Belirli Süreli İş Sözleşmesi (İngilizce: Fixed-Term Employment Contract), belirli bir süreye bağlı işlerde, belli bir işin tamamlanmasında veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi demektir. Sözleşme, kararlaştırılan süre veya olgu gerçekleştiğinde kendiliğinden sona erer.
Bu sözleşme türü; proje bazlı çalışan, mevsimsel iş hacmi olan veya izindeki bir çalışanın yerine geçici personel alan işletmeler için esneklik sağlar. Ancak yanlış kullanıldığında, sözleşme baştan belirsiz süreli sayılabilir ve işverenin öngörmediği tazminat yükümlülükleri doğabilir.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nedir? Kapsamı
4857 sayılı İş Kanunu md. 11, iş ilişkisinin kural olarak belirsiz süreli kurulduğunu kabul eder. Belirli süreli sözleşme ise bir istisnadır ve ancak objektif koşullar varsa yapılabilir. Kanunda sayılan tipik objektif koşullar şunlardır:
- Belirli süreli işler: Mevsimlik işler veya belirli bir dönemle sınırlı faaliyetler.
- Belli bir işin tamamlanması: Bir inşaat projesi, yazılım geçişi veya fuar organizasyonu gibi sonu belli işler.
- Belirli bir olgunun ortaya çıkması: Örneğin doğum izni süresince bir çalışanın yerine bakmak.
Sözleşmenin yazılı yapılması, süreyi veya sona erme olgusunu açıkça göstermesi ve objektif nedenin metinde belirtilmesi uygulamada büyük önem taşır. Objektif neden şartının ayrıntılı analizi için Belirli Süreli İş Sözleşmesi: Objektif Neden ve Zincirleme Kuralı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Zincirleme Sözleşme Yasağı
Belirli süreli sözleşme, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Esaslı neden bulunmadan sözleşme art arda yenilenirse, iş ilişkisi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Bu durumda işçi; ihbar süresi, iş güvencesi ve diğer belirsiz süreli sözleşme haklarından yararlanır.
Bu kural, işverenlerin kalıcı bir ihtiyacı sürekli kısa sözleşmelerle karşılayarak iş güvencesi hükümlerini dolanmasını önlemek için öngörülmüştür.
Belirli Süreli Çalışanların Hakları
İş Kanunu md. 12, belirli süreli çalışan işçinin, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt sözleşmesinin süreli olması nedeniyle belirsiz süreli çalışan emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamayacağını düzenler. Yani:
- Ücret, ikramiye ve yan haklarda emsal işçiyle aynı esaslar uygulanır; bölünebilir menfaatler çalışılan süreyle orantılı verilir.
- Kıdeme bağlı haklarda farklı bir kıdem koşulu, haklı bir neden olmadıkça uygulanamaz.
- Eşit davranma ilkesinin genel kuralları bu çalışanlar için de geçerlidir.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Özellik | Belirli süreli sözleşme | Belirsiz süreli sözleşme |
|---|---|---|
| Yapılma koşulu | Objektif neden gerekir | Kural olan sözleşme türüdür |
| Sona erme | Süre dolunca veya olgu gerçekleşince kendiliğinden | Fesih bildirimiyle |
| İhbar süresi | Süre bitiminde uygulanmaz | Fesihte uygulanır |
| İş güvencesi (md. 18) | Kapsam dışında | Koşullar varsa kapsamda |
| SGK çıkış kodu | Süre bitiminde kod 5 | Fesih türüne göre değişir |
Belirli süreli sözleşmenin süresi dolmadan haklı bir neden olmaksızın feshedilmesi ise ayrı bir konudur ve karşı taraf açısından tazminat sonuçları doğurabilir. Bu senaryoların ayrıntısı için sona erme rehberlerimize başvurabilirsiniz.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlıdır. Bir perakende şirketi, yeni açılacak mağazanın kurulum süreci için bir proje koordinatörünü "mağaza açılışının tamamlanmasına kadar" belirli süreli olarak işe alır. Sözleşmede proje ve açılış hedefi açıkça yazılmıştır. Açılış tamamlandığında sözleşme kendiliğinden sona erer. Ancak şirket, aynı kişiyle bu kez "genel operasyon desteği" gerekçesiyle yeni bir belirli süreli sözleşme yaparsa, ortada esaslı bir neden bulunmadığı için ilişki belirsiz süreli sayılma riskiyle karşı karşıya kalır.
İK Uygulamasında İpuçları
- Her belirli süreli sözleşmede objektif nedeni somut olarak yazın; "ihtiyaç halinde" gibi genel ifadelerden kaçının.
- Kalıcı pozisyonlar için belirli süreli sözleşmeyi bir "deneme" aracı olarak kullanmayın; bunun için deneme süresi kurumu vardır.
- Yenileme taleplerini, esaslı nedenin varlığını kontrol eden bir onay adımına bağlayın.
- Proje süresi uzarsa, uzamanın objektif nedenini ve yeni bitiş tarihini yazılı bir ek protokolle belgeleyin; aynı proje için yapılan makul bir uzatma ile yeni bir işe dayanan yenileme birbirinden farklı değerlendirilebilir.
- Süre bitim tarihlerini İK takviminde izleyin; süre dolduktan sonra çalışmanın sessizce devam etmesi, ilişkinin niteliğini tartışmalı hale getirebilir.
- Zincirleme riskine ilişkin pratik kontroller için zincirleme belirli süreli iş sözleşmesi yazımıza göz atın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut sözleşme kurguları için uzman görüşü almanızı öneririz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sözleşme Yapınızı Gözden Geçirelim
Belirli süreli sözleşmelerin doğru kurgulanması, proje esnekliğini korurken beklenmedik tazminat risklerini de azaltır. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetiyle sözleşme şablonlarınızı ve yenileme süreçlerinizi birlikte değerlendirebiliriz. Ücretsiz ilk görüşme için bize yazabilirsiniz.
