Hamile Çalışan Hafif İş Dilekçesi: Word Şablonu ve İK Süreci

Gebelik döneminde bazı görevler, örneğin ağır yük kaldırma, uzun süre ayakta çalışma veya kimyasal maruziyet, çalışanın ve bebeğin sağlığı için risk oluşturabilir. Hamile çalışan hafif iş dilekçesi, gebe çalışanın hekim raporuna dayanarak sağlığına uygun daha hafif bir işe geçirilmesini yazılı olarak talep ettiği belgedir. İşveren açısından bu dilekçe, İş Kanunu md. 74'ün getirdiği yükümlülüğü kayıt altına alan sürecin başlangıç noktasıdır.

Gebe çalışanın tüm hakları ve işverenin yasakları için hamile çalışanın hakları rehberimize bakabilirsiniz. Bu yazı, dilekçe geldiğinde İK'nın izleyeceği adımlara ve şablonun kullanımına odaklanır.

Hamile Çalışan Hafif İş Dilekçesi Nedir, Ne Zaman Kullanılır?

İş Kanunu md. 74, hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde hamile kadın işçinin sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılacağını ve bu durumda ücretinde indirim yapılmayacağını düzenler. Kanun bu hakkı bir dilekçe şartına bağlamaz; ancak uygulamada süreç çoğunlukla çalışanın raporla birlikte yaptığı yazılı başvuruyla başlar.

Dilekçe tipik olarak şu durumlarda gelir:

• Üretim, depo, lojistik veya perakende gibi fiziksel efor gerektiren işlerde çalışan gebe çalışan, hekiminden yük kaldırma veya ayakta çalışma kısıtı içeren rapor aldığında,
• Laboratuvar, temizlik, sağlık veya boya gibi kimyasal ya da biyolojik etkenlere maruziyet olan görevlerde,
• Vardiyalı çalışma, sık seyahat veya uzun süreli araç kullanımı gerektiren pozisyonlarda,
• Gebeliğin ilerleyen haftalarında rapordaki kısıtlamalar değiştiğinde (yeni rapor üzerine ikinci bir dilekçe).

Yazılı başvuru hem çalışanı hem işvereni korur: Talebin tarihi, dayandığı rapor ve işverenin verdiği cevap belgeye bağlanır. Olası bir ayrımcılık iddiasında, işverenin talebi zamanında ve ücret kaybı yaratmadan karşıladığını gösteren en güçlü delil bu dosyadır.

Şablonda Neler Var?

Word dosyası dört bölümden oluşur:

1. Çalışan dilekçesi:

• Çalışan bilgileri, mevcut görev ve çalışma düzeni,
• Hekim raporunun tarihi, düzenleyen kuruluş, tahmini doğum tarihi ve talep edilen başlangıç tarihi,
• Md. 74'e dayanan talep metni ve ücretin korunması talebi,
• Raporla uyumlu düzenlemeleri seçmek için onay kutuları: yük kaldırma, ayakta çalışma, kimyasal maruziyet, gece vardiyası, fazla çalışma, seyahat, dinlenme araları,
• Çalışanın önerdiği görev alanı ve KVKK bilgilendirme kutusu.

2. İK ve işyeri hekimi değerlendirmesi: Risk değerlendirmesinin güncellenip güncellenmediği, işyeri hekimi görüşü, mevcut görevde uyarlama imkânı, önerilen görev, ücret kontrolü ve yeniden değerlendirme tarihi tablosu; İK, işyeri hekimi ve birim yöneticisi imzaları.

3. İşveren cevap ve görevlendirme yazısı: Görev değişikliği, mevcut görevde uyarlama veya ek hekim değerlendirmesi seçeneklerinden birinin işaretlendiği, ücretin korunduğunu ve gece/fazla çalışma planlamasından çıkarıldığını açıkça yazan resmî cevap; çalışanın tebellüğ imzası.

