona yerleştirip uzun süre tutabilmekle ölçülür. İK Partner olarak pozisyon analizinden ilan metnine, mülakat düzenlemelerinden belge ve KVKK uyumuna kadar süreci iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizle uçtan uca destekliyoruz. Ücretsiz ilk görüşmede mevcut durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurmanızı öneririz.
