Özel okullar, kurs merkezleri, etüt merkezleri ve dil kursları; öğretmenler, idari personel, servis şoförleri ve destek çalışanlarından oluşan karma bir ekiple çalışır. Özel öğretim kurumlarında İK yönetimi ise akademik takvime bağlı ritmi nedeniyle diğer sektörlerden ayrılır: eylülde başlayan sözleşmeler, haziranda biten dersler, yaz dönemi belirsizliği, ders saati ücretiyle çalışan öğretmenler ve çocuklara ait kişisel veriler bu alandaki başlıca konulardır.
Bu rehberde özel öğretim kurumlarının iş hukuku ve İK açısından karşılaştığı tipik sorunları, kuruma özel bir kontrol listesini, sık yapılan hataları ve bir örnek senaryoyu bulacaksınız. Özel öğretim kurumlarına ilişkin 5580 sayılı Kanun ve Millî Eğitim Bakanlığı yönetmelikleri; öğretmen görevlendirme onayı, nitelik şartları ve sözleşme içeriği gibi konularda ayrıca kurallar öngörür. Bu kuralların güncel metnini Bakanlık düzenlemelerinden takip etmeniz gerekir; bu yazı iş hukukunun genel çerçevesine odaklanır.
Özel öğretim kurumlarında İK: öğretmen sözleşmeleri
Özel okul ve kurslarda çalışan öğretmenler, kural olarak iş sözleşmesiyle çalışan işçilerdir ve İş Kanunu'nun genel hükümlerine tabidir; özel öğretim mevzuatındaki düzenlemeler bunlara ek olarak uygulanır. Uygulamada sık görülen soru, sözleşmenin belirli süreli mi yoksa belirsiz süreli mi olacağıdır.
Akademik yıla göre yapılan belirli süreli sözleşmeler yaygındır; ancak belirli süreli sözleşme için objektif bir neden bulunmalıdır. Her yıl aynı öğretmenle art arda yenilenen belirli süreli sözleşmeler, esaslı bir neden yoksa ilişkinin belirsiz süreli sayılması sonucunu doğurabilir. Bu durum özellikle sözleşmenin yenilenmemesi halinde kıdem, ihbar ve işe iade tartışmalarına yol açar. Konunun ayrıntıları için belirli süreli sözleşmede objektif neden şartı yazımıza bakabilirsiniz.
Sözleşmede ders yükü, nöbet ve etüt görevleri, veli toplantıları ve hafta sonu etkinlikleri gibi ek görevlerin nasıl ücretlendirileceği açıkça yazılmalıdır.
Ders ücretli öğretmenler ve kısmi süreli çalışma
Kurs merkezlerinde ve bazı okullarda öğretmenler haftada belirli saatler ders vererek çalışır. Bu ilişki çoğunlukla kısmi süreli iş sözleşmesidir ve şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Sözleşmede haftalık ders saati ve çalışma günleri belirtilmelidir.
- SGK bildirimi fiilî çalışma günleriyle uyumlu yapılmalıdır.
- Kısmi süreli öğretmen, tam süreli emsaline göre ayrımcılığa uğratılamaz; haklar çalışma süresiyle orantılı verilir.
- Ders sayısı fiilen tam zamanlı düzeye çıkmışsa sözleşme ve bildirim güncellenmelidir.
Ücretin elden veya "serbest meslek" faturasıyla ödenmesi, kurumun belirlediği program ve saatlerde ders veren öğretmen için çoğu zaman iş ilişkisi gerçeğini değiştirmez.
Çalışma süreleri, yaz dönemi ve yıllık izin
Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Öğretmenlerde ders saatleri dışında hazırlık, nöbet, toplantı ve etkinlik süreleri de çalışma süresine dahil olabilir. 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır; çalışanın yazılı onayı alınmalı ve her saat %50 zamlı ödenmelidir.
