Maktu ücret (İngilizce: fixed wage veya lump-sum wage), çalışanın üretim miktarından veya o ay çalıştığı gün sayısındaki küçük dalgalanmalardan bağımsız olarak, önceden kararlaştırılmış sabit bir tutar üzerinden ödenen ücret demektir. Türkiye'de en yaygın biçimi, her ay aynı brüt tutarın ödendiği aylık maktu ücrettir.
Ücretin maktu mu yoksa üretime ya da saate bağlı mı belirlendiği; fazla çalışma hesabından izin ücretine, kıst maaştan bütçe planlamasına kadar pek çok bordro sonucunu etkiler. Bu nedenle kavram, hem iş sözleşmesi hazırlayan İK uzmanlarını hem de bordro ekiplerini ve yöneticileri ilgilendirir.
Maktu Ücret Nedir? Kapsamı ve Temel Özellikleri
Maktu ücret, "zamana dayalı" ücret sistemlerinin en sade hâlidir. Çalışan belirli bir süre (genellikle bir ay) için işgücünü işverenin emrine verir; karşılığında üretimin miktarına bakılmaksızın sabit bir ücret alır. Temel özellikleri şunlardır:
- Öngörülebilirlik: Çalışan ne kazanacağını, işveren ne ödeyeceğini önceden bilir.
- Aylık 30 gün esası: Aylık maktu ücretle çalışan, ay 28 de çekse 31 de çekse aynı aylık ücreti alır; günlük karşılık hesaplanırken ay 30 gün kabul edilir.
- Performanstan bağımsızlık: Temel ücret, verimliliğe göre artıp azalmaz; performans etkisi varsa prim gibi ayrı kalemlerle yansıtılır.
- Sözleşmeye dayanma: Tutar iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde belirlenir ve asgari ücretin altında olamaz.
Türkçede "maktu" kelimesi "kesilmiş, belirlenmiş" anlamına gelir; vergi mevzuatındaki "maktu harç" veya "maktu vergi" ifadelerinde de aynı mantıkla, orana değil sabit tutara dayanan yükümlülükleri anlatır.
Ücret Belirleme Yöntemleri Arasında Yeri
İş hukukunda ücret farklı yöntemlerle belirlenebilir. Maktu ücretin diğer yöntemlerden farkını şu tablo özetler:
| Yöntem | Ücretin dayanağı | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Maktu (aylık sabit) ücret | Belirli dönem için sabit tutar | Ofis, idari ve yönetici kadroları |
| Saatlik ücret | Çalışılan saat | Kısmi süreli, vardiyalı işler |
| Günlük ücret (yevmiye) | Çalışılan gün | Mevsimlik, inşaat, tarım işleri |
| Parça başı (akort) ücret | Üretilen birim | Tekstil, montaj, üretim hatları |
| Yüzde usulü | Müşteriden alınan servis payı | Otel, lokanta ve benzeri işyerleri |
Saate ve güne dayalı ücretlerin ayrıntısı için saatlik ücret maddemize göz atabilirsiniz.
Maktu Ücret ve Fazla Çalışma İlişkisi
Maktu ücretle ilgili en çok tartışılan konu, fazla çalışmadır. Bazı iş sözleşmelerinde "fazla çalışma ücreti aylık ücrete dahildir" şeklinde hükümler bulunur. Bu tür hükümlerin geçerliliği ve hangi süreyi kapsayabileceği, yargı kararlarıyla şekillenmiş bir konudur ve sınırsız bir serbesti tanımaz.
Bilinmesi gereken temel çerçeve:
- Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her saati için %50 zamlı ücret ödenir.
- Fazla çalışma yıllık en çok 270 saat olabilir ve işçinin yazılı onayı gerekir.
- Maktu ücretin fazla çalışmayı kapsadığına dair sözleşme hükmü, fiilen yapılan fazla çalışmanın kayıt altına alınması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Fazla mesainin hesaplanması için fazla mesai ücreti maddesine bakabilirsiniz. Sözleşmenize bu tür bir hüküm koymadan önce hukuki görüş almanızı öneririz.
Örnek Senaryo
Örnek: Bir şirkette muhasebe uzmanı olarak çalışan bir çalışanın sözleşmesinde aylık maktu brüt ücret 45.000 TL olarak belirlenmiştir.
- Şubat ayında da, 31 gün çeken mart ayında da bordroya 45.000 TL brüt ücret yansır.
- Çalışan ay ortasında işe başlarsa ücret, 30 gün esasına göre çalıştığı gün sayısıyla orantılı (kıst) hesaplanır.
- Çalışan o ay haftalık 45 saati aşan çalışma yapmışsa, sözleşmedeki hükümden bağımsız olarak bu sürelerin kaydı tutulur ve mevzuata uygun şekilde değerlendirilir.
Bu senaryodaki tutar yalnızca örnektir; gerçek ücret iş sözleşmesine ve 2026 yılı için aylık brüt 33.030,00 TL olan asgari ücretin altında kalmama kuralına tabidir.
Avantajları ve Riskleri
Maktu ücretin işveren ve çalışan için güçlü yanları ve dikkat gerektiren tarafları vardır:
- Avantaj: Bordro hesaplaması sadedir; bütçe tahmini kolaylaşır.
- Avantaj: Çalışan için gelir güvencesi sağlar; aylık planlama yapmayı kolaylaştırır.
- Risk: Performans farkları temel ücrete yansımadığı için yüksek performanslı çalışanlar motivasyon kaybı yaşayabilir; bu boşluk genellikle prim ve ücret artışı politikasıyla doldurulur.
- Risk: "Her şey dahil" anlayışıyla fazla çalışmanın takip edilmemesi, ilerleyen dönemde ücret alacağı taleplerine yol açabilir.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşme hükümleriniz için iş hukuku uzmanına danışmanız önerilir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Ücret Yapınızı Birlikte Kuralım
Ücretin maktu, saatlik veya karma bir yapıda belirlenmesi; sözleşme hükümleri ve fazla çalışma kayıtlarıyla birlikte ele alındığında anlam kazanır. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmeti kapsamında sözleşme ve bordro uygulamalarınızı gözden geçirmenize destek olur. İhtiyacınızı ücretsiz bir ön görüşmede konuşabiliriz.
