Mazeret İzni (İngilizce: Compassionate Leave veya Excused Leave), çalışanın evlenme, yakınının ölümü, çocuk sahibi olma ya da evlat edinme gibi önemli kişisel olaylar nedeniyle yıllık izninden bağımsız olarak kullandığı kısa süreli izin demektir. Kanunda sayılan mazeret izinleri ücretlidir ve yıllık izinden düşülemez.
Mazeret izinleri, çalışanın hayatındaki hassas anlarda işverenin tutumunu doğrudan gösterir. Doğru uygulandığında güven ve bağlılık yaratır; yanlış uygulandığında ise hem idari yaptırım hem de ücret alacağı riski doğurur. Bu yüzden terim, İK uzmanlarını, bordro ekiplerini ve ekip yöneticilerini yakından ilgilendirir.
Mazeret İzni Nedir? Kapsamı
Özel sektörde mazeret izinlerinin temel dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu Ek madde 2'dir. Kanun, belirli hallerde işçiye ücretli izin verilmesini öngörür. Bunun yanında iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasıyla kanundakinden daha geniş mazeret izinleri tanınabilir; ancak kanuni süreler bunlarla daraltılamaz.
Mazeret iznini yıllık izinden ayıran temel özellikler şunlardır:
- Bir olaya bağlıdır; hak kazanmak için belirli bir kıdem aranmaz.
- Ücretlidir ve yıllık izin bakiyesinden düşülmez.
- Olayın gerçekleştiği dönemde kullanılması esastır; ileride kullanmak üzere biriktirilmez.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu: Kanuni Mazeret İzinleri
2026 itibarıyla özel sektörde geçerli kanuni mazeret izinleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Mazeret | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenme | 3 gün | İş Kanunu Ek md. 2 |
| Evlat edinme | 3 gün | İş Kanunu Ek md. 2 |
| Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü | 3 gün | İş Kanunu Ek md. 2 |
| Eşin doğum yapması (babalık izni) | 10 gün | Ek md. 2, 7578 sayılı Kanun ile (RG 01.05.2026) |
| En az %70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | Yılda toplu veya bölümler halinde 10 güne kadar | İş Kanunu Ek md. 2 |
Babalık izni, 7578 sayılı Kanun'un 1 Mayıs 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla 5 günden 10 güne çıkarılmıştır. Geçiş hükümlerine ilişkin ayrıntılar için resmi metne bakılmalıdır. Konuya ilişkin ayrıntılar için babalık izni maddemize göz atabilirsiniz.
Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuk için verilen izin, çalışan ebeveynlerden yalnızca biri tarafından kullanılabilir ve hekim raporuna dayanır. Uygulama ayrıntıları için engelli çocuk için ücretli izin rehberimize bakabilirsiniz.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlarda bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Nasıl Uygulanır?
Mazeret izni süreci basit tutulmalı, ancak belgelendirme ihmal edilmemelidir:
- Çalışan, olayı ve izin talebini mümkün olan en kısa sürede yöneticisine ve İK'ya bildirir.
- Olayı gösteren belge (evlilik cüzdanı, ölüm belgesi, doğum belgesi, mahkeme kararı veya hekim raporu) talep edilir; acil durumlarda belge sonradan alınabilir.
- İzin, puantajda "ücretli mazeret izni" olarak ayrı bir kodla işlenir.
- Bordroda bu günler için tam ücret ödenir; yıllık izin bakiyesine dokunulmaz.
Ölüm hallerinde belge talebinin zamanlaması konusunda hassas davranmak, çalışan deneyimi açısından önemlidir. Ölüm iznine özgü uygulamalar için ölüm izni maddemizi inceleyebilirsiniz.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. Bir üretim firmasında çalışan bir operatörün eşi doğum yapıyor; aynı ay içinde çalışanın babası da vefat ediyor. İK, doğum için 10 günlük babalık iznini ve ölüm için 3 günlük ücretli izni ayrı ayrı tanımlıyor. Her iki izin de puantaja ücretli mazeret izni olarak işleniyor, çalışanın 14 günlük yıllık izin bakiyesi değişmiyor. Firmanın iç politikası, kanunun saymadığı büyükanne ve büyükbaba ölümü için de 1 gün ücretli izin öngördüğünden, bu kural da çalışanın el kitabında açıkça yer alıyor.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Mazeret izni ve yıllık izin: Yıllık izin kıdeme bağlı bir dinlenme hakkıdır; mazeret izni ise bir olaya bağlıdır ve yıllık izinden düşülmez.
- Mazeret izni ve idari izin: İdari izin, genellikle işverenin veya kamu yönetiminin genel kararıyla verilen izindir; mazeret izni ise kişisel bir olaya dayanır.
- Compassionate leave ve bereavement leave: İngilizcede "bereavement leave" yalnızca ölüm iznini ifade eder; "compassionate leave" ise daha geniş, hastalık ve aile olaylarını da kapsayabilen bir terimdir.
İK Uygulamasında İpuçları
- Kanuni mazeret izinlerini ve şirketin ek olarak tanıdığı izinleri tek bir tabloda, süre ve belge şartlarıyla birlikte yayımlayın.
- Puantajda her mazeret türü için ayrı kod kullanın; böylece yıl sonu raporlarında hangi iznin ne sıklıkla kullanıldığını görebilirsiniz.
- Yöneticileri, kanuni mazeret izinlerinin onaya değil bildirime dayalı bir hak olduğu konusunda bilgilendirin.
- 2026'daki babalık izni değişikliği gibi güncellemeleri politika metnine zamanında yansıtın.
Mazeret İzinlerinizi Mevzuata Uygun Yönetin
Güncel mevzuata uygun bir izin politikası ve çalışan el kitabı hazırlamak için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden destek alabilirsiniz. İhtiyaçlarınızı birlikte değerlendirmek için ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
