Turizmde yaz sezonu, tarıma dayalı sanayide hasat dönemi, perakendede yılbaşı kampanyası… Her yıl belirli dönemlerde ihtiyaç duyulan ek iş gücü, mevsimlik işçi çalıştırma konusunu birçok işletme için rutin bir gündem maddesi haline getirir. Ancak rutin olması, hukuki açıdan basit olduğu anlamına gelmez: Her sezon aynı çalışanlarla devam eden ilişkiler, sezon arasında sözleşmenin durumu, yıllık izin ve kıdem hesabı gibi konular sıkça uyuşmazlığa konu olur.
Sezonluk çalışanların planlanması, işe alımı ve motivasyonu gibi yönetim boyutlarını sezonluk çalışan yönetimi yazımızda ele almıştık. Bu yazıda ise mevsimlik işçi çalıştırmanın hukuki çerçevesine, sözleşme seçimine, SGK bildirimlerine ve işçi haklarına odaklanıyoruz.
Mevsimlik iş nedir?
Mevsimlik iş, yılın belirli dönemlerinde yapılan ve doğası gereği yıl boyunca sürmeyen işlerdir. Kampanya işleri ise belirli bir dönemde yoğunlaşan, süreli ihtiyaçlara yönelik işlerdir. Mevsimlik işlerde iki temel ilişki modeli görülür:
- Her sezon için ayrı belirli süreli sözleşme: Çalışan her sezon yeni bir sözleşmeyle işe alınır; sezon sonunda sözleşme sona erer.
- Belirsiz süreli mevsimlik iş sözleşmesi: Çalışan her sezon aynı işverene dönmek üzere çalışır; sezon arasında sözleşme sona ermez, askıda kalır. Sezon başladığında taraflar karşılıklı edimlerini yeniden ifa etmeye başlar.
Hangi modelin uygulandığı, yalnızca sözleşmenin başlığına değil fiili duruma da bakılarak belirlenir. Aynı çalışanın her sezon düzenli olarak işe çağrılması, ilişkinin belirsiz süreli mevsimlik sözleşme olarak değerlendirilmesine yol açabilir.
Sözleşme seçimi ve zincirleme riski
Her sezon yeni bir belirli süreli sözleşme yapmak, mevsimlik işin niteliği gereği esaslı neden taşıyabilir. Ancak:
- Sözleşmede işin mevsimlik niteliği ve sezonun yaklaşık süresi açıkça belirtilmelidir.
- Çalışan sezon dışında da çalıştırılıyorsa, işin mevsimlik niteliği tartışmalı hale gelir.
- Sezon sonu sözleşmenin sona ermesiyle sezon arası askı arasındaki fark, sözleşmede ve uygulamada tutarlı olmalıdır.
Belirli süreli sözleşmelerin üst üste yapılmasına ilişkin kurallar için zincirleme belirli süreli iş sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Mevsimlik işçi çalıştırma ve SGK bildirimleri
Mevsimlik işçilerde SGK süreçleri her sezon tekrar eder:
| Aşama | Yapılacak işlem |
|---|---|
| Sezon başı | İşe giriş bildirgesi, çalışan işe başlamadan önce |
| Sezon boyunca | Aylık prim ve hizmet belgesiyle fiili çalışma günlerinin bildirimi |
| Sezon sonu | İşten çıkış bildirgesi, sona erme nedenine uygun kodla |
| Sezon arası (askı modeli) | Çalışma olmadığından prim bildirimi yapılmaz; kayıtlar takip edilir |
Sezon sonu çıkış kodunun doğru seçilmesi önemlidir. Belirli süreli sözleşmenin sona ermesinde 5 kodu kullanılır; ancak ilişkinin gerçekte belirsiz süreli mevsimlik sözleşme olduğu durumlarda hangi kodun uygun olacağını mali müşavirinizle değerlendirmeniz önerilir. Yanlış kod, çalışanın işsizlik ödeneği başvurusunu ve uyuşmazlık süreçlerini etkileyebilir.
2026 yılında prime esas kazancın aylık alt sınırı 33.030,00 TL, günlük alt sınırı 1.101,00 TL'dir. Sezon içinde ay ortasında başlayan veya biten çalışmalarda günlük tutarlar üzerinden hesaplama yapılır.
Yıllık izin ve kıdem hesabı
Mevsimlik işçilerin hakları, işin niteliği nedeniyle bazı özellikler taşır:
- Yıllık izin: İş Kanunu md. 53'e göre niteliği gereği yıl boyunca sürmeyen mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara kanunun yıllık ücretli izne ilişkin hükümleri uygulanmaz. Ancak sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde daha lehe bir düzenleme yapılabilir.
- Kıdem süresi: Belirsiz süreli mevsimlik sözleşmelerde kıdem hesabında kural olarak fiilen çalışılan sezon süreleri dikkate alınır; askı süreleri kıdeme eklenmez.
- Kıdem tazminatı: Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az 1 yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hallerinden biri gerekir. Mevsimlik işçide bu sürenin hesabı fiili çalışma sürelerinin toplanmasıyla yapılır. 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir.
- Sezon başında işe çağırmama: Belirsiz süreli mevsimlik ilişkide, sezon başında çalışanın işe çağrılmaması uygulamada fesih olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle bir çalışanla devam etmeme kararı, usulüne uygun biçimde ve gerekçeli olarak verilmelidir.
Diğer yükümlülükler
Mevsimlik işçiler, sezon boyunca diğer işçilerle aynı haklara sahiptir:
- Yazılı sözleşme: Sezonluk da olsa yazılı iş sözleşmesi düzenlenmelidir; aksi halde 2026'da her işçi için 2.531 TL idari para cezası söz konusudur.
- Asgari ücret: 2026 yılında aylık brüt 33.030,00 TL'nin altında ücret ödenemez.
- Çalışma süreleri: Haftalık 45 saat sınırı ve fazla çalışma kuralları sezon yoğunluğunda da geçerlidir; fazla çalışma yıllık en çok 270 saattir.
- İSG eğitimi: Her sezon başında, özellikle yeni çalışanlar için işe başlamadan önce İSG eğitimi verilmelidir.
- Konaklama: Çalışanlara konaklama sağlanıyorsa barınma koşullarının sağlıklı ve güvenli olması gerekir.
Tarım işletmelerinde çalışanlar bakımından 4857 sayılı Kanun'un uygulama kapsamı özel kurallara tabidir; tarımsal faaliyette çalıştırma yapıyorsanız hangi kanunun uygulanacağını ayrıca değerlendirin.
Sezon öncesi kontrol listesi
- Sözleşme modeli (her sezon ayrı / belirsiz süreli mevsimlik) belirlendi mi?
- Geçen sezon çalışanlara dönüş teklifi zamanında ve yazılı yapıldı mı?
- İşe giriş bildirgeleri işe başlamadan önce gönderildi mi?
- Vardiya planı fazla çalışma sınırlarına uygun mu?
- Sezon sonu çıkış kodları ve son ödemeler planlandı mı?
Sezonluk istihdamda destek
Mevsimlik işçi çalıştırma, her sezon tekrar eden ama her seferinde doğru yapılması gereken bir süreçtir. İK Partner olarak sözleşme modelinizi, SGK süreçlerinizi ve sezon sonu işlemlerinizi iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında planlıyoruz. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurmanızı öneririz.
