Ağır bir hastalık veya kaza sonrasında çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden bir çalışan için malullük aylığı, yaş şartını beklemeden emekli olabilmenin yoludur. Malulen emeklilik süreci, çalışanın sağlık durumunun SGK tarafından değerlendirilmesini, belirli sigortalılık şartlarının kontrolünü ve iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin adımları kapsar. Bu süreç hem çalışan hem de işveren için hassas ve belge yoğun bir dönemdir.
İşveren açısından malulen emeklilik, sıradan bir emeklilik ayrılışından farklı sorular doğurur: Çalışan uzun süre raporlu olduğunda ne yapılmalı? Sözleşme nasıl sona erer? Kıdem tazminatı ödenir mi? Hangi bildirimler gerekir? Bu soruların yanıtı, sürecin insani boyutunu gözetirken mevzuata uygun hareket etmeyi gerektirir.
Bu yazıda malulen emekliliğin genel çerçevesini, başvuru adımlarını ve işverenin rolünü anlatıyoruz. Çalışma gücü kaybı oranı, sigortalılık süresi ve prim günü gibi rakamsal şartları vermiyoruz; bunlar 5510 sayılı Kanun'a göre kişiye özel olarak SGK tarafından değerlendirilir.
Malullük Nedir, Kimler Malul Sayılır?
5510 sayılı Kanun'a göre malullük, sigortalının hastalık veya engellilik nedeniyle çalışma gücünün kanunda belirlenen oranda kaybettiğinin SGK Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesidir. Malullük aylığı bağlanabilmesi için genel olarak şu koşullar aranır:
- Malul sayılmak: SGK Sağlık Kurulu kararıyla çalışma gücü kaybının kanundaki orana ulaştığının tespiti.
- Sigortalılık süresi: Kanunda öngörülen asgari sigortalılık süresinin dolmuş olması.
- Prim ödeme gün sayısı: Kanunda öngörülen asgari prim gününün tamamlanmış olması.
- Başkasının bakımına muhtaçlık: Sürekli olarak başkasının bakımına muhtaç olanlar için sigortalılık süresi şartı aranmayabilir; bu durumda farklı koşullar uygulanır.
- Yazılı talep: Sigortalının SGK'ya yazılı başvurusu.
Bu şartların kişiye uygulanması SGK'nın değerlendirmesine bağlıdır. İK ekiplerinin bu konuda kesin yorum yapmaktan kaçınması gerekir.
Malulen Emeklilik Süreci Adım Adım
Malulen emeklilik süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- SGK'ya başvuru: Çalışan, malullük talebini içeren dilekçesiyle sosyal güvenlik merkezine başvurur.
- Hastaneye sevk: SGK, çalışanı yetkilendirilmiş bir hastaneye sevk eder.
- Sağlık kurulu raporu: Hastanenin sağlık kurulu, çalışanın tıbbi durumunu değerlendirerek rapor düzenler.
- SGK Sağlık Kurulu kararı: Rapor, SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenir ve çalışma gücü kaybı oranı karara bağlanır.
- Sigortalılık şartlarının kontrolü: SGK, sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını kontrol eder.
- Aylık bağlanması: Şartlar sağlanıyorsa malullük aylığı bağlanır.
- İtiraz: Çalışan karara katılmıyorsa mevzuattaki itiraz yollarını kullanabilir.
Bu süreç haftalar veya aylar sürebilir. Bu dönemde çalışanın iş sözleşmesinin durumu, raporları ve ücret ödemeleri dikkatle takip edilmelidir.
Süreç Boyunca İş Sözleşmesinin Durumu
Malullük değerlendirmesi devam ederken çalışan genellikle raporlu veya çalışamaz durumdadır. Bu dönemde işverenin dikkat etmesi gereken noktalar:
- Raporlu günler: İstirahat raporlu günlerde çalışana SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilir; işveren bu günleri bildirimlerde eksik gün olarak gösterir.
