Taşeron ilişkilerindeki risklerin büyük kısmı, düzenli ve sistematik bir kontrol yapılmadığı için büyür. İş müfettişi veya bir işçinin açtığı dava, çoğu zaman yıllardır biriken sorunları aynı anda gün yüzüne çıkarır. Bu nedenle asıl işverenlerin yılda en az bir kez, kapsamlı bir alt işveren denetim kontrol listesi ile kendi iç denetimlerini yapmaları önerilir.
Bu yazıda, asıl işveren bakımından kontrol edilmesi gereken başlıkları yedi grupta topladık: kurgu ve sözleşme, bildirimler, ücret, SGK, izin ve kıdem, İSG ve saha uygulaması. Her başlık için 2026 yılında geçerli ilgili ceza tutarlarını da not olarak ekledik. Listeyi kendi işletmenize göre uyarlayabilir, her denetimde bulguları tarihli bir raporla kayıt altına alabilirsiniz.
Denetime hazırlık
Denetimden önce şu hazırlıkları yapın:
- Tüm alt işveren ilişkilerinin listesini çıkarın: firma, iş konusu, işçi sayısı, sözleşme tarihi.
- Her firmadan son üç aya ait belge paketini isteyin.
- Saha ziyareti için ilgili birim yöneticileriyle tarih belirleyin.
- Denetimi yapacak ekibi (İK, hukuk, İSG, satın alma) belirleyin.
Alt işveren denetim kontrol listesi: Belge ve kayıtlar
1. Kurgu ve sözleşme kontrolü
| Kontrol maddesi | Evet / Hayır |
|---|---|
| Yazılı alt işveren sözleşmesi mevcut ve güncel mi? | |
| Verilen iş yardımcı iş mi, yoksa uzmanlık gerektiren asıl iş bölümü mü? | |
| Asıl iş verilmişse uzmanlık gerekçesi yazılı mı? | |
| İş tanımı somut ve sahadaki uygulamayla örtüşüyor mu? | |
| Daha önce işyerinizde çalışmış kişiler alt işveren kadrosunda mı? | |
| Ücret kontrolü, teminat ve rücu hükümleri sözleşmede var mı? |
Kurgu şartlarının ayrıntısı için alt işveren ilişkisinin kurulma şartları yazımızı inceleyebilirsiniz.
2. Bildirimler ve kayıtlar
- Alt işveren, işyerini sözleşme ve gerekli belgelerle bildirmiş mi?
- Alt işverenin SGK'da işyerinizle ilişkilendirilmiş kaydı var mı?
- Sözleşme değişikliklerinde güncel bildirimler yapılmış mı?
Not: İşyerini muvazaalı bildirmenin 2026 yılı idari para cezası 302.484 TL'dir.
3. Ücret kontrolü
- Son üç ayın ücret bordroları ve banka ödeme dekontları teslim edilmiş mi?
- Net ücretler işçilerin banka hesabına yatırılmış mı?
- Tam ay çalışan işçilerin brüt ücreti 2026 asgari ücreti olan 33.030,00 TL'nin altında mı?
- Fazla çalışma yapılmışsa bordroya yansımış mı?
- Ücret hesap pusulası düzenlenmiş mi?
- Aylık kontrol tutanakları düzenli tutulmuş mu?
Not: md. 32 ve md. 39 kapsamındaki aykırılıklarda 2026 cezası her işçi ve her ay için 2.734 TL; ücret hesap pusulası düzenlememek 9.943 TL.
4. SGK kontrolü
- Aylık prim ve hizmet belgesindeki kişi sayısı saha listesiyle uyumlu mu?
- Primlerin ödendiğine dair tahakkuk ve ödeme belgeleri mevcut mu?
- Prime esas kazançlar bordrodaki brüt ücretlerle uyumlu mu?
- Eksik gün bildirimleri belgelendirilmiş mi?
5. Yıllık izin ve kıdem takibi
- Alt işveren işçilerinin işyerinizdeki kıdem başlangıç tarihleri kayıtlı mı?
