Yeni bir şirket kuran girişimciler, ortaklık yapısını belirlerken genellikle sermaye, kâr payı ve yönetim yetkisine odaklanır. Oysa ortaklığın sosyal güvenlik boyutu da en az bunlar kadar önemlidir. Şirket ortaklarının SGK durumu, şirketin türüne, ortağın yönetimdeki görevine ve şirketle ayrıca bir iş sözleşmesi bulunup bulunmadığına göre değişir. Bir ortak, bağımsız çalışan olarak 4/b kapsamında sigortalı olabileceği gibi, bazı durumlarda hizmet akdiyle 4/a kapsamında da değerlendirilebilir.
Bu ayrımın pratik sonuçları büyüktür: Primi kimin ödeyeceği, hangi tutar üzerinden ödeneceği, emeklilik koşulları ve sağlık hizmetlerinden yararlanma, sigortalılık statüsüne göre farklılaşır. Yanlış statüde bildirim yapılması ise sonradan düzeltilmesi zahmetli ve maliyetli sonuçlar doğurabilir.
Bu yazıda farklı şirket türlerinde ortakların sosyal güvenlik statüsünü genel hatlarıyla ele alıyoruz. Konu ayrıntılı ve istisnaları olan bir alandır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mali müşavirinize ve gerektiğinde SGK'ya başvurmanız gerekir.
4/a ve 4/b nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesi sigortalıları üç ana gruba ayırır:
- 4/a: Hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar (eski SSK).
- 4/b: Hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar (eski Bağ-Kur).
- 4/c: Kamu idarelerinde çalışan ve kanunda sayılan kamu görevlileri (eski Emekli Sandığı).
Şirket ortakları açısından tartışma genellikle 4/a ile 4/b arasında yaşanır.
Şirket türüne göre şirket ortaklarının SGK durumu
Aşağıdaki tablo, kanundaki genel kuralları özetler. Somut durumda pay oranı, görev ve sözleşmeler sonucu değiştirebilir:
| Ortaklık durumu | Genel kural |
|---|---|
| Şahıs işletmesi sahibi (gerçek kişi tacir, esnaf) | 4/b |
| Limited şirket ortağı | 4/b |
| Anonim şirketin yönetim kurulu üyesi olan ortağı | 4/b |
| Anonim şirketin yönetim kurulunda olmayan pay sahibi | Ortaklık nedeniyle 4/b sigortalılığı doğmaz; şirkette iş sözleşmesiyle çalışıyorsa 4/a değerlendirilir |
| Kollektif şirket ortağı | 4/b |
| Komandit şirketin komandite ortağı | 4/b |
| Ortak olmayan, iş sözleşmesiyle çalışan yönetici | 4/a |
Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğinin ve genel müdürlüğün iş hukuku açısından durumunu yönetim kurulu üyesi ve genel müdür statüsü yazımızda ayrıca ele aldık.
4/b sigortalılığın işleyişi
4/b kapsamındaki ortak, primini kendisi öder. Bu sigortalılığın temel özellikleri şunlardır:
- Tescil: Ortaklık kaydıyla birlikte sigortalılık başlar. Tescil, çoğu durumda ticaret sicili ve vergi kayıtları üzerinden yapılır; ancak kaydın oluştuğunu kontrol etmek ortağın sorumluluğundadır.
- Prime esas kazanç: 4/b sigortalı, prime esas kazancını kanundaki alt ve üst sınırlar arasında belirleyebilir. 2026 yılı için aylık alt sınır 33.030,00 TL, üst sınır 297.270,00 TL'dir.
- Prim oranı ve teşvikler: 4/b prim oranları ve düzenli ödemeye bağlı indirimler için SGK'nın güncel duyurularına bakmalısınız; bu oranlar 4/a oranlarından farklıdır.
- Prim borcu: Ödenmeyen primler, sağlık hizmetlerinden yararlanmayı ve emeklilik hesaplarını olumsuz etkileyebilir.
- Sona erme: Ortaklığın sona ermesi, payların devri veya şirketin terki ile 4/b sigortalılık da sona erer; bu değişikliklerin kayıtlara doğru yansıdığından emin olunmalıdır.
Ortak aynı zamanda şirkette çalışıyorsa
Uygulamada en çok kafa karıştıran durum, ortağın şirkette fiilen ve maaşlı olarak çalışmasıdır. Örneğin bir limited şirketin ortağı aynı zamanda şirketin satış müdürü olarak bordroda yer almak isteyebilir. Bu durumda birden fazla sigortalılık statüsünün çakışması söz konusu olur. 5510 sayılı Kanun, statülerin çakışması hâlinde hangi statünün esas alınacağına ilişkin öncelik kuralları öngörür.
Ortağın bordroda gösterilmesi düşünülüyorsa, ücretin şirket açısından gider yazılabilirliği, gelir vergisi kesintisi ve kâr payı dağıtımıyla ilişkisi de birlikte değerlendirilmelidir. Örneğin ücretlerde 2026 gelir vergisi tarifesi 190.000 TL'ye kadar %15 ile başlayıp kademeli olarak artar; kâr payında ise farklı vergilendirme kuralları uygulanır. Ortağa ücret mi, kâr payı mı ödeneceği sorusu, sosyal güvenlik statüsüyle birlikte ele alınmadığında beklenmedik sonuçlar doğabilir.
Bu kuralların uygulanması ortağın şirket türüne, payına ve statülerin başlangıç tarihlerine göre değişebileceğinden, karar vermeden önce mali müşavirinizle birlikte değerlendirme yapmanız önerilir. Yanlış statüde ödenen primlerin sonradan düzeltilmesi, hem idari süreç hem de emeklilik hesapları açısından zahmetli olabilir.
Sık karşılaşılan senaryolar
- Örnek senaryo 1: İki arkadaş limited şirket kuruyor. Her ikisi de ortaklık nedeniyle kural olarak 4/b kapsamında sigortalı olur ve primlerini kendileri öder.
- Örnek senaryo 2: Bir anonim şirkete küçük bir payla yatırım yapan, yönetim kurulunda yer almayan ve şirkette çalışmayan bir yatırımcı, bu ortaklık nedeniyle sigortalı olmaz.
- Örnek senaryo 3: Bir aile şirketinde yönetim kurulu üyesi olan ortak, aynı zamanda şirketin genel müdürü olarak çalışıyor. Bu durumda statü çakışması gündeme gelir ve öncelik kurallarına göre değerlendirme yapılmalıdır.
Aile şirketlerinde ortak olmayan aile bireylerinin durumu için aile işletmelerinde çalışan aile bireyleri yazımıza da bakabilirsiniz.
Ortaklar için kontrol listesi
- Şirket kuruluşunda veya pay devrinde, her ortağın sigortalılık statüsünü mali müşavirinizle belirleyin.
- 4/b sigortalılık kaydının oluştuğunu e-Devlet üzerinden kontrol edin.
- Prime esas kazanç seçiminizi emeklilik planınıza göre yapın.
- Primlerin düzenli ödendiğini takip edin.
- Ortaklıktan ayrılırken veya yönetim kurulundan çekilirken kayıtların güncellendiğinden emin olun.
- Ortağın şirkette maaşlı çalışması planlanıyorsa, statü çakışmasını önceden değerlendirin.
Ortaklık yapısı ve SGK planlamasında destek
Şirket ortaklarının SGK durumu, kuruluş aşamasında doğru planlandığında sonradan çıkabilecek pek çok sorunu önler. İK Partner olarak girişimcilere ve aile şirketlerine ortak ve yönetici statülerinin belirlenmesi, sözleşme ve bordro yapısının kurgulanması konusunda destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