4. İK kontrol listesi (iç kullanım): On bir maddelik süreç listesi ve yasal hatırlatma notu.

Bu Talep Geldiğinde İşveren Ne Yapmalı?

1. Dilekçeyi aynı gün kayda alın. Teslim tarih ve saatini yazın. Rapor aslını görün, örneğini erişimi sınırlı sağlık dosyasında saklayın.
2. İşyeri hekimini sürece dahil edin. Rapordaki kısıtlamaların işyerindeki karşılığını hekim değerlendirsin. Tanı bilgisi yönetici veya ekiple paylaşılmaz; yöneticiye yalnızca "şu işler verilmeyecek" bilgisi gider.
3. Risk değerlendirmesini kişiye özel güncelleyin. 6331 sayılı Kanun md. 10, risk değerlendirmesinde gebe ve emziren çalışanları özel politika gerektiren gruplar arasında sayar. İş güvenliği uzmanıyla birlikte görevin içerdiği fiziksel, kimyasal ve ergonomik riskleri yeniden ele alın.
4. Önce mevcut görevi uyarlamayı deneyin. Çoğu durumda oturma düzeni, yük sınırı veya bazı işlemlerin başka çalışana verilmesi yeterlidir. Bu, çalışanın alıştığı ortamda kalmasını sağlar.
5. Uyarlama yetmiyorsa uygun görev belirleyin. Yeni görev rapordaki kısıtlamalara ve çalışanın niteliğine uygun olmalı; aşağılayıcı, pasifleştirici veya "cezalandırıcı" izlenimi veren bir görev seçilmemelidir.
6. Ücreti ve yan hakları koruyun. Md. 74 açıktır: ücrette indirim yapılmaz. Görevle bağlantılı prim veya vardiya ödemesi alan çalışanlarda bu kalemlerin durumunu bordro ve hukuk birimiyle önceden netleştirin.
7. Vardiya ve fazla çalışma planını düzeltin. Gebe çalışanın gece postasında çalıştırılması ve fazla çalışma yaptırılması yönetmeliklerle kısıtlanmıştır; planlamadan çıkarın. Ayrıntı için fazla çalışma yaptırılamayacak çalışanlar ve kadın çalışanların gece çalışması yazılarımıza bakabilirsiniz.
8. Cevabı yazılı verin ve tebliğ edin. Şablondaki görevlendirme yazısını doldurup çalışana imzalatın.
9. Takvim kurun. Yeniden değerlendirme tarihini, doğum öncesi analık izninin başlangıcını ve iş devri planını takvime işleyin. Süreç planlaması için gebelik bildiriminden doğum iznine işveren süreci rehberi yol gösterir.

Örnek Metin

Şablondaki çalışan dilekçesinin ana gövdesi şöyledir:

Şirketinizde [İşe Giriş Tarihi] tarihinden bu yana [Mevcut Görev] olarak çalışmaktayım. Gebe olduğumu daha önce bildirmiştim / bu dilekçe ile bildiriyorum. Ekte sunduğum [Rapor Tarihi] tarihli hekim raporunda, mevcut görevimin bazı unsurlarının gebelik dönemimde sağlığıma uygun olmadığı belirtilmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi uyarınca, hekim raporu doğrultusunda sağlığıma uygun daha hafif bir işte çalıştırılmamı ve bu süre boyunca ücretimde herhangi bir indirim yapılmamasını talep ediyorum.

Gereğini saygılarımla arz ederim.

İşverenin cevap yazısındaki görev değişikliği seçeneği ise şu şekildedir:

[Başlangıç Tarihi] tarihinden itibaren, raporunuzdaki kısıtlamalar ortadan kalkıncaya veya doğum öncesi analık izniniz başlayıncaya kadar [Birim] biriminde [Yeni Görev] görevinde çalışacaksınız. Bu süre boyunca ücretinizde ve diğer haklarınızda herhangi bir indirim yapılmayacaktır. Gece vardiyası ve fazla çalışma planlamasından çıkarılmış bulunmaktasınız.

