Türk inşaat, enerji, mühendislik ve teknik hizmet şirketleri, uzun yıllardır yurt dışında büyük projeler üstleniyor. Bu projelerde mühendislerden ustalara kadar pek çok çalışan Türkiye'den götürülür. Yurt dışında çalıştırılan Türk işçiler, hem Türk mevzuatının hem de çalışılan ülkenin kurallarının kesiştiği karmaşık bir alanda yer alır. İşveren için bu, sözleşmeden sosyal güvenliğe, vergiden iş güvenliğine kadar çok katmanlı bir uyum sorumluluğu anlamına gelir.
Yurt dışı görevlendirmelerde sorunlar genellikle hazırlıksız yakalanmaktan kaynaklanır: Sözleşmenin hangi ülke hukukuna tabi olduğu belirsiz kalır, sigortalılığın devam edip etmediği kontrol edilmez, işçinin dönüşü ve sağlık masrafları önceden planlanmaz. Bu eksiklikler, proje bittiğinde ya da bir kaza yaşandığında ciddi uyuşmazlıklara dönüşebilir.
Bu yazıda Türk işverenlerin yurt dışına işçi götürürken dikkat etmesi gereken başlıca konuları genel hatlarıyla ele alıyoruz. Her ülkenin mevzuatı farklıdır ve ikili anlaşmalar sonucu değiştirebilir. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut projeleriniz için hukuk danışmanınıza ve mali müşavirinize başvurmanız gerekir.
Yurt dışında çalıştırılan Türk işçiler hangi kurallara tabidir?
Yurt dışı görevlendirmede birden fazla hukuk sistemi aynı anda devreye girebilir:
- Türk iş hukuku: Türk işvereniyle Türkiye'de kurulan iş sözleşmesi, kural olarak Türk iş hukukuyla bağlantılıdır.
- Milletlerarası özel hukuk kuralları: İş sözleşmesine uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'daki kurallara göre belirlenir. Taraflar hukuk seçimi yapabilse de bu seçim, işçiyi korumaya yönelik emredici kuralların sağladığı korumayı ortadan kaldıramaz.
- Çalışılan ülkenin mevzuatı: Çalışma izni, vize, asgari çalışma koşulları ve iş güvenliği konusunda yerel kurallar uygulanabilir.
- İkili ve uluslararası anlaşmalar: Sosyal güvenlik sözleşmeleri ve çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları özellikle önemlidir.
İşe alım ve görevlendirme öncesi hazırlık
Yurt dışına işçi götürmeden önce şu adımları planlamanız önerilir:
- İŞKUR süreçleri: Yurt dışında üstlenilen işlerde çalıştırılmak üzere Türkiye'den işçi götürülmesi, İŞKUR'a ilişkin izin ve bildirim süreçlerine tabidir. Güncel usul için İŞKUR'un düzenlemelerine bakmalısınız.
- Vize ve çalışma izni: Çalışılacak ülkenin vize ve çalışma izni koşullarını önceden tamamlayın.
- Yazılı sözleşme: Görev yeri, süre, ücret, ödeme para birimi, çalışma süreleri, izin, konaklama, ulaşım ve dönüş koşullarını açıkça düzenleyin.
- Sağlık kontrolü ve aşılar: Çalışılacak bölgenin koşullarına uygun sağlık hazırlıklarını yapın.
- Oryantasyon: Yerel kültür, güvenlik kuralları ve acil durum iletişim bilgileri hakkında bilgilendirme yapın.
