Bir çalışanın evlenmesi, bir yakınını kaybetmesi veya bir çocuğu evlat edinmesi; hayatının en önemli anlarıdır. İş Kanunu bu durumlarda çalışana yıllık izinden bağımsız olarak ücretli izin hakkı tanır. Mazeret izinleri, süreleri kısa olsa da yanlış uygulandığında hem hukuki risk hem de çalışan bağlılığı açısından kalıcı hasar bırakabilir.
Bu yazıda İş Kanunu Ek 2. maddesinde düzenlenen mazeret izinlerinden evlilik, ölüm ve evlat edinme iznini ele alıyoruz. Eşin doğumu nedeniyle verilen babalık izni (2026 itibarıyla 10 gün) ve engelli çocuk için tedavi izni ayrı yazılarımızın konusudur.
Mazeret İzinleri Tablosu
| Mazeret | Süre | Ücret |
|---|---|---|
| Çalışanın evlenmesi | 3 gün | Ücretli |
| Evlat edinme | 3 gün | Ücretli |
| Ana veya babanın ölümü | 3 gün | Ücretli |
| Eşin ölümü | 3 gün | Ücretli |
| Kardeşin ölümü | 3 gün | Ücretli |
| Çocuğun ölümü | 3 gün | Ücretli |
| Eşin doğum yapması (babalık izni) | 10 gün (2026) | Ücretli |
| En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | Yılda 10 güne kadar | Ücretli |
Bu süreler kanuni asgaridir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasıyla daha uzun süreler ya da ek mazeret halleri tanınabilir.
Mazeret İzinlerinin Temel Özellikleri
Uygulamada dikkat edilmesi gereken ilkeler:
- Ücretli izindir: İzin günleri için işveren ücret öder; ücretten kesinti yapılamaz ve eksik gün bildirilmez.
- Yıllık izinden düşülmez: Mazeret izni yıllık ücretli izinden bağımsızdır. "Bu yıl izin hakkından düşeriz" yaklaşımı hukuka aykırıdır.
- Kıdem şartı yoktur: Deneme süresindeki veya yeni işe başlamış çalışan da bu izinleri kullanabilir.
- Olayla bağlantılı kullanılır: İzin, mazerete yol açan olaya yakın bir zamanda kullanılmalıdır. Evlilik izninin nikâhtan aylar sonra kullanılması, iznin amacıyla bağdaşmaz.
Ölüm İzninde Kapsamdaki Yakınlar
Kanun, ölüm izni için yakınları sınırlı olarak saymıştır: ana, baba, eş, kardeş ve çocuk. Bu listede yer almayan yakınlar için kanuni ölüm izni doğmaz. Uygulamada sık sorulan durumlar:
- Kayınvalide, kayınpeder: Kanunda sayılmamıştır.
- Büyükanne, büyükbaba, torun: Kanunda sayılmamıştır.
- Amca, dayı, hala, teyze: Kanunda sayılmamıştır.
Bu durumlarda çalışan yıllık izin, şirket politikasıyla tanınan ek mazeret izni veya ücretsiz izin kullanabilir. İnsani açıdan en sağlıklı yaklaşım, şirket politikasında kanun dışındaki yakınlar için de en az bir veya iki günlük ücretli izin tanımlamaktır. Böyle bir düzenleme yapılacaksa tüm çalışanlara eşit uygulanmalıdır.
Hafta Tatili ve Genel Tatil Çakışması
Mazeret izninin hafta tatiline veya genel tatile denk gelmesi uygulamada sık tartışılır. Örneğin cuma günü evlenen bir çalışanın 3 günlük izni cuma, cumartesi ve pazar mı sayılacak, yoksa pazartesi ve salıya mı uzayacak?
Kanunda bu konuda açık bir hüküm bulunmadığından farklı yorumlar vardır. Uyuşmazlığı önlemek için:
- Şirket politikanızda mazeret izninin iş günü olarak mı, takvim günü olarak mı sayılacağını açıkça yazın.
- Çalışan lehine yorum, yani iş günü esası, hem bağlılık hem de uyuşmazlık riski açısından daha güvenli bir tercihtir.
- Seçilen yöntemi tüm mazeret türlerine tutarlı biçimde uygulayın.
Başvuru ve Belgeleme Süreci
Mazeret izinleri çoğu zaman önceden planlanamaz; özellikle ölüm izninde çalışandan izin öncesi belge istemek hem pratik hem insani değildir. Önerilen akış:
- Çalışan durumu yöneticisine veya İK'ya telefonla ya da mesajla bildirir.
- İzin hemen başlatılır ve sisteme "mazeret izni – [tür]" olarak kaydedilir.
- Çalışan dönüşte dayanak belgeyi sunar: evlilik cüzdanı veya nikâh belgesi, evlat edinmeye ilişkin mahkeme kararı ya da nüfus kaydı, ölüm halinde nüfus kayıt örneği veya benzeri belge.
- Belge özlük dosyasına eklenir, bordroya tam ücretli izin olarak işlenir.
Belgeler özel nitelikli kişisel veri içerebileceğinden, yalnızca gerekli olanı isteyin ve erişimi sınırlandırın. Çalışan verilerinin saklanmasıyla ilgili ilkeler için KVKK kapsamında çalışan verilerinin saklanması yazımıza göz atabilirsiniz.
Evlat Edinmede Ek Haklar
Evlat edinen çalışan, 3 günlük mazeret iznine ek olarak çocuğun yaşına bağlı olarak analık izni hükümlerinden de yararlanabilir. 7578 sayılı Kanunla koruyucu aile olan çalışanlara da izin hakkı tanınmıştır. Bu hakların süresi ve ücret durumu için Kanunun resmi metnine bakılmalıdır; politikanızı resmi metne göre güncelleyin.
Politikada Kullanılabilecek Örnek Hüküm
Mazeret izinlerini çalışan el kitabına eklerken şu iskeleti kendi şirketinize uyarlayabilirsiniz:
"Çalışanlarımıza, 4857 sayılı İş Kanunu Ek 2. madde uyarınca evlenmeleri, evlat edinmeleri ya da ana veya babalarının, eşlerinin, kardeşlerinin veya çocuklarının ölümü halinde 3 iş günü ücretli mazeret izni verilir. Eşin doğum yapması halinde 10 iş günü babalık izni verilir. Bu izinler yıllık ücretli izinden düşülmez. Kanunda sayılmayan yakınların ölümü halinde, şirketimiz [1/2] iş günü ücretli izin tanır. İzin talebi, olayın ardından en kısa sürede yöneticiye ve İnsan Kaynakları birimine bildirilir; dayanak belge dönüşte teslim edilir."
Köşeli parantez içindeki ek izin süresi, şirketinizin tercihine bağlıdır. Hüküm, kanuni süreleri iş günü olarak tanımladığı için çalışan lehine bir yorum içerir. Takvim günü esası benimsenecekse bu ifade buna göre değiştirilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Mazeret iznini yıllık izinden düşmek.
- Ölüm izni için izin öncesinde belge şartı koşmak.
- Kanunda sayılmayan yakınlar için hiçbir alternatif sunmamak.
- Hafta tatili çakışmasını her çalışana farklı uygulamak.
- Evlenen kadın çalışana izni ücretsiz göstermek.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için bir hukuk danışmanına veya mali müşavire başvurmanızı öneririz.
İnsani ve Uyumlu Bir İzin Politikası
Mazeret izinleri, şirketinizin çalışanlarına zor ve mutlu anlarında nasıl davrandığını gösterir. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetiyle mazeret izni politikanızı hem mevzuata uygun hem de insani bir çerçevede hazırlar. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
