Bağ-Kur (İngilizce: Self-Employed Social Insurance, Article 4/b), bir işverene bağlı olmadan kendi adına ve hesabına çalışan esnaf, sanatkâr, serbest meslek mensubu ve şirket ortaklarının tabi olduğu sigortalılık türünün halk arasındaki adıdır. Bugün resmi karşılığı 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b bendi kapsamındaki sigortalılıktır.
Kurum olarak Bağ-Kur artık ayrı bir yapı değildir; Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleşmiştir. Ancak kavram hâlâ yaygın biçimde kullanılır. İK ekipleri için önemi, özellikle şirket ortağı yöneticiler, işe girmeden önce kendi işini yapmış adaylar ve birden fazla statüde hizmeti olan çalışanların emeklilik sorularında ortaya çıkar.
Bağ-Kur Nedir? Kapsamı
Bağ-Kur nedir sorusu, aslında "4/b sigortalısı kimdir" sorusuyla aynıdır. Genel olarak şu kişiler bu statüde sigortalı sayılır:
- Vergi mükellefi olan esnaf ve sanatkârlar
- Serbest meslek erbabı (avukat, mali müşavir, mimar, doktor gibi kendi adına çalışanlar)
- Limited şirket ortakları ve anonim şirketlerin ortak olan yönetim kurulu üyeleri
- Tarımsal faaliyette kendi adına ve hesabına çalışanlar
- Kanunda sayılan diğer bağımsız çalışanlar
Bu kişiler bir hizmet sözleşmesiyle çalışmadıkları için primlerini kendileri öder. Prime esas kazancı da belirli sınırlar içinde kendileri belirler. 2026 yılı için prime esas kazancın aylık alt sınırı 33.030,00 TL, üst sınırı 297.270,00 TL'dir. Prim oranı ve teşvik ayrıntıları için güncel SGK duyurularına bakmanız gerekir.
Kısa Tarihçe: Kurumdan Statüye
Bağ-Kur, uzun yıllar boyunca esnaf ve sanatkârlar ile diğer bağımsız çalışanlar için ayrı bir sosyal güvenlik kurumu olarak faaliyet gösterdi. 2000'li yıllardaki sosyal güvenlik reformuyla SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek çatı altında, Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde birleştirildi. Reformla birlikte sigortalılık türleri de 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki bentlere göre adlandırılmaya başlandı.
Bu nedenle bugün resmi yazışmalarda "Bağ-Kur" yerine "4/b sigortalılığı" ifadesini görürsünüz. Yine de çalışanlar, adaylar ve hatta mali müşavirler günlük dilde eski adı kullanmayı sürdürür. İK açısından önemli olan, iki ifadenin aynı statüyü anlattığını bilmek ve resmi belgelerde doğru terimi kullanmaktır.
4/a, 4/b ve 4/c Arasındaki Farklar
5510 sayılı Kanun sigortalıları üç ana gruba ayırır. Bağ-Kur'u anlamanın en kolay yolu bu ayrımı görmektir:
| Statü | Halk arasındaki adı | Kimleri kapsar | Primi kim öder? |
|---|---|---|---|
| 4/a | SSK | Hizmet sözleşmesiyle çalışanlar | İşçi ve işveren birlikte |
| 4/b | Bağ-Kur | Kendi adına bağımsız çalışanlar | Sigortalının kendisi |
| 4/c | Emekli Sandığı | Kamu görevlileri | Kurum ve memur birlikte |
Ayrıntılı karşılaştırma için 4/a, 4/b ve 4/c sigortalılık terimine göz atabilirsiniz.
Birden Fazla Statüde Çalışma
Bir kişi aynı anda hem şirket ortağı hem de başka bir işyerinde hizmet sözleşmesiyle çalışan olabilir. Kanun bu durumda kural olarak 4/a sigortalılığını öncelikli sayar; yani kişi işyerinde bordrolu çalışıyorsa çoğunlukla 4/a kapsamında bildirilir. Bu kural, şirket ortaklarının SGK durumunu yönetirken sık karşılaşılan karmaşanın kaynağıdır. Konuyu ayrıntılı olarak şirket ortaklarının SGK durumu rehberimizde ele aldık.
Emeklilikte ise farklı statülerdeki hizmetler birleştirilir ve kişinin hangi statüden emekli olacağı, kanundaki ölçütlere göre belirlenir. Bu nedenle çalışanların "Bağ-Kur'dan mı SSK'dan mı emekli olurum" sorusu, hizmet dökümü incelenmeden kesin yanıtlanamaz.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum tamamen örnek amaçlıdır. Kendi kafesini işleten bir kişi, işletmeyi devrettikten sonra bir perakende şirketinde mağaza müdürü olarak bordrolu çalışmaya başlıyor. İşe girişle birlikte 4/a sigortalılığı başlar; eski vergi kaydı kapandığı için 4/b sigortalılığının da sona erdirilmesi gerekir. Vergi kaydı açık kalmışsa SGK sistemi iki statüyü çakışık görebilir ve kişiye prim borcu çıkabilir. İK'nın burada yapabileceği en faydalı şey, işe girişte adayın önceki statüsünü sormak ve gerekiyorsa mali müşavirine yönlendirmektir.
İK Uygulamasında İpuçları
- Şirket ortağı yöneticilerin sigortalılık statüsünü işe giriş öncesinde netleştirin.
- Daha önce kendi işini yapmış adayların açık kalan vergi ve sigorta kayıtlarını sorun.
- Emeklilik planlaması yapan çalışanlara farklı statülerdeki hizmetlerin birlikte değerlendirildiğini anlatın, ancak sonucu SGK sorgulamasına bırakın.
- Prim borcu bulunan 4/b sigortalılarında sağlık hizmetlerine erişimin etkilenebileceğini hatırlatın.
- İşten ayrılıp kendi işini kuracak çalışanlara, yeni statüde prim ödeme sorumluluğunun kendilerine geçeceğini çıkış görüşmesinde kısaca hatırlatın.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir; kişisel sigortalılık durumları için SGK'ya veya bir uzmana danışılmalıdır.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Statü Karmaşasını Birlikte Çözelim
Ortaklar, yöneticiler ve birden fazla statüde hizmeti olan çalışanlar için doğru bildirim, ileride doğabilecek prim borçlarını ve hak kayıplarını önler. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu desteği kapsamında bu tür durumları inceliyoruz; ilk görüşme ücretsizdir.
