4/a, 4/b ve 4/c sigortalılık (İngilizce: insurance status under Article 4(a), 4(b), 4(c) of Law No. 5510), 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinde sayılan üç temel sigortalılık statüsü anlamına gelir. 4/a hizmet akdiyle çalışanları, 4/b kendi adına bağımsız çalışanları, 4/c ise kamu idarelerinde kadrolu çalışanları kapsar.
Bu sınıflandırma, 2008'de yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'la eski SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı ayrımının yerini almıştır. İK ekipleri için önemi şudur: Bir çalışanın hangi statüde olduğu; prim oranlarını, işverenin bildirim yükümlülüklerini, emeklilik koşullarını ve hizmet birleştirme gibi işlemleri doğrudan etkiler. Özellikle aynı anda şirket ortağı ve çalışan olan kişilerde statü sorusu sık gündeme gelir.
4/a, 4/b ve 4/c Sigortalılık Nedir? Üç Statünün Kapsamı
| Statü | Eski adı | Kimleri kapsar? | Primi kim öder? |
|---|---|---|---|
| 4/a | SSK | Hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar | İşçi payı ücretten kesilir; işveren payıyla birlikte işveren yatırır |
| 4/b | Bağ-Kur | Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar: esnaf, serbest meslek sahipleri, belirli şirket ortakları, tarımsal faaliyette bulunanlar, muhtarlar | Sigortalının kendisi |
| 4/c | Emekli Sandığı | Kamu idarelerinde kadro karşılığı çalışanlar (memurlar) | Kamu idaresi ve sigortalı |
Statünün belirlenmesinde unvan veya sözleşmenin adı değil, çalışmanın fiilî niteliği belirleyicidir. Örneğin "serbest çalışan" olarak adlandırılan ancak işverenin talimatıyla, belirli saatlerde ve işverenin işyerinde çalışan bir kişinin durumu, hizmet akdi ilişkisi açısından değerlendirilebilir. Özel sektör işverenlerinin İK ekipleri en çok 4/a statüsüyle çalışır. Ancak işe alınan bir adayın geçmişte 4/b veya 4/c kapsamında hizmeti bulunabilir; emeklilik ve hizmet birleştirme açısından bu geçmiş önem taşır.
4/a Sigortalılıkta Prim Oranları (2026)
4/a kapsamındaki çalışanlar için 2026 yılında uygulanan temel oranlar şöyledir:
- İşçi payı: %14 (malullük-yaşlılık-ölüm %9 + genel sağlık %5) ve işsizlik sigortası %1.
- İşveren payı: %21,75 ve işsizlik sigortası %2. Kısa vadeli sigorta kolları oranı işin tehlike sınıfına göre değişebilir; %21,75 genel kabul gören standart orandır.
- Prim indirimi: Koşulları sağlayan işverenler için imalat sektöründe 5 puan, imalat dışında 2 puan.
- Prime esas kazanç sınırları: Aylık alt sınır 33.030,00 TL, üst sınır 297.270,00 TL.
4/b ve 4/c statülerinin prim oranları ve hesaplama esasları farklıdır; güncel oranlar için SGK duyurularına başvurmanız önerilir. 4/b kapsamının ayrıntısı için Bağ-Kur maddemize göz atabilirsiniz.
Statüler Arası Geçiş ve Çakışma
Bir kişi çalışma hayatı boyunca farklı statülerde sigortalı olabilir; örneğin bir süre özel sektörde 4/a, ardından kendi işini kurarak 4/b kapsamında çalışabilir. Bu durumda iki temel kavram öne çıkar:
- Hizmet birleştirme: Farklı statülerde geçen sürelerin emeklilik hesabında birlikte değerlendirilmesi. Kavramın ayrıntısı için hizmet birleştirme maddemize bakabilirsiniz.
- Statü çakışması: Kişinin aynı anda birden fazla statünün koşullarını taşıması. 5510 sayılı Kanun'un 53. maddesi, bu durumda hangi statünün esas alınacağını düzenler.
Hangi statüde son olarak çalışıldığı, emeklilik koşullarının belirlenmesinde de etkili olabilir. Bu nedenle statü geçişlerinin emekliliğe etkisini kişiye özel olarak SGK kayıtları üzerinden değerlendirmek gerekir. Geçişlerin pratik sonuçlarını 4A, 4B ve 4C geçişlerinde hizmet birleştirme rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Örnek Senaryo
Örnek: Bir şirket, aynı zamanda limited şirket ortağı olan bir yöneticiyi işe almak istiyor. Yöneticinin ortaklığı nedeniyle 4/b kapsamında sigortalılık koşulu doğabileceğinden, İK ekibi işe girişten önce mali müşavirle kişinin hangi statüde bildirileceğini değerlendiriyor. Bir diğer adayın ise geçmişte 4/c kapsamında kamu hizmeti bulunuyor; şirket onu 4/a kapsamında işe giriş bildirgesiyle SGK'ya bildiriyor ve adaya, önceki hizmetlerinin emeklilik açısından birleştirilmesi konusunda SGK'ya başvurabileceğini hatırlatıyor.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Statü – sigorta kolu: Statü, kişinin hangi grupta sigortalı olduğunu anlatır. Sigorta kolu ise kısa vadeli (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık) ve uzun vadeli (malullük, yaşlılık, ölüm) sigortalar gibi korunan riskleri ifade eder.
- 4/a – işsizlik sigortası: 4/a sigortalıları kural olarak işsizlik sigortası kapsamındadır; 4/b sigortalıları ise işsizlik sigortası kapsamında değildir.
- 4/a – sosyal güvenlik destek primi: Emekli olduktan sonra 4/a kapsamında çalışmaya devam eden kişiler için tam sigortalılık yerine destek primi uygulanabilir.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; statü belirleme ve emeklilik koşulları kişiye özeldir, somut durumlarda SGK ve uzman görüşü esas alınmalıdır.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
SGK Süreçlerinizde Doğru Statü
Çalışanların doğru statüde bildirilmesi, prim, teşvik ve emeklilik süreçlerinin temelidir. İK Partner, iş hukuku ve mevzuat uyumu kapsamında SGK bildirim süreçlerinizi ve özel durumdaki çalışanlarınızı birlikte değerlendirmenize yardımcı olur. Ücretsiz ilk görüşmede sorularınızı konuşabiliriz.
