Bir sabah icra dairesinden gelen bir yazıyla, çalışanlarınızdan birinin maaşına haciz konulduğunu öğrenebilirsiniz. Bu durumda işveren olarak ne kadar kesinti yapmanız gerektiğini, birden fazla haciz varsa hangi sırayı izleyeceğinizi ve nafaka borcunun farkını bilmeniz gerekir. Ücret haczi konusundaki hatalar, hem çalışanınızla hem de alacaklılarla sorun yaşamanıza neden olabilir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 35. maddesi, işçinin geçimini güvence altına almak için ücretin haczedilebilecek ve devredilebilecek kısmını sınırlar. Bu yazıda dörtte bir kuralını, nafaka alacaklarının önceliğini, ücretin devri ve işverenin kendi alacaklarıyla takas konusunu ele alıyoruz.
Hatırlatma: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve icra uygulamaları değişebilir. Somut haciz işlemlerinde mali müşavir veya hukuk danışmanınızdan destek alın.
Ücret Haczi: Dörtte Bir Kuralı
Md. 35'e göre işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Bu kuralın amacı, işçinin ve ailesinin geçimini sağlayacak gelirin korunmasıdır.
Uygulamada dikkat edilecek noktalar:
- Hesaplama esası: Haciz tutarı uygulamada, yasal kesintiler (vergi ve sigorta primleri) düşüldükten sonra kalan net ücret üzerinden hesaplanır.
- Aylık sınır: Dörtte bir sınırı her ay ayrı ayrı uygulanır.
- Ek ödemeler: Prim, ikramiye gibi ücret niteliğindeki ödemelerin haciz kapsamına girip girmediği, haciz yazısının içeriğine ve icra mevzuatına göre değerlendirilir.
- Bakmakla yükümlü olunan aile fertleri: Kanun, işçinin bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktarın bu hesaba katılmayacağını da öngörür.
Örnek Hesaplama
Örnek senaryo: Bir çalışanın yasal kesintiler sonrası aylık net ücreti örnek olarak 40.000 TL'dir ve maaşına bir icra dosyasından haciz konulmuştur.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Aylık net ücret (örnek) | 40.000 TL |
| Haczedilebilecek en yüksek oran | 1/4 |
| Aylık en yüksek haciz kesintisi | 10.000 TL |
| Çalışana ödenecek kalan tutar | 30.000 TL |
Asgari ücretle çalışan bir işçi için de aynı kural geçerlidir. 2026 yılı için net asgari ücret 28.075,50 TL olduğundan, örnek olarak dörtte bir sınırı 28.075,50 / 4 = 7.018,88 TL (yuvarlanmış) olur.
Birden Fazla Haciz Varsa
Bir işçinin maaşına birden fazla icra dosyasından haciz gelmesi halinde, haciz kesintileri sıraya göre uygulanır. Uygulamada genel kural şudur:
- İlk gelen haciz, borç tamamen ödenene kadar dörtte bir oranında kesilir.
- Sonraki hacizler sıraya alınır ve önceki haciz bittiğinde kesintiye başlanır.
- Toplam kesinti, nafaka dışındaki alacaklar için dörtte bir sınırını aşmaz.
Haciz sırasının doğru takibi için her icra yazısının geliş tarihini ve dosya numarasını kayıt altına almanız önemlidir.
Nafaka Alacaklarının Önceliği
Md. 35'e göre nafaka alacaklarına ait haciz ve devir işlemlerinde sıraya bakılmaksızın öncelik nafaka alacaklarınındır. Yani maaşta sırada bekleyen başka hacizler olsa bile, nafaka haczi öncelikle uygulanır. Nafaka haczinin tutarı, mahkeme kararına ve icra dairesinin yazısına göre belirlenir; dörtte bir sınırı nafaka için aynı şekilde uygulanmayabilir. Bu nedenle nafaka haczi yazılarını özel dikkatle incelemeniz gerekir.
Ücretin Devri ve Temliki
Md. 35, ücretin yalnızca haczini değil, başkasına devir ve temlikini de dörtte birle sınırlar. Örneğin işçinin bir bankaya veya üçüncü kişiye olan borcu için ücretinin tamamını devretmesi, dörtte biri aşan kısım bakımından geçerli olmaz. Bu kural, işçinin kendi iradesiyle bile geçimini tehlikeye atacak bir işlem yapmasını engeller.
İşverenin Kendi Alacakları: Avans ve Takas
İşverenin işçiden olan alacakları (örneğin verilen avans veya borç) için ücretten kesinti yapılması ayrı kurallara tabidir:
- Avans mahsubu: Önceden ödenmiş ücret avansının sonraki ücretten düşülmesi, ücretin peşin ödenmesi niteliğindedir; yazılı avans talebi ve mahsup planı ile belgelenmelidir.
- Takas: Türk Borçlar Kanunu'na göre işveren, işçinin rızası olmadıkça ücret alacağını işçiden olan alacağı ile kural olarak takas edemez. Kasten verilen zarardan doğan alacaklar için ise sınırlı bir istisna vardır.
- Ceza niteliğinde kesinti: Disiplin amaçlı ücret kesintileri md. 38'deki sınırlara tabidir. Ayrıntılar için ücret kesme cezası rehberimize göz atabilirsiniz.
Kamu İşlerinde Ücret Güvencesi (md. 36)
Md. 36 ise kamu kurumlarının müteahhitlere verdiği işlerde çalışan işçiler için ek bir güvence getirir. Bu düzenlemeye göre ilgili idareler, müteahhidin veya alt işverenin işçilerine ödenmeyen ücretleri, işçilerin başvurusu üzerine müteahhidin hakedişinden ödeyebilir. Kapsam ve süre koşulları için ilgili mevzuatı incelemeniz önerilir.
İşveren İçin Haciz Uygulama Kontrol Listesi
- Gelen icra yazısını kayıt altına alın; dosya numarası ve geliş tarihini not edin.
- Yazıda istenen bilgileri (çalışıp çalışmadığı, ücreti vb.) süresi içinde icra dairesine bildirin.
- Kesintiyi net ücret üzerinden dörtte bir sınırına uygun hesaplayın.
- Nafaka haczi varsa öncelik kuralını uygulayın.
- Kesinti tutarını ilgili icra dosyasına zamanında yatırın ve dekontları saklayın.
- Çalışanı kesinti hakkında bilgilendirin; ücret hesap pusulasında kesintiyi gösterin.
- İşçi ayrıldığında icra dairesine bildirim yapın.
İcra yazılarına karşı hareketsiz kalmanın işveren açısından da sonuçları olabilir. Haciz yazısına süresinde ve doğru cevap verilmemesi ya da kesinti yapılmaması, icra mevzuatına göre işverenin bizzat sorumlu tutulması riskini doğurabilir. Bu nedenle icra yazılarını bordro sorumlusunun masasında bekletmek yerine, geldiği gün kayda alıp takip eden net bir iç süreç oluşturmanız önerilir. Çalışanla yapılacak kısa bir bilgilendirme görüşmesi de hem güveni korur hem de olası itirazların erkenden ortaya çıkmasını sağlar.
İK Partner ile Bordro Süreçlerinizde Hata Payını Azaltın
Haciz yazıları, nafaka kesintileri ve avans mahsupları bordro süreçlerinin en çok hata yapılan alanları arasındadır. İK Partner olarak ücret kesintilerine ilişkin süreçlerinizi gözden geçiriyor, mevzuata uygun prosedürler hazırlıyor ve ekiplerinize uygulamalı destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz için ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
