Muvazzaf Askerlik Nedeniyle Fesih (İngilizce: Termination for Compulsory Military Service), işçinin zorunlu askerlik görevini yerine getirmek üzere iş sözleşmesini sona erdirmesi demektir. Bu ayrılış, işçinin kendi iradesiyle gerçekleşse de olağan istifadan farklı sonuç doğurur: Aynı işverende en az bir yıl çalışmış işçi, bu durumda kıdem tazminatına hak kazanır.
Askerlik çağındaki genç çalışanların yoğun olduğu sektörlerde bu tür ayrılışlar oldukça sık görülür. İşverenin kıdem tazminatını doğru hesaplaması, belgeleri eksiksiz alması ve askerlik dönüşü işe başvuru hakkını bilmesi gerekir. Bu nedenle kavram, İK ve bordro ekiplerini, saha yöneticilerini ve askere gidecek çalışanları doğrudan ilgilendirir.
Muvazzaf Askerlik Nedeniyle Fesih Nedir? Kapsamı
"Muvazzaf askerlik", vatandaşın kanunen yerine getirmek zorunda olduğu zorunlu askerlik hizmetini ifade eder. 1475 sayılı Kanun'un yürürlükte kalan 14. maddesi, sözleşmenin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle sona ermesini kıdem tazminatı gerektiren haller arasında sayar. Bu düzenlemenin temel unsurları şunlardır:
- Fesih iradesi işçiden gelir: İşçi, askerlik nedeniyle sözleşmeyi kendisi sona erdirir.
- Neden askerlik olmalıdır: Ayrılışın gerçekten askerlik görevi nedeniyle olması ve bunun belgelenmesi gerekir.
- En az 1 yıllık kıdem: Kıdem tazminatı için aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma şartı burada da aranır.
- Tazminat hesabı: Tazminat, diğer hallerde olduğu gibi her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden ve fesih tarihindeki tavan dikkate alınarak hesaplanır.
Bedelli askerlik ve farklı askerlik türlerinin bu kapsamda nasıl değerlendirileceği, güncel mevzuat ve yargı içtihatları ışığında ayrıca incelenmelidir.
Süreç Nasıl İşler?
Askerlik nedeniyle ayrılış genellikle şu adımlarla yürütülür:
- Bildirim: Çalışan, askerlik nedeniyle ayrılacağını ve ayrılış tarihini yazılı olarak bildirir.
- Belge: Askerlik şubesinden alınan ve sevk tarihini gösteren belge özlük dosyasına konur. Bu belge, ayrılışın askerlik nedenine dayandığını ispatlamanın temel aracıdır.
- Hesaplama: Bordro, kıdem tazminatını, son ücreti ve kullanılmamış yıllık izin ücretini hesaplar.
- Ödeme ve belgeler: Ödemeler yapılır, çalışma belgesi düzenlenir ve SGK işten ayrılış bildirgesi ayrılış nedenini doğru yansıtacak şekilde verilir.
Ayrılış tarihi ile sevk tarihi arasındaki sürenin makul olması önem taşır; askerlik gerekçesiyle ayrılıp uzun süre başka bir işte çalışmak, ayrılış nedeninin sorgulanmasına yol açabilir. Uygulama ayrıntıları için askerlik nedeniyle işten ayrılma rehberimize bakabilirsiniz.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | En az 1 yıl kıdem varsa ödenir (1475 s. K. md. 14) |
| 2026 tavanı | 01.01–30.06.2026: 64.948,77 TL; 01.07–31.12.2026: 73.729,87 TL |
| Kesinti | Yalnızca binde 7,59 damga vergisi |
| Kullanılmamış izin | Ücreti ödenir (İş Kanunu md. 59) |
| Dönüşte işe alınma | Terhisten sonra 2 ay içinde başvuran işçiyi işveren, boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk uygun işe öncelikle almalıdır (İş Kanunu md. 31) |
| Yükümlülüğe aykırılık | İşe almayan işveren, işçiye 3 aylık ücret tutarında tazminat öder |
Kıdem tazminatı hesabının örnekleri için askerlik nedeniyle kıdem tazminatı yazımıza göz atabilirsiniz.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. Bir lojistik firmasında 2 yıl 6 aydır depo operatörü olarak çalışan bir çalışan, askerlik şubesinden sevk belgesini alıyor ve sevk tarihinden bir hafta önce ayrılmak istediğini yazılı olarak bildiriyor. İK, sevk belgesinin kopyasını özlük dosyasına ekliyor. Bordro, 2 yıl 6 aylık kıdem için kıdem tazminatını, ayrılış tarihinin denk geldiği dönem tavanını kontrol ederek hesaplıyor; kullanılmamış izin ücreti de son ödemeye ekleniyor. Çalışanın askerlik dönüşünde 2 ay içinde başvurması halinde boş bir pozisyon varsa işe alınacağı kendisine bilgi olarak iletiliyor. Böylece hem çalışanın hakları korunuyor hem de işveren, ileride ayrılış nedenine ilişkin bir uyuşmazlıkta güçlü bir dosyaya sahip oluyor.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Askerlik nedeniyle fesih ve istifa: Olağan istifa kıdem tazminatı doğurmazken, askerlik nedeniyle ayrılış doğurur; bu nedenle ayrılış nedeninin belgelenmesi kritik önemdedir.
- Muvazzaf askerlik ve askerlik borçlanması: Askerlik borçlanması, askerlikte geçen sürenin emeklilik için SGK'ya borçlanılmasıdır; iş sözleşmesinin feshiyle ilgili değildir.
- Askerlik nedeniyle fesih ve ücretsiz izin: Taraflar anlaşırsa sözleşme askerlik süresince askıya alınabilir; bu durumda fesih olmadığından kıdem tazminatı o aşamada ödenmez.
Kıdem tazminatının genel çerçevesi için kıdem tazminatı maddemize de bakabilirsiniz.
İK Uygulamasında İpuçları
- Ayrılış talebinde askerlik nedenini açıkça yazan bir dilekçe ve sevk belgesi isteyin.
- Ayrılış tarihi ile sevk tarihi arasındaki süreyi kayıt altına alın.
- Kıdem tazminatı hesabında fesih tarihindeki tavan dönemini kontrol edin.
- Dönüşte işe başvuru hakkını çalışana yazılı olarak hatırlatın; iyi bir çalışanı geri kazanma fırsatıdır.
Ayrılış Süreçlerinde Destek
Askerlik ve diğer özel ayrılış hallerinde hesaplama ve belge süreçlerinizi doğru yönetmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilirsiniz. İlk görüşmemiz ücretsizdir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
