Yaşlı bakımı, çocuk bakımı veya ev işleri için yabancı bir çalışana yer vermek, Türkiye'de pek çok ailenin başvurduğu bir çözüm. Ancak yabancı ev hizmetlisi çalıştırmak da diğer yabancı istihdam türleri gibi çalışma izni gerektirir. Burada işveren bir şirket değil, çoğu zaman bir ailedir; bu da süreçlerin bazı yönlerden farklılaşmasına yol açar.
Birçok aile, "evde çalışan" kişinin işçi statüsünde olmadığını veya izin gerekmediğini düşünebilir. Bu yanlış varsayım, hem aile hem de yabancı çalışan için ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu yazıda yabancı ev hizmetlisi çalıştırmanın genel çerçevesini, başvuru sürecini ve SGK yükümlülüklerini sade bir dille anlatıyoruz.
Ev Hizmetlerinde Hukuki Çerçeve
Ev hizmetlerinde çalışanlar, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsamı dışında tutulmuştur. Bu nedenle ev hizmetlisi ile kurulan iş ilişkisine genel olarak Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanır. Ancak bu durum, uluslararası işgücü ve sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmayacağı anlamına gelmez.
Temel kural şudur: Yabancı ev hizmetlisi, çalışma izni alınmadan çalıştırılamaz. Başvuru, yabancıyı yanında çalıştıracak gerçek kişi işveren tarafından yapılır.
Yabancı Ev Hizmetlisi İçin Çalışma İzni Başvurusu
Başvuru süreci genel olarak şu adımlardan oluşur:
- İşveren kaydı: Hane halkı adına başvuruyu yapacak kişi, Bakanlığın elektronik başvuru sistemine gerçek kişi işveren olarak kaydolur.
- Başvuru kanalının belirlenmesi: Yabancı Türkiye'de geçerli bir ikamet iznine sahipse yurt içinden, değilse yurt dışından dış temsilcilik aracılığıyla başvuru yapılır.
- Belgelerin hazırlanması: Yabancının pasaportu, fotoğrafı ve imzalı iş sözleşmesi hazırlanır. Bakım hizmeti verilecekse bakıma muhtaç kişiye ilişkin sağlık raporu gibi belgeler talep edilebilir.
- Değerlendirme: Bakanlık, ev hizmetlerine özgü değerlendirme kriterlerini dikkate alarak başvuruyu inceler.
- Harç ve belge: İzin uygun görülürse harç ve değerli kâğıt bedeli ödenir; ardından çalışma izni düzenlenir.
Ev hizmetlerinde yabancı çalıştırmaya ilişkin değerlendirme kriterleri, şirketlere uygulanan kriterlerden farklıdır. Hanenin durumu, bakıma muhtaç kişinin varlığı gibi unsurlar dikkate alınabilir. Güncel kriterler için Bakanlık düzenlemelerini kontrol edin.
2026 Harcı ve Maliyet Kalemleri
Ev hizmetlerinde verilen süreli çalışma izinleri için de genel harç tarifesi uygulanır. 2026 yılı için temel tutarlar şöyledir:
| Kalem | 2026 tutarı |
|---|---|
| Süreli çalışma izni harcı, 1 yıla kadar | 12.574,90 TL |
| Süreli çalışma izni harcı, 1–2 yıl | 25.149,80 TL |
| Aylık brüt asgari ücret | 33.030,00 TL |
| Aylık net asgari ücret | 28.075,50 TL |
Harca ek olarak değerli kâğıt bedeli ödenir. Yabancı ev hizmetlisinin ücreti asgari ücretin altında olamaz. Yatılı çalışmalarda konaklama ve yemek gibi ayni sağlanan imkânların ücretle ilişkisi, sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.
SGK Bildirimi
Çalışma izni alındıktan sonra yabancı ev hizmetlisinin SGK'ya bildirilmesi gerekir. Ev hizmetlerinde sigortalılık, çalışılan gün sayısına göre farklı kurallara tabidir: Ayda belirli bir gün sayısının altında ve üstünde çalışanlar için bildirim ve prim yükümlülükleri farklılaşır. Sürekli ve tam zamanlı çalışan yabancı ev hizmetlisi için genellikle hizmet akdiyle çalışan sigortalı gibi bildirim yapılır.