- Değişen alt işverenlerde geçen süreler yıllık izin hesabında dikkate alınıyor mu?
- Yıllık izinler kullandırılıyor ve kayıt altına alınıyor mu?
- Birikmiş kıdem yükü işçi bazında hesaplandı mı?
Not: Yıllık izne ilişkin aykırılıklarda 2026 cezası her işçi için 4.815 TL'dir. 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir.
Saha ve İSG kontrolleri
6. İş sağlığı ve güvenliği
- Alt işverenin risk değerlendirmesi güncel mi ve işyerinizin riskleriyle uyumlu mu?
- İşçilerin İSG eğitimleri ve sağlık muayeneleri belgelenmiş mi?
- Kişisel koruyucu donanım zimmet kayıtları mevcut mu?
- Ortak çalışma alanları için koordinasyon prosedürü işletiliyor mu?
İSG tarafının ayrıntıları için alt işveren çalışanlarında İSG koordinasyonu yazımıza göz atabilirsiniz.
7. Saha uygulaması: Muvazaa göstergeleri
Saha ziyaretinde şu sorulara gözlemle yanıt arayın:
- Alt işveren işçilerine talimatı kim veriyor? Sahada alt işverenin sorumlusu var mı?
- Vardiya planı, izin onayı ve disiplin süreçleri kimin elinde?
- Alt işveren işçileri ile kadrolu çalışanlar aynı hatta, aynı işi mi yapıyor?
- Alt işverenin kendi ekipmanı ve malzemesi var mı?
- Çalışma alanı, kıyafet ve kart sistemi ayrı mı?
Bu sorulardan herhangi birine verilen yanıt, sözleşmedeki kurguyla çelişiyorsa bulguyu "yüksek öncelikli" olarak işaretleyin.
Denetimde sık karşılaşılan bulgular
Uygulamada alt işveren denetimlerinde en sık rastlanan bulgular şunlardır:
- Belge eksikliği: Bordro teslim edilmiş ancak banka dekontu eksik; ya da SGK bildirgesi var, ödeme dekontu yok.
- Kayıt uyumsuzluğu: Sahadaki işçi sayısı ile SGK bildirgesindeki kişi sayısı arasında fark.
- Fiili talimat: Birim şeflerinin alt işveren işçilerine doğrudan iş vermesi, izin onaylaması.
- Eski çalışan: Daha önce işyerinde kadrolu çalışmış birinin alt işveren kadrosunda görev yapması.
- Kıdem bilinmezliği: Firma değişikliklerinden sonra işçilerin gerçek kıdem başlangıç tarihlerinin bilinmemesi.
Bu bulguların çoğu tek başına büyük görünmez; ancak bir araya geldiğinde muvazaa veya birlikte sorumluluk riskini belirgin biçimde artırır.
Denetim sonrası eylem planı
Denetim bulgularını şu yapıda raporlayın:
| Bulgu | Risk düzeyi | Sorumlu | Düzeltici adım | Hedef tarih |
|---|---|---|---|---|
| Örnek: Banka dekontu eksik | Yüksek | Alt işveren / İK | Eksik belgelerin teslimi, kesinti uygulaması | Bir sonraki hakediş öncesi |
| Örnek: Şef doğrudan talimat veriyor | Yüksek | Birim yöneticisi | Talimat akışının alt işveren sorumlusuna devri | Hemen |
| Örnek: İzin kayıtları eksik | Orta | Alt işveren | İzin defterinin tamamlanması | Bir ay içinde |
Düzeltici adımların takibini bir sonraki denetimde ilk gündem maddesi yapın.
Bağımsız bir denetimle başlayın
İç ekiplerin kendi süreçlerini denetlemesi zaman zaman kör noktalar bırakır. İK Partner, alt işveren ilişkilerinizi bağımsız bir gözle, belge incelemesi ve saha ziyaretiyle denetler; bulguları önceliklendirilmiş bir eylem planına dönüştürür. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi alabilir, ücretsiz ilk görüşme planlayabilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; ceza ve tavan tutarları 2026 yılına aittir ve mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanına başvurulmalıdır.
