Büyük indirim günleri yaklaştığında bir e-ticaret deposunda sipariş hacmi birkaç katına çıkabilir. Bu dalgalanma, e-ticaret depolarında iş hukuku konularını belirgin biçimde öne çıkarır: kısa sürede işe alınan geçici ekipler, gece vardiyaları, yoğun fazla mesai, el terminalleriyle ölçülen performans ve ağır tempolu fiziksel iş. Planlama iyi yapılmazsa kampanya sonrasında hem iş kazası hem de alacak talepleri gündeme gelir.
Bu rehber fulfillment merkezi işleten e-ticaret şirketleri ve üçüncü taraf lojistik firmaları için hazırlanmıştır. Depo operasyonuna özgü iş hukuku, İSG ve KVKK başlıklarını, kampanya öncesi kontrol listesini, sık yapılan hataları ve bir örnek senaryoyu bulacaksınız.
E-ticaret depolarında iş hukuku: vardiya ve denkleştirme
Depolar genellikle iki veya üç vardiyayla çalışır. Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Sipariş hacmindeki dalgalanmalar için en uygun araçlardan biri denkleştirmedir: yoğun haftalarda daha uzun, sakin haftalarda daha kısa çalışılarak 2 aylık dönemde (toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar) haftalık ortalama 45 saatte tutulabilir. Denkleştirmede bile günlük çalışma 11 saati aşamaz.
Denkleştirme planı önceden yazılı hazırlanmalı ve çalışanlara duyurulmalıdır. Plan yapılmadan "nasılsa sonra az çalışırlar" yaklaşımıyla uzatılan vardiyalar, denetimde fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Gece vardiyalarında gece (20.00–06.00) çalışmasının 7,5 saati geçmemesi kuralı uygulanır. 8 saatlik klasik gece vardiyası, ara dinlenme düşüldükten sonra bile bu sınırı zorlayabileceğinden vardiya saatlerini bu kurala göre kurgulamak gerekir. Gece vardiyasında çalışanlar için sağlık muayeneleri ve vardiya rotasyonu da planlanmalıdır.
Kampanya dönemi: fazla çalışma ve telafi
Kampanya haftalarında fazla çalışma kaçınılmaz olabilir. Temel kurallar şunlardır:
- Fazla çalışma için çalışanın yazılı onayı gerekir; onay işe girişte veya yılbaşında toplu olarak alınabilir.
- Her fazla çalışma saati %50 zamlı ödenir; çalışan isterse saat başına 1,5 saat serbest zaman verilir ve 6 ay içinde kullandırılır.
- Yıllık fazla çalışma sınırı 270 saattir; yoğun bir kampanya sezonu bu sınırı hızla tüketebilir. Ayrıntılar için yıllık 270 saat sınırı yazımıza bakabilirsiniz.
Sakin dönemde çalışılmayan saatlerin sonradan telafi ettirilmesi (telafi çalışması) ayrı bir kurumdur ve usule uyulmadan yapılırsa 2026 yılında her işçi için 4.815 TL idari para cezası söz konusu olabilir. Fazla çalışma ücretini ödememenin cezası da her işçi için 4.815 TL'dir.
Geçici işçi, alt işveren ve kısmi süreli çalışanlar
Kampanya dönemlerinde ek iş gücü genellikle üç yoldan sağlanır:
- Belirli süreli sözleşmeyle doğrudan istihdam: Kampanya gibi objektif bir nedene dayanmalı ve sözleşmede bu neden belirtilmelidir.
- Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi: İş Kanunu md. 7'de düzenlenmiştir; hangi hallerde ve ne kadar süreyle kurulabileceğine ilişkin koşullar kanunda sayılıdır. Uygulamadan önce güncel koşulları kontrol edin.
- Alt işveren: Depo operasyonunun bir bölümünün başka firmaya verilmesi. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerden birlikte sorumludur; işin bölünmesinin muvazaalı olmaması gerekir.