Sözleşmede yer alması gereken başlıklar
| Başlık | Neden önemli? |
|---|---|
| Görev yeri ve proje | Görevlendirmenin kapsamını ve süresini belirler |
| Ücret ve para birimi | Kur farkı ve ödeme yöntemi uyuşmazlıklarını önler |
| Yurt dışı ek ödemeleri | Harcırah, zorluk zammı gibi ödemelerin ücretin parçası olup olmadığı netleşir |
| Çalışma ve dinlenme süreleri | Hem Türk hukuku hem yerel kurallarla uyum sağlanır |
| Yıllık izin ve memleket izni | İzinlerin nerede ve nasıl kullanılacağı belirlenir |
| Konaklama, yemek, ulaşım | Bu masrafların kime ait olduğu netleşir |
| Dönüş koşulları | Sözleşme sonunda veya acil durumlarda dönüş masrafları |
| Uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme | Olası uyuşmazlıkta belirsizliği azaltır |
Yurt dışı ek ödemelerinin kıdem tazminatı hesabına dahil edilip edilmeyeceği, uygulamada sık tartışılan bir konudur. Bu nedenle ödemelerin niteliğini sözleşmede açıkça tanımlamak önemlidir. Kıdem tazminatı her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında hesaplanır ve 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde 73.729,87 TL tavanla sınırlıdır.
Sosyal güvenlik: Sözleşmeli ve sözleşmesiz ülkeler
Yurt dışında çalışan Türk işçilerin sigortalılığı, büyük ölçüde Türkiye ile çalışılan ülke arasında bir sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığına göre değişir:
- Sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeler: Sözleşmelerde genellikle geçici görevlendirmeye ilişkin hükümler bulunur. Bu hükümler kapsamında, öngörülen süre ve koşullarla işçinin Türkiye'deki sigortalılığı devam edebilir ve çalışılan ülkede çifte prim ödenmesi önlenebilir. Bunun için ilgili formların SGK'dan alınması gerekir.
- Sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkeler: Türk işverenlerince yurt dışına götürülen işçilerin Türkiye'deki sigortalılığına ilişkin 5510 sayılı Kanun'da özel düzenlemeler bulunur. Hangi sigorta kollarının uygulanacağı ve bildirim usulü için SGK'nın güncel düzenlemelerine bakmalısınız.
Her iki durumda da çalışılan ülkenin yerel sosyal güvenlik yükümlülüklerini ayrıca kontrol etmek gerekir. Prime esas kazanç hesaplarında 2026 yılı için aylık üst sınırın 297.270,00 TL olduğunu hatırlatalım.
İş sağlığı ve güvenliği
Yurt dışındaki şantiye ve tesislerde iş kazası riski, alışılmadık iklim koşulları, dil farklılıkları ve uzun çalışma süreleri nedeniyle artabilir. İşveren olarak:
- Yerel İSG mevzuatına ve şirketinizin Türkiye'deki standartlarına birlikte uyun.
- Acil sağlık hizmetine erişim ve tahliye planlarını önceden hazırlayın.
- Sigortalı işçiler için iş kazasının SGK'ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmesi gerektiğini unutmayın.
- Konaklama alanlarının güvenliğini ve hijyenini düzenli olarak denetleyin.
Sık yapılan hatalar
- Sözleşmeyi yalnızca Türkiye'deki standart şablonla yapmak, yurt dışı koşullarını düzenlememek.
- Sosyal güvenlik sözleşmesi kapsamındaki formları almadan işçiyi göndermek.
- Yurt dışı ek ödemelerinin niteliğini belirsiz bırakmak.
- Dönüş ve acil durum masraflarını önceden planlamamak.
Türkiye'deki çalışanların kendi isteğiyle yurt dışından uzaktan çalışma taleplerini ise yurt dışından çalışmak isteyen çalışanlar yazımızda ele aldık.
Yurt dışı projeler için İK ve mevzuat desteği
Yurt dışında çalıştırılan Türk işçiler için doğru sözleşme, sigorta ve görevlendirme süreçlerini kurmak, proje riskini önemli ölçüde azaltır. İK Partner olarak yurt dışı proje yürüten şirketlere görevlendirme politikası, sözleşme şablonları ve bordro yapısı konusunda destek veriyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi almak ve ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