Ev hizmetlerine ilişkin gün sınırları ve bildirim usulleri için SGK'nın güncel düzenlemelerine başvurmanız ve gerekirse bir mali müşavirden destek almanız önerilir. Prim yükümlülükleri hakkında genel bilgi için yabancı çalışanın SGK kaydı yazımıza bakabilirsiniz.
Sözleşmede Bulunması Gerekenler
Ev hizmetlerinde yazılı bir sözleşme, hem işveren aile hem de çalışan için en önemli güvencedir. Sözleşmede şu başlıkların yer almasını öneririz:
- Tarafların kimlik bilgileri ve çalışma adresi
- Yapılacak işin tanımı (çocuk bakımı, yaşlı bakımı, ev işleri vb.)
- Yatılı veya gündüzlü çalışma bilgisi
- Brüt ücret, ödeme günü ve ödeme şekli
- Günlük çalışma ve dinlenme süreleri, hafta tatili ve yıllık izin
- Konaklama, yemek ve diğer imkânlar
- Sözleşmenin süresi ve sona erme koşulları
Sözleşmenin yabancının anlayacağı bir dilde çevirisinin de bulunması, olası anlaşmazlıkları önler.
Yatılı Çalışmada Günlük Düzen ve İlişki Yönetimi
Yatılı ev hizmetlerinde iş ile özel yaşam arasındaki sınır kolayca bulanıklaşır. Çalışan aynı evde yaşadığı için "her an ulaşılabilir" olduğu düşünülebilir; bu da zamanla yorgunluk, memnuniyetsizlik ve anlaşmazlıklara yol açar. Sağlıklı bir iş ilişkisi için şu uygulamaları öneririz:
- Yazılı günlük program: Çalışma saatlerini, dinlenme aralarını ve gece dinlenmesini kapsayan bir günlük düzen belirleyin.
- Hafta tatili: Çalışanın her hafta kesintisiz dinlenebileceği bir zaman dilimi planlayın ve bu sürede evden ayrılma özgürlüğüne saygı gösterin.
- Özel alan: Yatılı çalışana kendine ait, kilitlenebilir bir oda veya alan sağlayın.
- Gece bakım ihtiyacı: Bakıma muhtaç bir aile bireyi için gece desteği gerekiyorsa, bunun çalışma süresi olarak değerlendirileceğini ve dinlenme düzenine etkisini sözleşmede açıkça düzenleyin.
- İletişim kanalı: Sorunları konuşmak için düzenli, sakin bir görüşme zamanı belirleyin; mümkünse ortak bir dil veya çeviri desteği kullanın.
Bu uygulamalar yalnızca çalışanın refahı için değil, ailenin aldığı hizmetin sürekliliği ve kalitesi için de önemlidir. Bakım işlerinde sık çalışan değişikliği, özellikle yaşlı ve çocuk bakımında bakım alan kişi üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Saygılı ve öngörülebilir bir çalışma düzeni, uzun süreli ve güvene dayalı bir iş ilişkisinin temelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Ev hizmetlerinde çalışma izni gerekmediğini düşünmek.
- Turistik vizeyle gelen kişiyi aylarca yatılı çalıştırmak.
- SGK bildirimi yapmadan elden ödeme yapmak.
- Pasaport gibi kişisel belgeleri işveren yanında tutmak; bu uygulama yabancının temel haklarını ihlal edebilir.
- Hafta tatili ve dinlenme sürelerini düzenlememek.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; ev hizmetlerine ilişkin düzenlemeler değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavire başvurmanızı öneririz.
Ev Hizmetlerinde Doğru Süreç İçin Destek
Aileler için yabancı ev hizmetlisi çalıştırma süreci, ilk kez karşılaşıldığında karmaşık görünebilir. İK Partner olarak iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında başvuru, sözleşme ve SGK adımlarında yol gösteriyoruz. Ücretsiz ilk görüşmede durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz.