Nasıl Doldurulur?

1. Çalışan bölümü: Çalışan bilgilerini, rapor tarihini ve talep edilen düzenlemeleri kendisi işaretler. Onay kutuları rapordaki kısıtlamalarla uyumlu olmalıdır; raporda olmayan bir kısıtlama işaretlenmişse bunu görüşmede netleştirin.
2. Ek: Hekim raporu dilekçeye eklenir. Raporda tanı yerine "ağır kaldırmaması uygundur" gibi iş kısıtlaması ifadesi yeterlidir; tanı bilgisi istemeniz gerekmez.
3. Değerlendirme tablosu: İK ve işyeri hekimi, tabloyu birlikte doldurur. "Hekim görüşünün özeti" satırına tıbbi bilgi değil, iş kısıtlaması yazılır.
4. Sonuç: Üç seçenekten biri işaretlenir: görev değişikliği, mevcut görevde uyarlama veya ek değerlendirme. Ek değerlendirme seçeneği ret anlamına gelmez; bu sürede geçici önlem uygulanmalıdır.
5. Cevap yazısı: Aynı seçenek cevap yazısında da işaretlenir, köşeli parantezli alanlar doldurulur, yazı imzalanıp çalışana tebliğ edilir.
6. Kontrol listesi: İç kullanım sayfası işaretlenip dosyalanır.

Yasal Çerçeve ve Dikkat Edilecekler

Md. 5'e aykırılık halinde çalışan dört aya kadar ücreti tutarında tazminattan başka yoksun bırakıldığı hakları da talep edebilir. Hafif işe geçirilen çalışanın görevinin, işten soğutma veya kariyerini durdurma amacı taşıdığı izlenimini vermemesi bu yüzden önemlidir.

Kanunun "daha hafif iş" ifadesi, görevin tamamen değişmesini zorunlu kılmaz; amaç çalışanın sağlığını korumaktır. Bu nedenle mevcut görevde makul uyarlama yapmak, çoğu zaman hem çalışan hem de iş sürekliliği için en iyi çözümdür. Görev değişikliği gebelik süresine bağlı geçici bir düzenlemedir ve md. 74'ün gereğidir; çalışanın aleyhine kalıcı bir değişiklik olarak kurgulanmamalıdır. Kalıcı değişiklikler için çalışma koşullarında esaslı değişiklik usulü ayrıca değerlendirilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Talebi sözlü olarak geçiştirip yazılı cevap vermemek; ileride "talep yok sayıldı" iddiasına zemin hazırlamak.
• Hafif işe geçiş gerekçesiyle ücreti, primi veya unvanı düşürmek.
• Raporun tamamını yöneticiyle veya ekiple paylaşmak; tanı bilgisini e-posta zincirinde dolaştırmak.
• İşyeri hekimini atlayıp kısıtlamaları yöneticinin yorumuna bırakmak.
• Çalışanı "hafif iş yok" diyerek ücretsiz izne veya yıllık izne zorlamak.
• Gece vardiyası ve fazla çalışma planını güncellemeyi unutmak.
• Periyodik kontrolleri yıllık izinden düşmek veya ücretinden kesmek.
• Rapordaki kısıtlamalar sona erdiğinde ya da yeni rapor geldiğinde düzenlemeyi gözden geçirmemek.

Şablonu İndirin

Şablon genel bilgilendirme amaçlıdır; işyerinizin risk değerlendirmesine, vardiya düzenine ve güncel mevzuata göre uyarlanmalıdır. Bu yazı hukuki danışmanlık niteliği taşımaz; somut durumunuz için işyeri hekiminiz ve hukuk danışmanınızla birlikte hareket edin.

Gebelik ve doğum süreçlerine ilişkin politikalarınızı, vardiya planlamanızı ve belge düzeninizi gözden geçirmek isterseniz iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilir ya da bizimle iletişime geçin.