Evlilik ve ölüm izni, 4857 sayılı İş Kanunu'nun Ek 2. maddesinde düzenlenen ve çalışanın hayatındaki önemli olaylar nedeniyle yıllık izninden ayrı olarak kullandığı ücretli mazeret izinleridir. Aynı madde, eşin doğumu hâlinde babalık iznini ve engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için tedavi iznini de düzenler. 7578 sayılı Kanun'la 1 Mayıs 2026'dan itibaren babalık izni beş günden on güne çıkarıldı.
Bu izinler kısa süreli olduğu için çoğu zaman yöneticinin sözlü onayıyla geçiştirilir; ancak gün sayımı, belge talebi, bordroya işlenişi ve yıllık izinle ilişkisi konusunda hatalar sık görülür. Bu yazıda her izin türünü süresi, belgesi ve işverenin kaydı ile birlikte ele alıyoruz.
Ek Madde 2 Kapsamındaki Mazeret İzinleri
| Olay | Süre | Ücret | Not |
|---|---|---|---|
| Çalışanın evlenmesi | 3 gün | Ücretli | |
| Çalışanın evlat edinmesi | 3 gün | Ücretli | Üç yaşından küçük çocukta md. 74'teki 8 haftalık analık hâli izni ayrıca vardır |
| Ana veya babanın ölümü | 3 gün | Ücretli | |
| Eşin ölümü | 3 gün | Ücretli | |
| Kardeşin ölümü | 3 gün | Ücretli | |
| Çocuğun ölümü | 3 gün | Ücretli | |
| Eşin doğum yapması (babalık izni) | 10 gün | Ücretli | 1 Mayıs 2026'dan itibaren; önceki süre 5 gündü |
| En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | Yılda 10 güne kadar, toptan veya bölümler hâlinde | Ücretli | Hastalık raporuna dayalı; ebeveynlerden yalnızca biri kullanır |
Ek md. 2'nin dışında kalan bir izin de 7578 sayılı Kanun'la md. 74'e eklendi: Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya tek başına koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir. Analık sürecine ilişkin diğer haklar için doğum izni ve analık hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Kanunda sayılmayan yakınlar
Kanun, ölüm izni için yalnızca ana, baba, eş, kardeş ve çocuğu sayar. Kayınvalide, kayınpeder, büyükanne, büyükbaba veya torun gibi yakınların ölümünde kanuni bir mazeret izni yoktur. Bu durumlarda işveren:
- İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasında ek izin öngörebilir,
- Çalışanın talebiyle yıllık izinden kullandırabilir,
- Takdire bağlı ücretli veya ücretsiz izin verebilir.
Hangi yolu seçerseniz seçin, uygulamayı yazılı bir politikaya bağlayın. Aynı durumdaki iki çalışana farklı uygulama yapılması eşit davranma ilkesine aykırılık iddiasına yol açabilir.
Gün Sayımı: Takvim Günü mü, İş Günü mü?
Ek md. 2, sürelerin takvim günü mü iş günü mü olduğunu açıkça belirtmez; yalnızca "gün" ifadesini kullanır. Bu nedenle uygulamada iki farklı yaklaşım görülür ve konu tartışmalıdır. Temsilî bir örnek bu farkı gösterir:
Temsilî bir örnek: Pazartesi-cuma çalışan bir çalışan perşembe günü evleniyor.
| Yaklaşım | İzin günleri | İşe dönüş |
|---|---|---|
| Takvim günü | Perşembe, cuma, cumartesi | Pazartesi |
| İş günü | Perşembe, cuma, pazartesi | Salı |
Yıllık izinde kanun, izne denk gelen hafta tatili ve genel tatil günlerinin izin süresinden sayılmayacağını açıkça düzenler (md. 56); mazeret izinleri için aynı açıklıkta bir hüküm yoktur. Uyuşmazlık riskini azaltmak için önerimiz:
- Şirket politikanızda hangi yaklaşımı benimsediğinizi açıkça yazın.
- Belirsiz durumlarda çalışan lehine yorumu tercih edin; özellikle 10 günlük babalık izninde fark belirgin hâle gelir.
- Bayram veya genel tatil günlerine denk gelen izinlerde uygulamayı tüm çalışanlar için aynı tutun.
Ne Zaman Kullanılmalı?
Kanun, mazeret izninin olayla aynı gün başlaması gerektiğini açıkça söylemez. Ancak izin, olayla bağlantılı bir mazerete dayandığı için olaya makul ölçüde yakın kullanılması beklenir. Uygulamada sorun çıkmaması için:
- Evlilik izni: Nikâh tarihine bitişik veya yakın günlerde.
- Ölüm izni: Ölüm ve cenaze işlemleri tarihinde.
- Babalık izni: Doğum tarihinden itibaren veya doğuma yakın dönemde. Politikada babalık izninin bölünerek kullanılıp kullanılamayacağını belirleyin.
- Engelli çocuk izni: Kanun açıkça "bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde" kullanıma izin verir; rapordaki tedavi tarihleriyle eşleştirin.
Hangi Belgeler İstenebilir?
İşveren, izin kaydının dayanağı olarak olayı gösteren belgeyi isteyebilir. Ancak kişisel verilerin korunması mevzuatı gereği yalnızca amaçla sınırlı ve ölçülü veri talep edilmelidir.
| İzin | Yeterli belge örneği | Talep edilmemesi gereken |
|---|---|---|
| Evlilik | Evlilik cüzdanının ilgili sayfası veya e-Devlet nüfus kaydı | Gereğinden fazla aile bilgisi |
| Ölüm | Ölüm belgesi veya e-Devlet kaydı | Ölüm nedenine ilişkin sağlık bilgisi |
| Babalık | Doğum belgesi veya nüfus kaydı | Annenin sağlık bilgileri |
| Engelli çocuk izni | Engellilik oranını ve tedaviyi gösteren rapor | Raporun tedaviyle ilgisiz ayrıntıları |
Sağlık raporu içeren belgeler özel nitelikli kişisel veridir; özlük dosyasında erişimi sınırlı bir bölümde saklanmalıdır.
