Emeklilikte Yaşa Takılanlar (İngilizce: Retirement Age Victims, EYT), 1999 yılındaki sosyal güvenlik reformundan önce sigortalı olduğu hâlde, prim günü ve sigortalılık süresi şartlarını tamamlamasına rağmen sonradan getirilen yaş şartı nedeniyle emekli olamayan kişileri anlatan kavramdır. Kısaltması EYT'dir ve hem bir grubu hem de bu grubu kapsayan düzenlemeyi ifade eder.
EYT, Türkiye'de uzun yıllar kamuoyu gündeminde kalmış ve sonunda yasal bir düzenlemeyle sonuçlanmış bir sosyal güvenlik başlığıdır. İşverenler için önemi; kıdemli çalışanların bir anda emeklilik hakkı kazanması, kıdem tazminatı ödemeleri, iş gücü planlaması ve emekli olup çalışmaya devam eden personelin bildirim süreçleri üzerinden ortaya çıkar.
Emeklilikte Yaşa Takılanlar Nedir? Kavramın Doğuşu
Emeklilikte yaşa takılanlar nedir sorusunu anlamak için 1999 reformuna bakmak gerekir. 4447 sayılı Kanun'la yapılan değişikliklerden önce, belirli prim günü ve sigortalılık süresini dolduran kişiler yaşa bakılmaksızın emekli olabiliyordu. Reformla birlikte emekliliğe yaş şartı eklendi; reformdan önce sigortalı olanlar için de geçiş hükümleriyle kademeli yaş şartları uygulandı.
Sonuç olarak gün ve süre şartlarını tamamladığı hâlde yaşı tutmadığı için emekli olamayan geniş bir kitle oluştu. Bu kitle "emeklilikte yaşa takılanlar" olarak anılmaya başlandı.
2023 yılında yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun ile reform öncesinde sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırıldı. Ancak prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartları devam eder. Yani düzenleme "herkes hemen emekli olur" anlamına gelmez; kişinin hizmet dökümü ayrıca incelenmelidir.
Kimler Kapsamdadır?
Kapsamı belirleyen başlıca unsurlar şunlardır:
- İlk sigortalılık başlangıcının reform tarihinden önce olması
- Kişinin tabi olduğu statüye (4/a, 4/b, 4/c) göre aranan prim günü sayısının tamamlanması
- Sigortalılık süresi şartının dolması
- Yaş şartı dışında emeklilik koşullarının sağlanması
Düzenleme, prim gün sayısını henüz tamamlamamış ancak reform öncesinde sigortalı olan kişileri de ilgilendirir. Bu kişiler yaş şartıyla karşılaşmadan, kalan günlerini tamamladıklarında emekli olabilir. Bu nedenle kapsam yalnızca "bugün emekli olabilenler" ile sınırlı değildir; önümüzdeki yıllarda hak kazanacak çalışanlar da İK planlamasının konusudur.
Statülere göre aranan gün sayıları ve geçiş hükümleri farklıdır. Bu nedenle çalışanlara kesin bir emeklilik tarihi vermek yerine SGK'dan resmi sorgulama yapmalarını önermek gerekir. Sorgulama sürecini emeklilik şartları ve SGK sorgulama rehberimizde ele aldık.
İşverenler Açısından Sonuçlar
EYT düzenlemesi işverenleri birkaç farklı yönden etkiler:
| Alan | Etkisi |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | Emeklilik nedeniyle ayrılan ve kıdem şartlarını taşıyan çalışana kıdem tazminatı ödenir |
| İş gücü planlaması | Deneyimli çalışanların kısa sürede ayrılması bilgi kaybı riski doğurur |
| Emekli çalışan bildirimi | Emekli olup çalışmaya devam edenler sosyal güvenlik destek primine tabi bildirilir |
| Çıkış kodu | Emeklilik ve emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması farklı kodlarla bildirilir |
SGK çıkış kodlarında emeklilik 8, emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması ise 14 koduyla gösterilir. Kod seçimi, çalışanın tazminat ve diğer hakları açısından önemlidir.
Emekli olduktan sonra aynı ya da başka bir işyerinde çalışmaya devam eden kişiler için tüm sigorta kollarına tabi bildirim yapılmaz. Bunun yerine sosyal güvenlik destek primi uygulanır. Bu ayrım, bordroda prim tutarlarını doğrudan değiştirir.
Örnek Senaryo
Bu senaryo örnek amaçlıdır. Bir otomotiv yan sanayi firmasında kalite birimini yöneten uzun kıdemli bir çalışan, EYT düzenlemesiyle emekliliğe hak kazanıyor. Çalışan emekli olmak istiyor, ancak işini bırakmak istemiyor. İK önce çalışanın SGK'dan aldığı resmi yazıyı inceliyor, ardından emeklilik nedeniyle iş sözleşmesinin sona ermesini, kıdem tazminatının hesaplanmasını ve uygun çıkış kodunun seçilmesini planlıyor.
Çalışan emekli aylığı bağlandıktan sonra yeni bir sözleşmeyle aynı görevde işe başlıyor ve bu kez sosyal güvenlik destek primine tabi olarak bildiriliyor. Firma ayrıca, olası ayrılıklara karşı kalite biriminde bir yedekleme planı hazırlıyor.
Bu tür durumlarda işverenin dikkat etmesi gereken ayrıntıları EYT kapsamındaki çalışanlar için işveren rehberimizde bulabilirsiniz.
İK Uygulamasında İpuçları
- Çalışanlara emeklilik tarihi konusunda tahmin yerine resmi SGK yazısına dayanın.
- EYT kapsamında olabilecek çalışanları belirleyip kıdem tazminatı karşılığınızı gözden geçirin.
- Kritik pozisyonlarda bilgi aktarımı ve yedekleme planı hazırlayın.
- Emekli olup devam edecek çalışanların yeni sözleşmesini ve bildirim türünü baştan netleştirin.
- Çıkış kodunu, ayrılış nedenine ve SGK yazısına uygun seçin.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; bireysel emeklilik hakları ve tazminat hesapları için SGK'ya veya bir uzmana başvurulmalıdır.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Emeklilik Süreçlerini Planlı Yönetin
Emeklilik dalgaları, hem maliyet hem de bilgi sürekliliği açısından hazırlıksız yakalanılmaması gereken dönemlerdir. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu kapsamında fesih, tazminat ve bildirim adımlarını sizinle birlikte planlar. İlk görüşmemiz ücretsizdir.
