İş davaları denince akla genellikle çalışanın işverene karşı açtığı davalar gelir. Oysa işverenin de iş ilişkisinden doğan haklarını yargı yoluyla talep etme imkânı vardır. Bildirim süresine uymadan aniden ayrılan bir çalışan, şirkete kasten zarar veren bir personel veya rekabet yasağını ihlal eden eski bir yönetici bu durumların tipik örnekleridir. İşverenin işçiye karşı açabileceği davalar, doğru kurgulanmış sözleşmeler ve sağlam belgelerle anlam kazanır.
Bu yazıda işverenin en sık başvurduğu talepleri, her birinin temel şartlarını ve süreçte dikkat edilmesi gerekenleri genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Önce Arabuluculuk: İşveren İçin de Dava Şartı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işveren alacağı ve tazminatı davalarında da arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Yani işveren, örneğin ihbar tazminatı talep etmek için doğrudan mahkemeye gidemez; önce arabuluculuk sürecini tamamlamalıdır. Arabuluculuk sürecinin işleyişini iş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk yazımızda anlattık.
İşverenin Açabileceği Davalar ve Başlıca Talepler
| Talep | Dayanak / şart | Kritik belge |
|---|---|---|
| İhbar tazminatı | İşçinin belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uymadan feshetmesi | İstifa yazısı, son çalışma günü kaydı |
| Zarar tazminatı | İşçinin kusuruyla işverene zarar vermesi | Olay tutanağı, zarar tespiti |
| Rekabet yasağı ihlali | Geçerli rekabet yasağı sözleşmesi ve ihlal | Sözleşme, ihlal delilleri |
| Eğitim gideri iadesi | Geçerli ve orantılı eğitim gideri sözleşmesi | Eğitim sözleşmesi, fatura |
| Avans ve fazla ödeme iadesi | Ödemenin belgelenmesi | Banka dekontu, avans talebi |
| Şirket malının iadesi | Zimmetli eşyanın teslim edilmemesi | Zimmet tutanağı |
İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, İş Kanunu md. 17'deki bildirim sürelerine uymak zorundadır. Bu yükümlülük yalnızca işveren için değil işçi için de geçerlidir. İşçi bildirim süresine uymadan ve haklı bir nedeni olmadan ayrılırsa, işveren ihbar süresine ait ücret tutarında tazminat talep edebilir.
Bildirim süreleri kıdeme göre şöyledir: 6 aydan az hizmette 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl arasında 4 hafta, 1,5–3 yıl arasında 6 hafta, 3 yıldan fazla hizmette 8 hafta.
Örnek senaryo: 2 yıllık kıdemi olan ve örnek günlük brüt ücreti 1.500 TL olan bir çalışan, istifa dilekçesini verdiği gün işi bırakıyor. Bildirim süresi 6 hafta (42 gün) olduğundan işverenin talep edebileceği ihbar tazminatı brüt 42 x 1.500 = 63.000 TL olur. İşçinin istifasında haklı bir neden ileri sürmesi halinde bu talep tartışmalı hale gelir.
İşçinin Verdiği Zarar
Türk Borçlar Kanunu'na göre işçi, işini özenle yapmakla yükümlüdür ve işverene kusuruyla verdiği zarardan sorumludur. Sorumluluğun kapsamı belirlenirken işin tehlikeli olup olmadığı, işçinin uzmanlık gerektiren bir işte çalışıp çalışmadığı ve işverenin bildiği veya bilmesi gereken yetenek ve özellikler gibi unsurlar göz önüne alınır.
Bu davalarda başarı, zararın ve kusurun belgelenmesine bağlıdır: olay tutanağı, tanık beyanları, hasar tespit raporu, kamera kayıtları ve zararın parasal karşılığını gösteren faturalar.
Önemli bir uyarı: İşçinin ücretinden, işçinin rızası olmadan işverenin alacağı için kesinti veya mahsup yapılması ciddi şekilde sınırlandırılmıştır. Yasaya aykırı ücret kesme, 2026 yılı için 9.943 TL idari para cezasına konu olabilir. Zararı tek taraflı olarak ücretten kesmek yerine hukuki yolu kullanın.
Rekabet Yasağı İhlali
Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli olması için yazılı yapılması, yer, süre ve iş türü bakımından makul sınırlar içermesi ve işçinin işverenin müşteri çevresi veya sırları hakkında bilgi edinme imkânına sahip olması gerekir. Geçerli bir sözleşmenin ihlalinde işveren, sözleşmedeki cezai şartı veya uğradığı zararı talep edebilir. Ayrıntılar için rekabet yasağı sözleşmesi yazımıza göz atabilirsiniz.
Eğitim Gideri ve Avans İadesi
İşverenin karşıladığı eğitim giderlerinin, işçinin belirli bir süre çalışmadan ayrılması halinde iadesini öngören sözleşme hükümleri, yargı uygulamasında belirli koşullarla geçerli kabul edilmektedir. Hükmün yazılı olması, giderin gerçek ve belgeli olması ve çalışılan süreyle orantılı bir iade öngörmesi önemlidir. Avans ve fazla ödemelerde ise ödemenin niteliğini gösteren yazılı talep ve banka kayıtları belirleyicidir.
Dava Açmadan Önce Sorulacak Sorular
- Talebin hukuki dayanağı yazılı mı (sözleşme, tutanak, dekont)?
- Zarar veya alacak miktarı belgeyle hesaplanabiliyor mu?
- Talep işçinin karşı taleplerini tetikler mi (örneğin fazla çalışma, izin ücreti)?
- Tahsil imkânı gerçekçi mi?
- Arabuluculukta makul bir uzlaşma mümkün mü?
Özellikle üçüncü soru önemlidir: İşverenin başlattığı bir süreç, çalışanın daha önce dile getirmediği alacaklarını da talep etmesine yol açabilir.
Belge kontrol listesi
İşveren talebinin başarısı neredeyse tamamen belgelere bağlıdır. Arabulucuya başvurmadan önce şu belgelerin hazır olduğundan emin olun:
- İmzalı iş sözleşmesi ve talebe dayanak olan özel hükümler (rekabet yasağı, eğitim gideri, gizlilik),
- İstifa yazısı veya ayrılış tarihini gösteren kayıtlar,
- Zararın oluştuğu olaya ilişkin tutanaklar ve tanık bilgileri,
- Zararın tutarını gösteren fatura, servis raporu veya ekspertiz belgeleri,
- Avans veya ödeme talebini gösteren yazılı belgeler ve banka dekontları,
- Zimmet tutanakları ve iade talebine ilişkin yazışmalar.
Süre takibi
İhbar tazminatı 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Diğer işveren taleplerinde ise zamanaşımı süresi alacağın türüne ve dayanağına göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle talebin ortaya çıktığı tarihi kayıt altına alın ve süre hesabını avukatınızla birlikte yapın. Beklemek, hem delillerin zayıflamasına hem de tahsil imkânının azalmasına yol açar.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut taleplerde bir iş hukuku avukatına danışmanızı öneririz.
Haklarınızı Sözleşmeyle Güvenceye Alın
İK Partner olarak iş sözleşmelerinde rekabet yasağı, eğitim gideri ve gizlilik hükümlerinin kurgulanmasında, zimmet ve tutanak süreçlerinin düzenlenmesinde işverenlere destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz için ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