Yaz döneminde dersler sona erse de belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan öğretmenin iş ilişkisi devam eder ve ücret ödeme yükümlülüğü sürer. Yıllık iznin okul tatil dönemine denk getirilmesi planlanabilir; ancak yıllık izin süreleri İş Kanunu'na göre belirlenir: 1–5 yıl (5 dahil) 14 gün, 5–15 yıl 20 gün, 15 yıl ve üzeri 26 gün. Tatil döneminde çalışana izin kullandırıldığı yazılı izin belgesiyle kayda alınmalıdır.
İdari personel, servis ve destek hizmetleri
Kurumlarda muhasebe, kayıt, temizlik ve güvenlik personeli de çalışır. Öğrenci servisleri kurum bünyesinde veya bir taşıma firmasıyla yürütülebilir. Servis hizmeti dışarıdan alınıyorsa sürücü ve rehber personelin işvereni taşıma firmasıdır; ancak işin kurum işyerinde ve kurumun asıl işine yardımcı biçimde yürütülmesi halinde alt işveren ilişkisi ve birlikte sorumluluk gündeme gelebilir. Taşıma ve servis hizmetlerine ilişkin özel mevzuat ayrıca takip edilmelidir.
Kurumların tehlike sınıfı için NACE koduna göre tehlike sınıfını kontrol edin. Risk değerlendirmesinde laboratuvarlar, spor salonları, mutfak ve acil durum tahliye planları yer almalıdır. Tahliye tatbikatları öğrencileri de kapsayacak şekilde planlanmalıdır.
Öğrenci ve çalışan verileri: KVKK
Okullar ve kurslar çok sayıda çocuğa ait kişisel veri işler: kimlik, sağlık bilgileri, not ve rehberlik kayıtları, fotoğraf ve videolar. Öğretmenler bu verilere günlük olarak erişir. Pratik önlemler:
- Öğrenci ve veli verilerinin kişisel mesajlaşma gruplarında paylaşılmaması
- Etkinlik fotoğraflarının sosyal medyada kullanımı için ayrıca açık rıza alınması
- Rehberlik ve sağlık kayıtlarına erişimin sınırlandırılması
- Öğretmenlere düzenli KVKK eğitimi verilmesi
Veri ihlali yaşanırsa Kurul'a en geç 72 saat içinde bildirim yapılmalı; velilerden gelen başvurular en geç 30 gün içinde yanıtlanmalıdır.
Kurum için uyum kontrol listesi
| Alan | Kontrol |
|---|---|
| Sözleşme | Belirli süreli sözleşmelerde objektif neden yazılı mı? |
| Bakanlık | Öğretmen görevlendirme ve onay süreçleri tamamlandı mı? |
| Kısmi süre | Ders ücretli öğretmenlerin bildirimleri fiilî çalışmaya uygun mu? |
| Süreler | Nöbet, etüt ve etkinlik süreleri kayda giriyor mu? |
| İzin | Yıllık izin belgeleri tatil dönemleri için düzenlendi mi? |
| KVKK | Öğrenci verisi ve fotoğraf kullanımı için politika var mı? |
| İSG | Tahliye planı ve tatbikatlar güncel mi? |
Sık yapılan hatalar ve örnek senaryo
Sık yapılan hatalar: her yıl gerekçesiz belirli süreli sözleşme yenilemek, yaz aylarında öğretmenin sigortasını kesip eylülde yeniden başlatmak, ders ücretli öğretmeni fatura ile çalıştırmak ve öğrenci fotoğraflarını rızasız paylaşmak.
Örnek senaryo: Bir kurs merkezi, öğretmenlerini her yıl eylül-haziran dönemi için belirli süreli sözleşmeyle çalıştırıyor ve yaz aylarında çıkış verip eylülde yeniden işe giriş yapıyor. Altı yıldır bu düzende çalışan bir öğretmen, sözleşmesi yenilenmeyince kıdem ve ihbar talebinde bulunuyor. Kurum, sözleşme modelini gözden geçirerek kadrolu öğretmenler için belirsiz süreli sözleşmeye geçiyor ve yaz dönemi için izin ve eğitim planı oluşturuyor.
Kurumunuz için destek
İK Partner, özel okul ve kurs merkezlerine sözleşme modelleri, kısmi süreli çalışma, izin planlaması ve KVKK uyumu konularında destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavire başvurun.
