Kamyon şoförleri, dağıtım sürücüleri, yükleme-boşaltma ekipleri ve operasyon planlamacıları... Lojistik firmalarında işin önemli bir kısmı işyerinin dışında, yolda ve müşteri noktalarında geçer. Nakliye sektöründe iş hukuku bu yüzden çoğu zaman "çalışma süresi nerede başlar, nerede biter?" sorusuyla başlar. Bekleme süreleri, gece seferleri, yol masrafları ve araç takip sistemleri bu sektöre özgü uyuşmazlıkların başlıca kaynaklarıdır.
Bu yazıda nakliye ve lojistik firmaları için iş hukuku, İSG ve KVKK açısından kritik noktaları, saha ekiplerine özel bir kontrol listesini, sık yapılan hataları ve bir örnek senaryoyu ele alıyoruz. Sürücülerin sürüş ve dinlenme sürelerine ilişkin karayolu taşımacılığı mevzuatı ayrıca uygulanır; o kuralların güncel metnini ilgili Bakanlık düzenlemelerinden takip etmeniz gerekir.
Nakliye sektöründe iş hukuku: sürücünün çalışma süresi
İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; denkleştirme uygulanıyorsa günlük süre 11 saati aşamaz. Sürücüler için kritik nokta, direksiyon başında geçmeyen sürelerin de çalışma süresi sayılabilmesidir. İş Kanunu'nun 66. maddesi, çalışma süresinden sayılan halleri düzenler; bunlar arasında işçinin iş görülmeye hazır halde bekleyerek boş geçirdiği zamanlar ve işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler bulunur.
Sürücülerde çalışma süresine girebilecek başlıca kalemler şunlardır:
- Yükleme ve boşaltma sırasında araç başında bekleme
- Müşteri deposunda sıra bekleme
- Araç kontrolü, evrak işlemleri ve teslim tutanakları
- Bir noktadan diğerine boş araçla gidiş
Bu sürelerin takograf, araç takip sistemi ve sefer föyleri ile tutarlı biçimde kayda geçirilmesi, hem planlama hem de olası bir fazla mesai uyuşmazlığında savunma açısından belirleyicidir.
Gece seferleri, fazla çalışma ve hafta tatili
Gece (20.00–06.00) çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez; bazı sektörlere ilişkin istisnalar yönetmelikte düzenlenmiştir. Uzun mesafeli gece seferleri planlanırken hem bu kural hem de karayolu mevzuatındaki sürüş-dinlenme süreleri birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için gece çalışması kuralları yazımıza bakabilirsiniz.
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır: çalışanın yazılı onayı gerekir, her saat %50 zamlı ödenir ve yıllık en çok 270 saat yapılabilir. "Sefer başı ücret" veya "götürü ücret" sistemleri yaygın olsa da bu sistemler fazla çalışma kurallarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sözleşmede fazla çalışmanın ücrete dahil olduğu yazsa bile bunun sınırları vardır.
Uzun yol sürücülerinde hafta tatilinin evden uzakta geçmesi, tatilin kullandırılmadığı anlamına gelmez; ancak 7 günlük dönemde kesintisiz en az 24 saat dinlenmenin gerçekten sağlandığı kayıtlarla gösterilebilmelidir.
Harcırah, yol masrafları ve ücret
Sefer sırasında yapılan yemek, konaklama ve yol masrafları için ödenen tutarların nitelendirilmesi (masraf karşılığı mı, ücret mi) vergi ve SGK açısından farklı sonuçlar doğurur. Belgeye dayalı masraf iadesi ile her sefer için sabit ödenen "yol parası" aynı şekilde değerlendirilmeyebilir. Ödeme sisteminizi mali müşavirinizle birlikte kurgulayın; ücretin bir kısmını harcırah adıyla göstererek prim matrahını düşürmek denetimlerde sık rastlanan bir bulgudur.