Kısmi süreli çalışanlar da sık kullanılır. Bunların fiilen tam gün çalıştırılmaması ve SGK gün bildirimlerinin gerçek çalışma ile uyumlu olması gerekir.
Performans ölçümü ve KVKK
El terminalleri ve depo yönetim sistemleri, her çalışanın kaç ürün topladığını ve ne kadar süre işlem yapmadığını kayda geçirebilir. Bu veriler performans yönetimi için meşru biçimde kullanılabilir; ancak KVKK açısından şu noktalara dikkat edilmelidir:
- Ölçümün amacı ve kapsamı aydınlatma metninde açıkça belirtilmeli
- Tuvalet ve ara dinlenme gibi süreler "boşta geçen süre" olarak cezalandırılmamalı
- Verilere erişim yetkisi sınırlandırılmalı ve saklama süresi belirlenmeli
- Performansa dayalı fesih öncesinde savunma alınması ve verinin doğruluğunun teyit edilmesi gerekir
Turnike ve PDKS kayıtları da hem çalışma süresinin ispatında hem de KVKK açısından önemlidir. Biyometrik sistem kullanılıyorsa alternatif bir yöntem sunulması tavsiye edilir.
Depo İSG'si
Depo ve fulfillment merkezlerinin tehlike sınıfı için NACE koduna göre tehlike sınıfını kontrol edin. Risk değerlendirmesinde öne çıkan başlıklar:
- Forklift, transpalet ve konveyör kaynaklı çarpma ve sıkışma
- Yüksek raflardan düşen yükler ve raf stabilitesi
- Tekrarlı eğilme, uzanma ve taşıma kaynaklı kas-iskelet riskleri
- Gece vardiyasında yorgunluk ve dikkat kaybı
- Kampanya döneminde yeni ve deneyimsiz çalışan yoğunluğu
Geçici ve kısmi süreli çalışanlar dahil herkes işe başlamadan İSG eğitimi almalıdır. İş kazaları 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilir. Risk değerlendirmesi tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yılda bir ve önemli değişikliklerde (yeni konveyör hattı, yerleşim değişikliği gibi) yenilenmelidir.
Kampanya öncesi kontrol listesi
| Alan | Kontrol |
|---|---|
| Denkleştirme | Yazılı plan hazırlandı ve duyuruldu mu? |
| Fazla çalışma | Yazılı onaylar tamam, 270 saat takibi açık mı? |
| Gece vardiyası | Vardiya saatleri 7,5 saat kuralına uygun mu? |
| Ek iş gücü | Sözleşme modeli ve hukuki dayanağı belirlendi mi? |
| İSG | Yeni çalışanların eğitimi ve KKD zimmeti hazır mı? |
| KVKK | Performans verileri için aydınlatma yapıldı mı? |
| Bordro | Fazla çalışma ve gece primleri doğru tanımlandı mı? |
Sık yapılan hatalar ve örnek senaryo
Sık yapılan hatalar: kampanya haftasında herkesi hafta tatilinde de çalıştırmak, geçici ekipleri İSG eğitimi olmadan sahaya almak, el terminali verilerine dayanarak savunma almadan fesih yapmak ve denkleştirmeyi sonradan "kâğıt üzerinde" kurmaya çalışmak.
Örnek senaryo: Bir fulfillment merkezi, büyük kampanya haftasında üç vardiyayı 12 saatlik iki vardiyaya çeviriyor ve iki hafta boyunca hafta tatili kullandırmıyor. Kampanya sonrası yaşanan bir forklift kazasının incelemesinde yorgunluk ve eğitim eksikliği öne çıkıyor. Şirket sonraki kampanya için denkleştirme planı, ek vardiya ve geçici ekip eğitimi içeren bir hazırlık takvimi oluşturuyor.
Depo operasyonunuz için destek
İK Partner, e-ticaret ve lojistik şirketlerine kampanya öncesi iş gücü planlaması, denkleştirme kurgusu ve KVKK uyumu konusunda destek veriyor. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanı veya mali müşavire başvurun.
