Çocuk bakımı için bir dadı, yaşlı bir aile büyüğü için bir bakıcı ya da haftanın belirli günleri gelen bir temizlik görevlisi... Pek çok hane farkında olmadan işveren konumundadır. Ev hizmetlerinde çalışanlar, 4857 sayılı İş Kanunu'nun kapsamı dışında bırakılmıştır; ancak bu durum, ev işvereninin hiçbir yükümlülüğü olmadığı anlamına gelmez. Çalışma ilişkisi Türk Borçlar Kanunu'na tabidir ve sosyal güvenlik yükümlülükleri ayrıca devam eder.
Uygulamada en sık rastlanan sorun, ev hizmetlerinde çalışanların kayıt dışı çalıştırılmasıdır. Oysa sigortasız çalışma, hem çalışanı sağlık ve emeklilik güvencesinden yoksun bırakır hem de ev işverenini olası bir kaza veya uyuşmazlıkta beklenmedik mali sonuçlarla karşı karşıya bırakır. Bu konu, çalışanlarına yan hak olarak ev hizmeti desteği sağlamayı düşünen şirketler için de önemlidir.
Bu yazıda ev hizmetlerinde çalışanların hukuki statüsünü, SGK bildirimini ve ev işvereninin temel yükümlülüklerini genel hatlarıyla ele alıyoruz. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; prim oranları ve eşikler değişebileceği için güncel SGK duyurularını takip etmeli, somut durumlarda mali müşavire başvurmalısınız.
Ev hizmetlerinde çalışanlar hangi kanuna tabidir?
İş Kanunu'nun 4. maddesi ev hizmetlerini açıkça kapsam dışında bırakır. Bu nedenle ev işçisi, bakıcı veya dadı ile kurulan ilişki, Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümlerine göre değerlendirilir. Bu hükümler şu konularda temel kuralları içerir:
- Ücret: Kararlaştırılan ücretin zamanında ödenmesi.
- Yıllık izin ve dinlenme: Hizmet sözleşmesi hükümlerine göre dinlenme ve izin hakları.
- İşçiyi koruma borcu: İşverenin çalışanın kişiliğine saygı göstermesi, sağlığını ve güvenliğini koruması.
- Ev içinde yaşayan çalışan: Çalışan işverenle birlikte yaşıyorsa, uygun barınma ve beslenme koşullarının sağlanması.
- Fesih: Bildirim süreleri ve haklı nedenle fesih kuralları.
Türk Borçlar Kanunu'ndaki hizmet sözleşmesi kurallarının genel çerçevesini Türk Borçlar Kanunu'na tabi hizmet sözleşmesi yazımızda ele aldık.
Ev hizmetlerinde SGK bildirimi nasıl yapılır?
5510 sayılı Kanun, ev hizmetlerinde çalışanlar için özel bir sigortalılık düzenlemesi öngörür. Bu düzenlemenin temel mantığı, çalışanın aylık çalışma gün sayısına göre farklı sigorta kollarına tabi olmasıdır:
| Çalışma durumu | Genel uygulama |
|---|---|
| Ayda kanundaki gün eşiğinin altında çalışan | Kural olarak yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödenir |
| Ayda gün eşiği ve üzerinde çalışan | Genel kurallara göre tüm sigorta kollarından sigortalı sayılır |
Gün eşiği, prim oranları ve bildirim süreleri için SGK'nın güncel düzenlemelerine bakmanız gerekir. Bildirimler genel olarak e-Devlet üzerinden SGK'nın ev hizmetlerine ilişkin hizmetleri aracılığıyla yapılabilir. Adım adım bir yaklaşım şöyle olabilir:
- Çalışma düzenini belirleyin: Çalışanın ayda kaç gün çalışacağını ve ücreti netleştirin.
- Statüyü tespit edin: Gün sayısına göre hangi sigortalılık usulünün uygulanacağını SGK düzenlemesinden kontrol edin.
- İşe giriş bildirimini yapın: Çalışma başlamadan önce veya mevzuatta öngörülen süre içinde bildirimi tamamlayın.
- Primleri zamanında ödeyin: Tahakkuk eden primleri SGK'nın belirttiği sürelerde ödeyin.