2026 yılında aylık brüt asgari ücret 33.030 TL'dir. Sürücü ücretinin tamamı bordroda gösterilmeli ve banka aracılığıyla ödenmelidir.
Araç takip sistemi ve KVKK
GPS ve araç takip sistemleri; filo yönetimi, güvenlik ve teslimat takibi için meşru amaçlarla kullanılabilir. Ancak bu sistemler çalışanın konumunu sürekli işlediği için KVKK kapsamında dikkat ister:
- Sistemin hangi amaçla kullanıldığı aydınlatma metninde açıkça belirtilmelidir.
- Mesai dışında kişisel kullanıma izin verilen araçlarda izlemenin kapsamı netleştirilmelidir.
- Kayıtların saklama süresi belirlenmeli ve periyodik imha yapılmalıdır (periyodik imha aralığı 6 ayı geçemez).
- Araç içi kamera kullanılıyorsa ses kaydı ve sürekli yüz izleme gibi yoğun müdahaleler ayrıca değerlendirilmelidir.
Takip verileri, fazla çalışma uyuşmazlığında hem işveren hem de çalışan tarafından delil olarak kullanılabilir; bu nedenle kayıtların tutarlı olması önemlidir.
İSG: trafik, yükleme ve depo riskleri
Lojistik firmalarının tehlike sınıfı faaliyet türüne göre değişir; NACE koduna göre tehlike sınıfını kontrol edin. Risk değerlendirmesinde trafik kazaları, yorgunluk, yükleme-boşaltmada düşme ve ezilme, forklift ve transpalet kullanımı, yük sabitleme ve kötü hava koşulları yer almalıdır.
Görev sırasında meydana gelen trafik kazası da iş kazası olarak değerlendirilir ve SGK'ya 3 iş günü içinde bildirilir. Sürücülerin sağlık muayeneleri, mesleki belgeleri ve ehliyet geçerlilik tarihleri için bir takip çizelgesi tutulmalıdır.
Nakliye firmaları için kontrol listesi
| Alan | Kontrol |
|---|---|
| Süre kaydı | Bekleme, yükleme ve evrak süreleri kayda giriyor mu? |
| Gece seferi | 7,5 saat kuralı ve sektörel istisnalar kontrol edildi mi? |
| Fazla çalışma | Yazılı onay ve 270 saat takibi var mı? |
| Ücret | Harcırah ve ücret ayrımı mali müşavirle netleşti mi? |
| Araç takip | Aydınlatma, saklama ve imha süreleri belirlendi mi? |
| Belgeler | Ehliyet, mesleki belge ve sağlık raporu takvimi var mı? |
| Alt yüklenici | Taşeron araç ve sürücülerde SGK kontrolü yapılıyor mu? |
Sık yapılan hatalar ve örnek senaryo
Sık yapılan hatalar: müşteri deposunda geçen bekleme sürelerini "çalışma değil" saymak, ücretin bir kısmını harcırah olarak göstermek, araç takip verilerini aydınlatma yapmadan disiplin sürecinde kullanmak ve yükleme ekiplerini İSG eğitimine dahil etmemek.
Örnek senaryo: Bir dağıtım firması sürücülerine sabit aylık ücret ödüyor ve fazla çalışmanın ücrete dahil olduğunu sözleşmeye yazıyor. Ancak araç takip kayıtları sürücülerin düzenli olarak günde 11 saati aşan sürelerde sahada olduğunu gösteriyor. Ayrılan bir sürücünün başvurusu sonrası firma; rota planlamasını yeniden düzenliyor, bekleme sürelerini puantaja dahil ediyor, fazla çalışma onaylarını yeniliyor ve ödemeleri bordroya taşıyor.
Lojistik ekipleriniz için destek
İK Partner, lojistik ve nakliye firmalarına puantaj kurgusu, ücret yapısı, araç takip sistemleri için KVKK uyumu ve denetim hazırlığı konularında destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavire başvurmanızı öneririz.
