Doğum izni ve analık hakları, çalışan bir annenin gebelikten çocuğun okul çağına kadar yararlanabileceği izin, ödenek ve çalışma düzeni haklarının bütünüdür. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi ile 7578 sayılı Kanun'la yapılan ve 1 Mayıs 2026'dan itibaren yürürlükte olan değişiklikler, bu hakların çerçevesini önemli ölçüde genişletti: Analık izni 24 haftaya, babalık izni 10 güne çıktı.
İK ekipleri için zorluk, bu hakların farklı kanunlara dağılmış olması ve birbirini izleyen bir sıra içinde kullanılmasıdır. Bu yazı, tüm hakları zaman çizelgesi mantığıyla tek bir yerde topluyor. 24 haftalık değişikliğin operasyonel etkisi için doğum izni 24 hafta işveren rehberi yazımızı, tarih hesaplarına yönelik örnekler için doğum izni hesaplama yazımızı inceleyebilirsiniz.
Doğum İzni ve Analık Hakları: Genel Tablo
| Hak | Süre / kapsam | Ücret durumu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Periyodik kontrol izni | Gebelik süresince kontroller için | Ücretli | 4857 md. 74 |
| Hafif işe geçiş | Hekim raporuyla gerekli görülürse | Ücrette indirim yapılamaz | 4857 md. 74 |
| Analık (doğum) izni | Doğum öncesi 8 + doğum sonrası 16 hafta = 24 hafta | İşveren ücret ödemez; SGK geçici iş göremezlik ödeneği | 4857 md. 74, 5510 md. 18 |
| Çoğul gebelikte analık izni | Doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir, toplam 26 hafta | Aynı | 4857 md. 74 |
| Yarım çalışma | 1. doğumda 60, 2. doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün | Yarım çalışma ödeneği (şartlı) | 4857 md. 74, 4447 ek md. 5 |
| Ücretsiz izin | 24 (çoğulda 26) haftadan sonra 6 aya kadar | Ücretsiz | 4857 md. 74 |
| Süt izni | Bir yaşından küçük çocuk için günde toplam 1,5 saat | Çalışma süresinden sayılır | 4857 md. 74 |
| Kısmi süreli çalışma talebi | İzinlerin bitiminden ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar | Çalışılan süre kadar ücret | 4857 md. 13 |
| Babalık izni | Eşin doğumunda 10 gün | Ücretli | 4857 ek md. 2 |
1. Gebelik Dönemi
Gebelik süresince kadın çalışana periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Kontrol izni yıllık izinden düşülemez; ücretten kesinti yapılamaz. Hekim raporuyla gerekli görülürse çalışan sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve bu durumda ücretinde indirim yapılmaz.
İşveren açısından bu dönemin en önemli yükümlülüğü, iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesini gebe çalışan için gözden geçirmektir. Gece ve fazla çalışma kısıtları, ayrımcılık yasağı ve iş güvencesi boyutu için hamile çalışanın iş güvencesi ve hakları yazımıza bakabilirsiniz.
2. Analık İzni: 24 Hafta
7578 sayılı Kanun'la değişen md. 74'e göre kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftaya iki hafta eklenir.
Esneklik halleri
- Doğuma yakın çalışma: Sağlık durumu uygunsa ve doktor onaylarsa, çalışan isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir (önceki düzenlemede üç hafta idi). Bu durumda çalıştığı süreler doğum sonrasına eklenir.
- Erken doğum: Doğumdan önce kullanılamayan süreler doğum sonrasına eklenir.
- Sağlık nedeniyle uzatma: Çalışanın sağlık durumuna ve işin özelliğine göre süreler hekim raporuyla artırılabilir.
- Annenin ölümü: Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, kullanılamayan doğum sonrası süreler babaya kullandırılır.
- Evlat edinme: Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır.
- Koruyucu aile: 7578 sayılı Kanun'la eklenen hükme göre çocuğa koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.
Analık izninde ücret ve ödenek
Analık izni süresince işverenin ücret ödeme yükümlülüğü yoktur. Çalışana, 5510 sayılı Kanun'un 18. maddesi uyarınca doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki sekiz ve sonraki on altı haftalık sürede çalışmadığı her gün için SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Şirketiniz izin süresince ücret tamamlaması yapıyorsa bunun bordro ve SGK boyutunu mali müşavirinizle birlikte değerlendirin.
Ayrıca sigortalı kadına veya sigortalı olmayan eşinin doğum yapması hâlinde sigortalı erkeğe, doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla emzirme ödeneği verilir (5510 md. 16).
Yıllık izne etkisi
md. 55 uyarınca kadın işçilerin md. 74 gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler, yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır.
3. Doğum Sonrası: Yarım Çalışma veya Ücretsiz İzin
Analık izni bittikten sonra çalışanın önünde iki seçenek bulunur.