- Çıkışı bildirin: Çalışma ilişkisi sona erdiğinde işten çıkış bildirimini yapın.
Birden fazla evde çalışan bir temizlik görevlisinin her ev işvereni açısından ayrı değerlendirilmesi gerekebilir. Bu nedenle çalışma düzeni değiştiğinde bildirimi de gözden geçirmelisiniz.
Tüm sigorta kollarına tabi çalışanlarda maliyet
Ev hizmetlerinde ayda gün eşiğinin üzerinde çalışan biri genel kurallara göre sigortalı olduğundan, prim hesabı da genel oranlarla yapılır. 2026 yılı için genel kuralda işçi payı %14 ve işsizlik sigortası işçi payı %1, işveren payı %21,75 ve işsizlik sigortası işveren payı %2'dir.
Örnek hesaplama (2026, asgari ücretle tam ay çalışan, teşviksiz, basitleştirilmiş): Brüt ücret 33.030,00 TL olduğunda işveren SGK payı 7.184,03 TL, işsizlik işveren payı 660,60 TL olur; toplam işveren maliyeti 40.874,63 TL ve çalışanın neti 28.075,50 TL'dir. Asgari ücrete isabet eden kısım gelir ve damga vergisinden istisnadır. Hanelerin işyeri niteliği ve uygulanabilecek prim oranları farklılık gösterebileceğinden kesin hesap için SGK düzenlemesine ve mali müşavirinize başvurun.
Ev işvereninin sık yaptığı hatalar
- Sözlü anlaşmayla yetinmek: Ücret, çalışma günleri ve görevler yazılı olmadığında uyuşmazlık çıkması kolaylaşır.
- Bildirim yapmamak: Kayıt dışı çalışma, iş kazası durumunda işverene ağır mali sorumluluk yükleyebilir.
- Gün sayısını yanlış bildirmek: Gerçekte tam zamanlı çalışan birini düşük gün sayısıyla göstermek risk yaratır.
- İzin ve dinlenmeyi düzenlememek: Özellikle evde yatılı çalışanlarda dinlenme saatleri belirsiz kalabilir.
- Kişisel verileri korumamak: Çalışanın kimlik ve sağlık bilgilerini özenle saklayın.
- Ücreti elden ödemek: Ödemelerin belgesiz yapılması, uyuşmazlık hâlinde ücretin ödendiğini ispatlamayı zorlaştırır.
Örnek senaryo: Yaşlı annesi için yatılı bakıcı çalıştıran bir aile, bakıcıyı ayda yalnızca birkaç gün çalışıyormuş gibi bildiriyor. Bakıcı evde düşerek yaralandığında, gerçek çalışma düzeni ile bildirim arasındaki fark ortaya çıkar. Bu durumda hem geriye dönük prim farkları hem de iş kazasından doğan sorumluluk gündeme gelebilir. Gerçek çalışma düzenini baştan doğru bildirmek, ailenin kendisini korumasının en kolay yoludur.
Basit bir ev hizmeti sözleşmesinde yer alması gerekenler
Metin olarak hazırlayabileceğiniz basit bir iskelet şu başlıkları içerebilir:
- Tarafların kimlik ve iletişim bilgileri
- İşin tanımı (temizlik, çocuk bakımı, yaşlı bakımı vb.)
- Çalışma günleri ve saatleri, yatılı olup olmadığı
- Brüt ücret, ödeme günü ve yöntemi (banka havalesi önerilir)
- Yıllık izin, hafta tatili ve dinlenme düzeni
- Sigorta bildirimi ve tarafların yükümlülükleri
- Fesih ve bildirim koşulları
- Gizlilik ve kişisel verilerin korunması
Ev hizmeti desteği sunan şirketler için not
Bazı şirketler, çalışanlarına çocuk bakımı veya yaşlı bakımı desteği sağlar. Bu desteğin bir aracı firma üzerinden mi yoksa doğrudan ödeme yoluyla mı verildiği, vergi ve SGK sonuçlarını değiştirir. İK Partner olarak yan hak politikaları ve mevzuat uyumu konusunda şirketlere rehberlik ediyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi almak ve ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
