Maaş haczi (İngilizce: wage garnishment), bir çalışanın borcu nedeniyle icra dairesinin işverene gönderdiği yazıyla, çalışanın ücretinin kanuni sınırlar içinde bir bölümünün her ay kesilerek alacaklı adına icra dosyasına aktarılması demektir. Borç çalışanın kişisel borcudur; işveren ise kesintiyi yapan ve dosyaya yatıran üçüncü kişi konumundadır.
Bu kavram, bordro ve İK ekiplerini doğrudan ilgilendirir; çünkü haciz yazısını doğru okumamak, kesintiyi eksik ya da fazla yapmak veya sırayı karıştırmak işvereni hem alacaklıya hem de çalışana karşı sorumlu hâle getirebilir. Ayrıca konu, çalışanın mahremiyeti ve motivasyonu açısından hassas bir süreçtir.
Maaş Haczi Nedir? Kapsamı ve Taraflar
Maaş haczinde üç taraf vardır: borçlu çalışan, alacaklı ve kesintiyi yapan işveren. İcra dairesi, borçlunun çalıştığı işyerini tespit ettiğinde işverene bir haciz ihbarnamesi (uygulamada "maaş haczi müzekkeresi" de denir) gönderir. İşveren bu yazıya cevap verir ve çalışanın işyerinde çalışıp çalışmadığını, ücret bilgisini bildirir; ardından kesintiye başlar.
Kapsamda dikkat edilmesi gereken birkaç kavram vardır:
- Haciz ihbarnamesi: İcra dairesinin işverene "borçlunun ücretinden kesinti yap" talimatıdır.
- Haciz sırası: Aynı çalışana birden fazla haciz gelirse kesintiler geliş sırasına göre uygulanır.
- Nafaka önceliği: Nafaka alacakları, sıraya bakılmaksızın önce gelir.
- Ücretin devri (temlik): Çalışanın ücretini kendi iradesiyle başkasına devretmesi de aynı sınırlamaya tabidir.
Dörtte Bir Sınırı Nasıl Uygulanır?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 35. maddesine göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devredilemez. Uygulamada bu oran, yasal kesintiler (SGK primleri, vergiler) düşüldükten sonra kalan net ücret üzerinden hesaplanır. Nafaka alacaklarında ise kesinti tutarı mahkeme kararına ve icra dairesinin yazısına göre belirlenir.
Hesaplamanın adımları kısaca şöyledir:
- Çalışanın o ayki net ücretini belirleyin.
- Net ücretin dörtte birini bulun.
- Sıradaki icra dosyasının kalan borcu bu tutardan azsa yalnızca kalan borcu kesin.
- Kesinti tutarını ilgili icra dosyasına, yazıda belirtilen hesap bilgilerine yatırın.
Örnek Hesaplama
Örnek: 2026 yılı için aylık net asgari ücret 28.075,50 TL'dir. Asgari ücretle çalışan bir işçinin maaşına haciz geldiğinde aylık en yüksek kesinti 28.075,50 / 4 = 7.018,88 TL (yuvarlanmış) olur. Çalışana ödenecek tutar ise 21.056,62 TL'dir.
| Kalem | Tutar (2026, örnek) |
|---|---|
| Aylık net ücret | 28.075,50 TL |
| Haczedilebilecek oran | 1/4 |
| Aylık haciz kesintisi | 7.018,88 TL |
| Çalışana ödenecek kalan | 21.056,62 TL |
Ayrıntılı hesaplama kuralları, prim ve ikramiye gibi ek ödemelerin durumu ve işverenin kendi alacaklarıyla takas konusu için ücret haczi ve ücretin devri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Karıştırılan Kavramlar
Maaş haczi, bordrodaki diğer kesintilerle sıkça karıştırılır. Aşağıdaki tablo farkları özetler:
| Kavram | Kaynağı | Kimin lehine |
|---|---|---|
| Maaş haczi | İcra dairesinin yazısı | Çalışanın alacaklısı |
| Ücret kesme cezası | İş Kanunu md. 38, disiplin | Kanunda belirtilen amaçlar |
| Maaş avansının mahsubu | Çalışanla işveren arasındaki anlaşma | İşveren |
| Yasal kesintiler | SGK ve vergi mevzuatı | Kamu |
Özellikle avans mahsubu ile haczin aynı ay denk gelmesi, kesinti toplamının hesaplanmasında dikkat ister. Avans uygulamasının kuralları için maaş avansı maddemize bakabilirsiniz.
İşverenin Sorumluluğu Neden Önemli?
İşveren, maaş haczinde borcun tarafı değildir; ancak icra dairesinin talimatını yerine getirmekle yükümlü üçüncü kişidir. Bu nedenle hatalı uygulamaların sonuçları doğrudan işverene döner:
- Kesinti hiç yapılmazsa veya eksik yapılırsa, alacaklı yapılmayan kesinti tutarı için işverene başvurabilir.
- Dörtte bir sınırı aşılarak fazla kesinti yapılırsa, çalışanın ücreti eksik ödenmiş sayılır ve ücret alacağı doğar.
- Kesilen tutar icra dosyasına zamanında yatırılmazsa, hem alacaklıyla hem de çalışanla uyuşmazlık çıkabilir.
Kısacası haciz, bordronun sıradan bir satırı değil; ayrı bir kontrol adımı gerektiren hukuki bir yükümlülüktür.
İK Uygulamasında İpuçları
Maaş haczi teknik bir bordro işlemi gibi görünse de insan boyutu güçlüdür. Şu uygulamalar süreci sağlıklı yürütmenize yardımcı olur:
- Gizlilik: Haciz bilgisi yalnızca bordro ve yetkili İK personeliyle paylaşılmalı; yöneticilere ya da ekip arkadaşlarına aktarılmamalıdır. Bu bilgi kişisel veri niteliğindedir.
- Kayıt düzeni: Her yazının geliş tarihi, dosya numarası, borç tutarı ve aylık kesintiler ayrı bir haciz takip tablosunda tutulmalıdır.
- Cevap süresi: Haciz ihbarnamelerine kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmelidir; süreyi kaçırmak işvereni borçtan sorumlu hâle getirebilir.
- İşten ayrılış: Çalışan ayrıldığında icra dairesine bildirim yapılmalı, kıdem ve ihbar tazminatı gibi ödemelerin haciz kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
- Bilgilendirme: Çalışana kesintinin dayanağını ve tutarını sakin bir dille açıklamak, güven kaybını azaltır.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; icra mevzuatı ve uygulaması değişebilir. Somut haciz işlemlerinde hukuk danışmanınız veya mali müşavirinizle çalışın.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Haciz ve Kesinti Süreçlerinizde Destek
Haciz yazılarının takibi, kesinti sırası ve bordroya yansıtılması küçük hatalarla büyük sorumluluklara dönüşebilir. İK Partner olarak bordro kontrol süreçlerinizi ve ilgili prosedürleri iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında birlikte gözden geçirebiliriz. Ücretsiz ilk görüşmede mevcut uygulamanızı konuşmaktan memnuniyet duyarız.
