Malullük Aylığı (İngilizce: Invalidity Pension), hastalık veya kaza nedeniyle çalışma gücünü kanunda öngörülen oranda kaybeden ve gerekli sigortalılık süresi ile prim gününü tamamlayan sigortalıya Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan sürekli gelir anlamına gelir. Halk arasında "malulen emeklilik" olarak da bilinir ve yaş şartı aranmayan bir emeklilik türüdür.
Bu kavram yalnızca çalışanı değil, işvereni de doğrudan ilgilendirir. Ağır bir sağlık sorunu yaşayan çalışanın hakları, iş sözleşmesinin nasıl sona ereceği, SGK'ya hangi çıkış bildiriminin yapılacağı ve ekipte oluşacak boşluğun nasıl yönetileceği İK'nın gündemine girer. Doğru bilgilendirme, hem çalışanın hak kaybını hem de işverenin hatalı işlem riskini azaltır.
Malullük Aylığı Nedir? Kapsamı
Malullük sigortası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda düzenlenen uzun vadeli sigorta kollarından biridir. Uzun vadeli sigorta kolları malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından oluşur; bu nedenle bordrolarda "MYÖ primi" ifadesiyle karşılaşırsınız. Çalışanın her ay ödenen MYÖ primi, ileride malullük aylığı hakkının da finansman kaynağıdır.
Malul sayılmanın temel ölçütü, çalışma gücü kaybının tespitidir. 4/a kapsamındaki bir sigortalı için genel kural şöyledir:
- Çalışma gücünün en az %60'ını veya meslekte kazanma gücünün en az %60'ını kaybettiğinin Kurum sağlık kurulunca tespit edilmesi,
- En az 10 yıldan beri sigortalı olması ve toplam 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması,
- Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda sigortalılık süresi aranmaz; 1800 gün prim bildirimi yeterlidir.
Sigortalılığın başlangıcından önce var olan bir hastalık veya engel nedeniyle malul sayılma talepleri, kanunun ayrıca düzenlediği özel kurallara tabidir. Bu tür durumlarda sağlık kurulu raporu ve işe giriş tarihindeki sağlık durumu belirleyici olur.
Malullük Aylığı Nasıl Bağlanır?
Süreç, çalışanın kendi başvurusuyla başlar; işveren adına başvuru yapılmaz. Genel akış şu adımlardan oluşur:
- Sigortalı, SGK'ya malullük tespiti için yazılı başvuruda bulunur ve sevk edildiği yetkili hastaneden sağlık kurulu raporu alır.
- Rapor ve tıbbi belgeler SGK Sağlık Kurulu tarafından incelenir; çalışma gücü kayıp oranı belirlenir.
- Malul sayılan sigortalı, sigortalılık süresi ve prim günü yönünden kontrol edilir.
- Şartlar sağlanıyorsa sigortalının tahsis talebinde bulunması ve 4/a kapsamında çalıştığı işten ayrılması gerekir.
- Aylık, kanunda belirtilen başlangıç tarihinden itibaren ödenmeye başlar.
Aylık tutarı; sigortalının prim ödeme gün sayısı, prime esas kazançları ve aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanır. Hesaplama formülü sigortalılık başlangıç tarihine göre farklı dönem kurallarını birlikte uyguladığı için tutar tahmininde SGK'nın resmi hesaplamasını esas almak gerekir.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu ve İşverenin Rolü
İşveren, malullük aylığını bağlayan taraf değildir; ancak çalışanın sigortalılık geçmişini oluşturan bildirimlerin doğruluğundan sorumludur. Eksik veya hatalı bildirilmiş prim günleri, çalışanın 1800 gün şartını geç tamamlamasına yol açabilir. Bu nedenle prim ödeme gün sayısı kayıtlarının düzenli kontrolü önemlidir.
İş sözleşmesinin sona ermesi aşamasında İK'nın dikkat etmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
| Konu | İşveren açısından anlamı |
|---|---|
| İşten ayrılış bildirgesi | Ayrılışın gerçek nedenine uygun çıkış kodu seçilmeli |
| Kıdem tazminatı | Malullük aylığı veya toplu para almak amacıyla ayrılma, kanunda kıdem tazminatına hak kazandıran haller arasında yer alır |
| Yıllık izin | Kullanılmamış yıllık izin ücretleri fesihte ödenir |
| Belgeler | Çalışma belgesi ve ücret hesap pusulası eksiksiz verilmeli |
Malullük nedeniyle ayrılan çalışanın kıdem tazminatı hesabında, fesih tarihindeki tavan uygulanır. Örneğin 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde gerçekleşen bir ayrılışta tavan 73.729,87 TL'dir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut başvuru ve hak değerlendirmeleri için SGK veya bir uzmana danışılmalıdır.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum tamamen örnek amaçlıdır. Bir lojistik firmasında 14 yıldır sigortalı olan ve 3.200 prim günü bulunan depo sorumlusu, geçirdiği ağır bir rahatsızlık sonrası işine dönemeyeceğini öğrenir. İK birimi çalışana SGK'ya malullük başvurusu yapabileceğini anlatır, hizmet dökümünü birlikte inceler ve eksik dönem olmadığını teyit eder. Sağlık kurulu çalışma gücü kaybını %60'ın üzerinde tespit edince çalışan tahsis talebinde bulunur; işveren de ayrılış bildirgesini uygun kodla verir, kıdem tazminatını ve kullanılmamış izin ücretini öder.
Sık Karıştırılan Kavramlar
Malullük aylığı, sosyal güvenlik sisteminde benzer görünen başka ödemelerle sıkça karıştırılır:
| Kavram | Temel fark |
|---|---|
| Malullük aylığı | Çalışma gücü kaybına bağlı, yaş şartı aranmayan uzun vadeli sigorta aylığı |
| Yaşlılık aylığı | Yaş, prim günü ve sigortalılık süresine bağlı olağan emeklilik |
| Sürekli iş göremezlik geliri | İş kazası veya meslek hastalığından doğan, kısa vadeli sigorta kollarına dayalı gelir |
| Engelli emekliliği | Belirli engel oranına sahip sigortalılar için özel şartlarla bağlanan bir yaşlılık aylığı türü |
Özellikle iş kazası sonrası oluşan kayıplarda hangi gelirin söz konusu olduğu, kazanın niteliğine göre değişir; iki hak bazı durumlarda birlikte değerlendirilebilir.
İK Uygulamasında İpuçları
Malullük süreci hassas bir dönemdir ve çalışanla iletişimin şefkatli, açık ve belgeli olması gerekir. Önerilerimiz:
- Çalışana süreç hakkında yazılı bir bilgilendirme notu verin ama sağlık verilerini yalnızca gerekli kişilerle paylaşın.
- Hizmet dökümünde eksik gün veya hatalı kazanç varsa ek bildirge ile düzeltmeyi gecikmeden yapın.
- Ayrılış tarihinde ödenecek kalemleri (kıdem, izin ücreti, son ay ücreti) bir kontrol listesiyle doğrulayın.
- Malulen emeklilik sürecini adım adım görmek isterseniz malulen emeklilik süreci rehberimize göz atabilirsiniz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
İK Partner ile Sosyal Güvenlik Süreçleri
Malullük, emeklilik ve ayrılış süreçlerinde doğru çıkış kodu, eksiksiz bildirim ve tazminat hesabı birlikte yürütülmelidir. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu desteğiyle bu süreçleri hatasız planlayabilirsiniz. Durumunuzu değerlendirmek için ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
