Perakende mağazasında hafta sonu takviyesi, ofiste yarım gün çalışan bir muhasebe uzmanı ya da öğrenimine devam eden bir stajyer sonrası istihdam... Bu ilişkilerin hepsinde ortak hukuki araç kısmi süreli iş sözleşmesidir. İş Kanunu md. 13'te düzenlenen bu sözleşme, esnek istihdamın en yaygın ve en çok yanlış uygulanan biçimlerinden biridir.
Uygulamadaki sorunların çoğu, sözleşmenin "yarım gün çalışacak" gibi tek satırlık bir ifadeyle geçiştirilmesinden kaynaklanır. Oysa haftalık sürenin, gün ve saat dağılımının ve fazla çalışma kurallarının yazılı olmaması; ücret, prim günü ve fazla mesai uyuşmazlıklarına doğrudan zemin hazırlar.
Bu yazıda kısmi süreli iş sözleşmesinin yasal şartlarını, sözleşmede mutlaka bulunması gereken maddeleri ve 2026 asgari ücretine göre örnek bir ücret oranlamasını ele alıyoruz.
Kısmi süreli iş sözleşmesinin yasal tanımı
İş Kanunu md. 13'e göre işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir. Çalışma Süreleri Yönetmeliği, "önemli ölçüde daha az" ifadesini işyerinde tam süreli çalışan emsal işçinin çalışma süresinin üçte ikisi oranına kadar olan çalışma olarak açıklar.
Bu tanımdan çıkan sonuçlar şunlardır:
- Emsal işçi haftada 45 saat çalışıyorsa, haftalık 30 saate kadar olan çalışmalar kısmi süreli sayılır (45 × 2/3 = 30).
- Emsal işçi haftada 40 saat çalışıyorsa sınır yaklaşık 26,7 saattir.
- Bu sınırı aşan ancak tam süreden az olan çalışmalar, hukuken kısmi süreli değil tam süreli iş sözleşmesi olarak değerlendirilebilir.
Emsal işçi, aynı işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalışan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi yoksa, o iş kolunda şartlara uygun bir işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalışan işçi dikkate alınır.
Kısmi süreli iş sözleşmesinde bulunması gereken maddeler
Kanun kısmi süreli sözleşme için özel bir şekil şartı öngörmese de yazılı yapılması hem ispat hem de md. 8'deki yazılı belge yükümlülüğü açısından şarttır. Sözleşmede en az şu konular düzenlenmelidir:
| Madde | Açıklama |
|---|---|
| Sözleşme türü | Kısmi süreli olduğu ve belirli/belirsiz süreli niteliği |
| Haftalık çalışma süresi | Saat olarak net bir rakam |
| Gün ve saat dağılımı | Hangi günlerde, hangi saatlerde çalışılacağı |
| Ücret | Saatlik, günlük veya aylık brüt ücret ve hesaplama yöntemi |
| Fazla çalışma | Onay ve ücretlendirme esasları |
| Değişiklik usulü | Çalışma gün ve saatlerinin hangi koşullarla değişebileceği |
| Yan haklar | Emsal işçiye tanınan hakların kısmi süreliye nasıl yansıyacağı |
| Diğer işler | Başka işverende çalışma ve rekabet/sır saklama kuralları |
Gün ve saat dağılımının yazılması özellikle önemlidir; çünkü kısmi süreli çalışanların önemli bir kısmı başka bir işte de çalışır ya da eğitim, bakım gibi sorumlulukları vardır. Dağılımın sonradan değiştirilmesi, işçinin özel hayatını doğrudan etkiler ve esaslı değişiklik tartışması doğurabilir.
Ücret: 2026 asgari ücretine göre oranlama
Kısmi süreli çalışan, ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatlerden çalıştığı süreye orantılı olarak yararlanır. Asgari ücret de bu kapsamda saat bazında oranlanır.
Örnek hesaplama: Tam süreli emsalin haftada 45 saat çalıştığı bir işyerinde, haftada 22,5 saat çalışan kısmi süreli işçinin ücreti asgari ücret düzeyinde belirlenmişse, 2026 yılı için aylık brüt ücret en az 33.030 × (22,5 / 45) = 16.515 TL olmalıdır. Aynı işyerinde haftada 15 saat çalışan bir işçi için alt sınır 33.030 × (15 / 45) = 11.010 TL'dir.
Ücret türünü seçerken de dikkatli olun. Saatlik ücret modeli, çalışılan saatin ay içinde değiştiği düzenlerde hesaplamayı kolaylaştırır; ancak sözleşmede asgari haftalık süre yazılmamışsa ücretin öngörülebilirliği azalır ve uyuşmazlık riski artar. Aylık sabit ücret modelinde ise sözleşmedeki haftalık süreyi aşan çalışmaların ayrıca ücretlendirilmesi gerekir; aksi halde işçi aleyhine örtülü bir ücret indirimi oluşabilir. Hangi model seçilirse seçilsin, bordroda çalışılan saatlerin ve hesaplama yönteminin izlenebilir olması önemlidir.
Kısmi süreli çalışanın SGK prim günlerinin nasıl bildirileceği ise ayrı bir konudur; eksik gün bildirimi ve prim gün hesabı için mali müşavirinizle birlikte kısmi süreli çalışanın SGK bildirimi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Uygulama adımları
- Emsal işçiyi ve sınırı belirleyin. Emsalin haftalık süresine göre üçte iki sınırını hesaplayın.
- Çalışma düzenini tasarlayın. İşin ihtiyacına göre sabit günler mi, dönüşümlü vardiyalar mı uygulanacağına karar verin.
- Sözleşmeyi yazılı yapın. Yukarıdaki tablodaki maddelerin tamamını içeren bir metin hazırlayın.
- Bordro ayarlarını yapın. Ücretin oranlama yöntemini ve prim günü bildirimini mali müşavirle netleştirin.
- Kayıt tutun. Fiilen çalışılan saatleri aylık puantajla belgeleyin; sözleşmedeki süre ile fiili süre arasında sürekli fark oluşuyorsa sözleşmeyi güncelleyin.
Sık yapılan hatalar
- Haftalık süreyi yazmadan yalnızca "part-time" ifadesi kullanmak.
- Fiilen tam süreye yakın çalıştırılan işçiyi kısmi süreli göstermek.
- Gün ve saat dağılımını sözleşmeye yazmamak ve sık sık tek taraflı değiştirmek.
- Fazla çalışma onayını almadan ek saatler yaptırmak.
- Emsal işçiye tanınan yan haklardan kısmi süreliyi tamamen dışlamak.
Kısmi süreli çalışanların eşit muamele hakkı ve yan haklardaki oranlama ilkeleri ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. 2026 yılında iş sözleşmesinin yazılı belgesini vermemenin idari para cezasının her işçi için 2.531 TL olduğunu da hatırlatalım.
Kısmi süreli istihdamınızı doğru kurgulayalım
Kısmi süreli iş sözleşmesi, doğru tasarlandığında işverene esneklik, çalışana ise yaşamıyla uyumlu bir çalışma düzeni sağlar. İK Partner olarak sözleşme şablonlarınızı, çalışma çizelgelerinizi ve bordro süreçlerinizi md. 13'e uygun hale getiriyoruz. Hizmetlerimize göz atın ve ücretsiz ilk görüşme için bizimle iletişime geçin.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurun.
