4857 Sayılı İş Kanunu (İngilizce: Turkish Labour Law No. 4857), Türkiye'de iş sözleşmesine dayanarak çalışan işçiler ile işverenlerin hak ve yükümlülüklerini, çalışma koşullarını ve iş ilişkisinin kurulmasından sona ermesine kadar olan süreci düzenleyen temel kanun demektir. 10 Haziran 2003'te Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir ve özel sektör çalışma hayatının ana çerçevesidir.
İşe alımdan ücret ödemesine, çalışma sürelerinden yıllık izne ve fesih süreçlerine kadar İK'nın günlük işlerinin büyük kısmı bu kanuna dayanır. İş sözleşmesi hazırlayan, bordro yöneten, disiplin ve fesih süreçlerini yürüten herkesin kanunun temel mantığını bilmesi gerekir. Bu nedenle 4857 sayılı İş Kanunu; İK profesyonellerini, yöneticileri, işletme sahiplerini ve çalışanları doğrudan ilgilendirir.
4857 Sayılı İş Kanunu Nedir? Kapsamı
Kanun, önceki 1475 sayılı İş Kanunu'nun yerini almıştır. Ancak 1475 sayılı Kanun'un kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesi, yeni bir düzenleme yapılana kadar yürürlükte bırakılmıştır. Bu nedenle kıdem tazminatı hesabında bugün hâlâ 1475 sayılı Kanun'a atıf yapılır.
Kanun, kural olarak iş sözleşmesiyle çalışan tüm işçileri ve işyerlerini kapsar; ancak bazı iş ve çalışma ilişkileri kapsam dışında bırakılmıştır. Örnekler:
- Deniz ve hava taşıma işleri,
- 50'den az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri,
- Ev hizmetleri,
- 3 kişiye kadar işçi çalıştıran esnaf ve sanatkâr işyerleri.
Kapsam dışındaki ilişkiler, Türk Borçlar Kanunu veya Basın İş ve Deniz İş Kanunu gibi özel kanunlara tabi olabilir. İstisnaların ayrıntılı açıklaması için 4857 sayılı İş Kanunu kapsamı ve istisnaları rehberimize bakabilirsiniz.
Kanunun Düzenlediği Ana Konular
| Konu | Örnek hüküm |
|---|---|
| Temel ilkeler | Eşit davranma ilkesi (md. 5), işyeri devri (md. 6) |
| İş sözleşmesi | Sözleşme türleri, deneme süresi en çok 2 ay; TİS ile 4 aya kadar (md. 15) |
| Fesih | İhbar süreleri 2–8 hafta (md. 17), iş güvencesi (md. 18-21), haklı nedenle fesih (md. 24-25) |
| Ücret | Ücretin ödenmesi (md. 32), ücret hesap pusulası (md. 37) |
| Çalışma süreleri | Haftalık en çok 45 saat (md. 63), fazla çalışma için %50 zam ve yıllık 270 saat sınırı (md. 41) |
| Dinlenme ve izin | Ara dinlenmesi (md. 68), yıllık ücretli izin 14/20/26 gün (md. 53) |
| Özel gruplar | Engelli istihdamı: 50 ve üzeri işçide %3 (md. 30), kadın ve genç işçi hükümleri |
| Denetim ve ceza | İdari para cezaları (md. 98 ve devamı) |
Kanunun maddelerine göre yapılandırılmış bir özet için İş Kanunu madde madde özet yazımıza göz atabilirsiniz.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu: İdari Para Cezaları
Kanuna aykırılıklar, her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenen idari para cezalarına bağlanmıştır. 2026 yılı için seçilmiş örnekler:
- İş sözleşmesinin yazılı belgesini vermemek (md. 8): her işçi için 2.531 TL
- Eşit davranma ilkesine aykırılık (md. 5): her işçi için 2.531 TL
- Ücret hesap pusulası düzenlememek (md. 37): 9.943 TL
- Fazla çalışma ücretini ödememek veya işçi onayını almamak (md. 41): her işçi için 4.815 TL
- Engelli çalıştırma yükümlülüğüne aykırılık (md. 30): çalıştırılmayan her engelli ve her ay için 37.748 TL
2026 tutarları 2025'e göre %25,49 artırılmıştır. Ayrıca işçi alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı ve işe iade ile alacak davalarında zorunlu arabuluculuk gibi kurallar, kanunu tamamlayan düzenlemelerle getirilmiştir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için bir hukuk uzmanına danışılmalıdır.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlıdır. Hızla büyüyen bir e-ticaret şirketi, çalışan sayısı 30'u geçtiğinde iş güvencesi hükümlerinin uygulanmaya başladığını fark eder. İK birimi, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan ve en az 6 aylık kıdemi olan personel için fesih süreçlerini yeniden tasarlar: yazılı ve gerekçeli fesih bildirimi, davranış veya verim nedeniyle fesihte savunma alınması gibi adımları prosedüre ekler. Çalışan sayısı 50'ye yaklaştığında da engelli istihdamı yükümlülüğü için planlama yapar.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Kavram | Farkı |
|---|---|
| 4857 sayılı İş Kanunu | Özel sektör iş ilişkilerinin temel kanunu |
| 5510 sayılı Kanun | Sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası kanunu |
| 6331 sayılı Kanun | İş sağlığı ve güvenliği kanunu |
| 6356 sayılı Kanun | Sendikalar ve toplu iş sözleşmesi kanunu |
| İş hukuku | Bu kanunların tamamını kapsayan hukuk dalı |
İK Uygulamasında İpuçları
- Çalışan sayınız arttıkça devreye giren eşikleri (30 işçi iş güvencesi, 50 işçi engelli istihdamı) takip edin.
- İş sözleşmelerini, özlük dosyalarını ve ücret hesap pusulalarını kanuna uygun şablonlarla yönetin.
- Fesih süreçlerini yazılı bir prosedüre bağlayın; ihbar sürelerini kıdeme göre doğru hesaplayın.
- Yıllık izin ve fazla çalışma kayıtlarını düzenli tutarak denetim riskini azaltın.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
İş Kanunu Uyumunda Yanınızdayız
İş Kanunu'na uyum, tek seferlik bir kontrol değil, sürekli bir süreçtir. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetiyle sözleşmelerden fesih süreçlerine kadar uygulamalarınızı birlikte gözden geçirebiliriz. Ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