- Uzun süreli hastalık: İş Kanunu md. 25/I, uzun süreli hastalık halinde işverene belirli koşullarla fesih hakkı tanır; ancak sürenin hesaplanması ve şartlar teknik olduğundan bu yola başvurmadan önce hukuk danışmanına danışılmalıdır.
- Çalışanın feshi: Çalışan sağlık nedeniyle sözleşmesini feshedebilir (İş Kanunu md. 24); SGK işten çıkış kodu olarak bu durumda 24 kullanılır.
- Malullük aylığı amacıyla ayrılış: Malullük aylığı bağlanacak çalışanın bu amaçla ayrılması da kıdem tazminatına hak kazandıran hallerdendir.
İşverenin, malullük sürecinde olan bir çalışanı aceleyle işten çıkarması hem hukuki hem de etik açıdan risklidir. Sürecin belgelere dayalı ve çalışanla iletişim içinde yürütülmesi gerekir.
Kıdem Tazminatı ve Diğer Ödemeler
Malulen emeklilikte ödemelerin genel çerçevesi şöyledir:
| Kalem | Değerlendirme |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | Malullük aylığı almak amacıyla ayrılışta, en az 1 yıl kıdem şartıyla ödenir (1475 sayılı Kanun md. 14) |
| Kullanılmamış yıllık izin ücreti | Sözleşmenin sona ermesiyle ödenir (İş Kanunu md. 59) |
| İhbar tazminatı | Fesih şekline göre değişir; hukuk danışmanıyla değerlendirilmelidir |
| Son dönem ücreti | Çalışılan günler için bordroda kapatılır |
2026 yılı için kıdem tazminatı tavanı 01.07.2026 – 31.12.2026 döneminde 73.729,87 TL'dir. Kıdem tazminatından yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir.
İşverenin İnsani ve Kurumsal Rolü
Malulen emeklilik, çalışan için çoğu zaman beklenmedik ve zor bir dönemin sonucudur. İşveren şu adımlarla süreci kolaylaştırabilir:
- Bilgilendirme: Çalışana ve gerekirse ailesine, sürecin genel adımlarını anlatan sade bir not verin.
- Belge desteği: Çalışma belgesi, ücret bordroları ve gerekli işyeri kayıtlarını hızlıca hazırlayın.
- Gizlilik: Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir; yalnızca gerekli kişilerle paylaşılmalı ve KVKK'ya uygun saklanmalıdır.
- Alternatif değerlendirme: Çalışanın kısmi çalışma gücü varsa ve malullük şartları oluşmuyorsa, uygun bir pozisyonda çalışmaya devam etmesi değerlendirilebilir.
- Ekip iletişimi: Çalışanın durumu hakkında ekibe yalnızca gerekli ve çalışanın onay verdiği bilgiler aktarılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Raporlu çalışanı aceleyle işten çıkarmak: Fesih koşulları oluşmadan yapılan çıkışlar uyuşmazlık doğurur.
- Yanlış çıkış kodu seçmek: Ayrılışın gerçek nedeni ile çıkış kodu uyumlu olmalıdır.
- Kıdem hakkını gözden kaçırmak: Malullük amacıyla ayrılış, istifa gibi değerlendirilmemelidir.
- Sağlık bilgilerini geniş çevreyle paylaşmak: Bu durum KVKK açısından ciddi risk oluşturur.
- Kayıtsız süreç: Çalışanla yapılan görüşmeler ve teslim alınan belgeler özlük dosyasında saklanmalıdır.
Ayrılış belgelerinin düzenlenmesinde ibraname rehberimiz de yol gösterici olabilir.
Hassas Ayrılış Süreçlerinde Destek
Malulen emeklilik, iş hukuku, sosyal güvenlik ve kişisel verilerin korunmasının kesiştiği bir alandır. İK Partner, hassas ayrılış süreçlerinin mevzuata uygun ve insani bir yaklaşımla yürütülmesi konusunda işverenlere destek sunar. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi almak ve ücretsiz ilk görüşme planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için SGK'ya, hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurun.