Yarım çalışma
Çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla, çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçiye ve üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçiye, isteği hâlinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir:
| Doğum | Süre |
|---|---|
| Birinci doğum | 60 gün |
| İkinci doğum | 120 gün |
| Sonraki doğumlar | 180 gün |
| Çoğul doğum | Bu sürelere 30'ar gün eklenir |
| Çocuğun engelli doğması | 360 gün |
Bu süre içinde süt izni hükümleri uygulanmaz. Çalışılmayan yarım süre için, 4447 sayılı Kanun'un ek 5. maddesi uyarınca İşsizlik Sigortası Fonu'ndan yarım çalışma ödeneği ödenir. Ödeneğin şartları şunlardır: doğumdan önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması, haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışılması ve analık izninin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde İŞKUR'a başvurulması. Ödeneğin günlük tutarı günlük brüt asgari ücret kadardır; güncel tutar için 2026 bordro parametreleri tablosuna bakabilirsiniz.
Altı aya kadar ücretsiz izin
Kadın çalışana, isteği hâlinde 24 haftalık (çoğul gebelikte 26 haftalık) sürenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene de verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Dilekçe metni için doğum sonrası ücretsiz izin dilekçesi şablonumuzu kullanabilirsiniz.
4. İşe Dönüş: Süt İzni ve Kısmi Süreli Çalışma
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını çalışan kendisi belirler ve süre günlük çalışma süresinden sayılır; yani ücretten kesinti yapılamaz.
Ayrıca md. 13 uyarınca md. 74'teki izinlerin bitiminden sonra, mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Ayrıntılar için doğum sonrası yarım çalışma ve kısmi süreli çalışma rehberimize bakabilirsiniz.
5. Babalık İzni ve Diğer Ebeveyn İzinleri
Ek md. 2 uyarınca eşi doğum yapan işçiye on gün ücretli izin verilir (7578 sayılı Kanun'la beş günden on güne çıkarıldı). En az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde, ebeveynlerden yalnızca biri tarafından kullanılmak kaydıyla yılda on güne kadar ücretli izin hakkı da bulunmaktadır. Mazeret izinlerinin tamamı için evlilik, doğum ve ölüm izinleri rehberimize göz atabilirsiniz.
Analık Sürecinde İş Sözleşmesinin Durumu
md. 74'teki sürelerde işe gelmemek, md. 18 uyarınca geçerli fesih nedeni oluşturmaz. Ayrıca md. 25/I'e göre doğum ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, md. 74'teki sürenin bitiminden başlar ve ancak çalışanın kıdemine göre md. 17'deki bildirim sürelerinin altı hafta aşılmasından sonra doğar. Gebelik veya doğum nedeniyle farklı işlem yapılması md. 5 uyarınca ayrımcılık yasağına aykırıdır.
İşveren İçin Kontrol Listesi
- [ ] Gebelik bildirimi alındığında risk değerlendirmesi güncellendi mi?
- [ ] Periyodik kontrol izinleri ücretli olarak kaydediliyor mu?
- [ ] Analık izninin başlangıç tarihi, doktor raporu ve beklenen doğum tarihine göre planlandı mı?
- [ ] Doğum öncesi çalışma talebi varsa doktor onayı dosyada mı?
- [ ] SGK'ya analık nedeniyle eksik gün ve iş göremezlik bildirimleri doğru yapıldı mı?
- [ ] Analık izni bitmeden çalışana yarım çalışma, ücretsiz izin ve süt izni seçenekleri yazılı olarak anlatıldı mı?
- [ ] Yarım çalışma seçilirse 30 günlük İŞKUR başvuru süresi hatırlatıldı mı?
- [ ] Babalık izni 10 gün olarak politikaya ve bordroya işlendi mi?
- [ ] İzin politikası ve çalışan el kitabı 2026 düzenlemelerine göre güncellendi mi?
Şirket politikanızı bütüncül hâle getirmek için ebeveyn izin politikası hazırlama rehberimizden yararlanabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Eski süreleri kullanmak: Politikada hâlâ 16 hafta analık ve 5 gün babalık izni yazması.
- Süt iznini işverenin belirlemesi: Saatleri ve bölünmeyi kanun çalışana bırakır.
- Yarım çalışma ile süt iznini birlikte uygulamak: Yarım çalışma süresince süt izni hükümleri uygulanmaz.
- Ücretsiz izni yıllık izin kıdemine saymak: Altı aylık ücretsiz izin yıllık izin hesabında dikkate alınmaz; analık izni ise çalışılmış sayılır. İkisini karıştırmak hatalı izin bakiyesi üretir.
- Hafif işe geçişte ücret indirmek: Kanun ücretin düşürülmesini açıkça yasaklar.
Kapanış
Analık hakları, doğru planlandığında hem çalışanın aile hayatını destekleyen hem de işverenin iş sürekliliğini koruyan bir çerçeve sunar. İzin politikanızı ve bordro süreçlerinizi 2026 düzenlemelerine uyarlamak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın. Yürürlükteki düzenlemeye göre hazırlanmıştır; geçiş dönemi uygulamaları ve olası yeni değişiklikler için resmî kaynakları kontrol edin.