Bordro ve Yıllık İzin İlişkisi
Ücret ve SGK bildirimi
Ek md. 2 izinleri ücretlidir. Bu günler bordroda normal çalışma günü gibi ücretlendirilir; SGK bildiriminde eksik gün olarak gösterilmez. Mazeret izni nedeniyle prim, ikramiye veya devam primi gibi ödemelerin kesilmesi, iznin ücretli niteliğiyle çelişir ve politikanızda bu yönde bir hüküm varsa gözden geçirilmelidir.
Yıllık izinden düşülemez
md. 56 uyarınca işveren tarafından yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez. Ayrıca md. 55/ı'ye göre Ek md. 2'de sayılan izin süreleri yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır. Yıllık izinle ilgili diğer kurallar için yıllık ücretli izin rehberimize göz atabilirsiniz.
Adım Adım Süreç
- Talebi yazılı alın. İzin formu veya İK sistemi üzerinden; olay türü ve tarih.
- Belgeyi isteyin. Amaçla sınırlı, ölçülü belge.
- Süreyi politikaya göre hesaplayın. Takvim/iş günü yaklaşımınızı tutarlı uygulayın.
- İzin kaydına işleyin. Yıllık izinden ayrı bir izin türü olarak.
- Bordroya ücretli izin olarak aktarın. Eksik gün kodu kullanmayın.
- Belgeyi özlük dosyasında saklayın. Sağlık verisi içeriyorsa erişimi sınırlandırın.
Özel Durumlar
Kısmi süreli ve vardiyalı çalışanlar
Ek md. 2, işçiler arasında tam veya kısmi süreli çalışma ayrımı yapmaz. Kısmi süreli çalışan da aynı olaylarda aynı izinlerden yararlanır; 4857 sayılı Kanun'un 5. maddesi de esaslı bir sebep olmadıkça kısmi süreli çalışana tam süreli çalışana göre farklı işlem yapılmasını yasaklar. Haftanın yalnızca belirli günlerinde çalışan bir kişide izin, o günlerdeki çalışmanın karşılığı olarak ücretlendirilir. Vardiyalı düzende ise iznin hangi vardiyalara denk geleceği, politikada benimsediğiniz gün sayımı yaklaşımına göre önceden belirlenmelidir.
Yıllık izin sırasında gerçekleşen olay
Çalışan yıllık izindeyken evlenirse veya bir yakınını kaybederse, mazeret izninin yıllık izne eklenip eklenmeyeceği kanunda açıkça düzenlenmemiştir. Çalışan lehine bir uygulama olarak mazeret izni günlerinin yıllık izin bakiyesinden düşülmeyip ayrıca tanınması, md. 56'daki "diğer izinler yıllık izne mahsup edilemez" kuralının amacına da uygundur. Hangi yolu seçerseniz seçin, politikada yazılı hâle getirin.
Deneme süresindeki çalışan
Ek md. 2 izinleri için kıdem şartı yoktur. İşe yeni başlamış veya deneme süresindeki çalışan da bu izinlerden aynı şekilde yararlanır.
Temsilî bir örnek: babalık izninin planlanması
Temsilî bir örnek: Bir yazılım şirketinde çalışan, eşinin doğumunun 10 Kasım civarında beklendiğini ekim başında bildiriyor. İK, çalışanla birlikte şu planı yapıyor:
| Konu | Uygulama |
|---|---|
| Başlangıç | Doğumun gerçekleştiği gün veya ertesi iş günü |
| Süre | 10 gün, şirket politikasındaki gün sayımı yaklaşımına göre |
| Belge | Doğumdan sonra nüfus kaydı çıktısı |
| İş devri | Doğum tarihi kesin olmadığından devir notu ekim sonuna kadar hazır tutulur |
| Bordro | Ücretli izin; eksik gün yok |
Doğum tarihinin önceden kesin olmaması, babalık izninde en sık karşılaşılan planlama sorunudur. İş devrinin erken hazırlanması, iznin aniden başlamasının ekibe etkisini azaltır.
Sık Yapılan Hatalar
- Babalık iznini hâlâ 5 gün uygulamak: 1 Mayıs 2026'dan itibaren 10 gündür.
- Mazeret iznini yıllık izinden düşmek: md. 56'ya aykırıdır.
- Ücretsiz izin olarak işlemek: Ek md. 2 izinleri ücretlidir.
- Engelli çocuk iznini her iki ebeveyne de ayrı ayrı vermek: Kanun yalnızca bir ebeveynin kullanımını öngörür; eşin işyerinden yazı istemek uygulamada bu kontrolü sağlar.
- Politika boşluğu: Kanunda sayılmayan yakınların ölümünde her yöneticinin farklı uygulama yapması.
Kapanış
Mazeret izinleri kısa süreli olsa da çalışanın en hassas anlarına denk gelir; doğru ve tutarlı uygulama, çalışan deneyimini doğrudan etkiler. İzin politikanızı 2026 değişiklikleriyle güncellemek için ebeveyn izin politikası hazırlama rehberimizden yararlanabilir, mevzuat uyumu için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir veya bizimle iletişime geçin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için uzman desteği alın.
