Bir şirket satın alıyor, bir şubeyi başka bir işletmeye devrediyor ya da bir iş kolunu yeni kurulan bir şirkete aktarıyorsanız, çalışanların durumu ilk sorulacak sorulardan biridir. Çalışanlar yeni işverenle yeniden mi başlayacak, kıdemleri sıfırlanacak mı, eski borçlardan kim sorumlu olacak? İşyeri devri halinde bu soruların cevabı büyük ölçüde İş Kanunu'nun 6. maddesinde yer alır.
Md. 6, işyeri veya işyerinin bir bölümü devredildiğinde iş sözleşmelerinin kendiliğinden devralana geçtiğini, işçilerin kazanılmış haklarının korunduğunu ve devreden ile devralan işverenin borçlardan belirli kurallar çerçevesinde birlikte sorumlu olduğunu düzenler. Bu yazıda maddeyi adım adım açıklıyor, devir sürecinde İK'nın yapması gerekenleri bir kontrol listesiyle sunuyoruz.
Önemli not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Devir işlemleri karmaşık sonuçlar doğurduğundan hukuk danışmanı ve mali müşavirle birlikte planlanmalıdır.
İşyeri Devri Nedir?
Md. 6 anlamında işyeri devri, işyerinin veya işyerinin bir bölümünün hukuki bir işleme dayalı olarak başka birine devredilmesidir. Satış, kiralama, bağış veya iş ortaklığına ayni sermaye olarak konulması gibi işlemler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Devir için işyerinin kimliğini koruyarak yeni işverene geçmesi önemlidir. Sadece birkaç makinenin satılması devir değildir; ancak makineler, işçiler, müşteri çevresi ve organizasyonla birlikte bir ekonomik birimin el değiştirmesi devir olarak nitelendirilebilir.
İşyeri Devrinde İş Sözleşmeleri
Md. 6'nın temel kuralı şudur: Devir tarihinde işyerinde veya ilgili bölümünde mevcut olan iş sözleşmeleri, bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçer. Bu geçiş kendiliğinden gerçekleşir; işçilerle yeni sözleşme yapılmasına gerek yoktur.
Sonuçları şöyle özetlenebilir:
- Ücret, yan haklar ve çalışma koşulları aynen devam eder.
- Devralan işveren, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihi esas alır. Yıllık izin süresi, ihbar süresi ve kıdem hesabı sıfırlanmaz.
- İşyerinde uygulanan kurallar ve kazanılmış haklar, esaslı değişiklik kurallarına uyulmadan işçi aleyhine değiştirilemez.
Devreden ve Devralanın Sorumluluğu
| Borç türü | Sorumlu | Süre sınırı |
|---|---|---|
| Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlar | Devreden ve devralan birlikte | Devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren 2 yıl ile sınırlı |
| Devirden sonra doğan borçlar | Devralan | Kural olarak devralan sorumludur |
| Kıdem tazminatı | Özel kural (1475 sayılı Kanun md. 14) | Devredenin sorumluluğu, işçinin kendi yanında çalıştığı süre ve devir tarihindeki ücretle sınırlı |
Kıdem tazminatına ilişkin özel kural, yürürlükteki 1475 sayılı Kanun md. 14'te düzenlenmiştir. Kıdem hesaplamasının ayrıntıları için kıdem ve ihbar tazminatı yazımıza göz atabilirsiniz.
Ayrıca md. 6'ya göre tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi halinde birlikte sorumluluk hükümleri uygulanmaz; çünkü bu durumlarda borçlar zaten yeni tüzel kişiliğe geçer.
Devir Nedeniyle Fesih Yasağı
Md. 6, devrin işçileri işten çıkarmak için bir gerekçe olarak kullanılmasını engeller:
- Devreden veya devralan işveren, iş sözleşmesini sırf işyerinin veya bir bölümünün devrinden dolayı feshedemez.
- Devir, işçi yönünden de fesih için haklı sebep oluşturmaz. İşçi yalnızca devir oldu diye haklı nedenle derhal fesih yapamaz.
- Ancak devreden veya devralan işverenin ekonomik ve teknolojik sebeplerin yahut iş organizasyonu değişikliğinin gerekli kıldığı fesih hakları ile işçi ve işverenin haklı sebeplerle derhal fesih hakları saklıdır.
Bu nedenle devir sonrası yapılacak bir yeniden yapılanmada fesih kararları, devrin kendisine değil, gerçek ve belgelenebilir ekonomik, teknolojik veya organizasyonel gerekçelere dayanmalıdır.
İstisna: İflas Halinde Devir
Md. 6 hükümleri, iflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sırasında işyerinin veya bir bölümünün başkasına devri halinde uygulanmaz. Bu durumda işçilerin alacakları iflas hukukunun kuralları çerçevesinde değerlendirilir.
Devir Sürecinde İK Kontrol Listesi
Devir öncesi (due diligence) ve sonrası için şu adımları öneririz:
- Personel envanteri çıkarın: İşçi listesi, işe giriş tarihleri, ücretler, sözleşme türleri ve yan haklar.
- Birikmiş yükümlülükleri tespit edin: Kullanılmamış yıllık izinler, ödenmemiş fazla çalışma, prim ve ikramiye borçları, kıdem yükü.
- Uyuşmazlıkları listeleyin: Devam eden davalar, arabuluculuk başvuruları ve müfettiş incelemeleri.
- Toplu iş sözleşmesini kontrol edin: İşyerinde yürürlükte bir TİS varsa devrin etkileri ayrıca değerlendirilmelidir.
- Devir sözleşmesine iç ilişki hükümleri ekleyin: Taraflar, işçilere karşı birlikte sorumlu olsa da kendi aralarında rücu ve tazmin kuralları belirleyebilir.
- SGK ve işyeri bildirimlerini yapın: Devralan işveren, md. 3 kapsamındaki bildirim yükümlülüğünü yerine getirmelidir.
- Çalışanlarla iletişim kurun: Belirsizlik, kilit çalışanların kaybına yol açabilir. Hakların korunduğunu açıkça anlatın.
Sık Yapılan Hatalar
- Devirde işçilerin çıkışını verip yeni işverende "sıfırdan" giriş yapmak ve kıdemi sıfırlamak.
- Devir sözleşmesinde işçilik alacaklarına ilişkin hiçbir hüküm bulundurmamak.
- Devirden hemen sonra gerekçesiz toplu fesihler yapmak.
- Farklı ücret ve yan hak sistemlerini tek taraflı olarak eşitlemeye çalışmak.
İK Partner ile Güvenli Bir Devir Süreci
Şirket satın alma, birleşme ve devir süreçlerinde insan kaynakları boyutu, çoğu zaman en çok hafife alınan ama en çok risk barındıran alandır. İK Partner olarak devir öncesi İK incelemesi yapıyor, işçilik yükümlülüklerinizi raporluyor ve devir sonrası entegrasyon planınızı birlikte hazırlıyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
