SGK (İngilizce: Social Security Institution), Türkiye'de sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası sistemini yürüten kamu kurumu olan Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kısaltmasıdır. Primleri toplayan, sigortalıların hizmet kayıtlarını tutan, emekli aylıklarını ve geçici ödenekleri bağlayan, sağlık hizmetlerinin finansmanını sağlayan ve işverenleri denetleyen kuruluş anlamına gelir.
Bir işletmede ilk personel işe alındığı andan itibaren SGK ile ilişki başlar ve çalışma hayatı boyunca devam eder. İşe giriş bildirimi, aylık prim bildirimi, iş kazası bildirimi ve işten ayrılış işlemlerinin tamamı bu kurum üzerinden yürür. Bu nedenle SGK; İK profesyonelleri, bordro uzmanları, girişimciler ve çalışanların tamamı için temel bir kavramdır.
SGK Nedir? Kuruluşu ve Yapısı
SGK, 5502 sayılı Kanun ile 2006 yılında kurulmuştur. Daha önce ayrı ayrı faaliyet gösteren üç kurum, yani işçilerin bağlı olduğu SSK, esnaf ve serbest çalışanların bağlı olduğu Bağ-Kur ve kamu görevlilerinin bağlı olduğu Emekli Sandığı tek çatı altında birleştirilmiştir. Kurum, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ilgili kuruluşudur.
Sistemin bugünkü temel kanunu, 1 Ekim 2008'de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur. Bu kanun sigortalıları üç ana gruba ayırır:
- 4/a: Hizmet akdiyle bir veya birden fazla işveren yanında çalışanlar (eski SSK).
- 4/b: Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar (eski Bağ-Kur).
- 4/c: Kamu idarelerinde kadro ve pozisyonlarda çalışanlar (eski Emekli Sandığı).
Gruplar arasındaki farkları ayrıntılı görmek için 4/a, 4/b ve 4/c sigortalılık sözlük yazısına bakabilirsiniz. Kurum taşra teşkilatında sosyal güvenlik il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezleri aracılığıyla hizmet verir; işlemlerin büyük kısmı e-Bildirge ve e-Devlet üzerinden elektronik olarak yürütülür.
SGK'nın Yönettiği Sigorta Kolları
| Sigorta grubu | Kapsadığı riskler | Örnek hak |
|---|---|---|
| Kısa vadeli sigorta kolları | İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık, analık | Geçici iş göremezlik ödeneği, analık ödeneği |
| Uzun vadeli sigorta kolları | Malullük, yaşlılık, ölüm | Malullük, yaşlılık ve ölüm aylıkları |
| Genel sağlık sigortası | Sağlık hizmetlerinin finansmanı | Tedavi giderlerinin karşılanması |
| İşsizlik sigortası | İş kaybı | İşsizlik ödeneği (ödeme İŞKUR tarafından yapılır) |
İşsizlik sigortası 4447 sayılı Kanun'a dayanır; primler SGK tarafından tahsil edilir, ödenekler ise İŞKUR üzerinden ödenir.
İşverenin SGK Karşısındaki Temel Yükümlülükleri
İşveren, SGK sisteminin en önemli paydaşlarından biridir. Başlıca yükümlülükler şunlardır:
- İşyeri bildirgesi: İlk sigortalı çalıştırılmaya başlandığında işyerinin tescil ettirilmesi.
- İşe giriş bildirgesi: Çalışanın kural olarak işe başlamadan önce SGK'ya bildirilmesi.
- Aylık bildirim ve ödeme: Prim günü ve kazançların muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle bildirilmesi, primlerin süresinde ödenmesi.
- İş kazası bildirimi: Kazanın, gerçekleştiği tarihten sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmesi; meslek hastalığında da öğrenme tarihinden itibaren 3 iş günü.
- İşten ayrılış bildirgesi: Ayrılışın süresi içinde ve doğru çıkış koduyla bildirilmesi.
2026 yılında standart işveren SGK payı %21,75, işsizlik sigortası işveren payı %2'dir. Çalışan tarafında ise SGK işçi payı %14, işsizlik işçi payı %1 olarak uygulanır.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlıdır. Yeni kurulan bir e-ticaret şirketi ilk iki çalışanını işe alacaktır. Mali müşavir önce işyeri bildirgesini vererek şirketi SGK'ya tescil ettirir ve işyeri sicil numarası alınır. Çalışanlar, işe başlamadan bir gün önce işe giriş bildirgesiyle bildirilir. Ay sonunda bordro hazırlanır, takip eden ayın 26'sına kadar beyanname verilir ve primler süresinde ödenir. Böylece şirket ilk aydan itibaren hem çalışanların sigortalılığını güvenceye alır hem de olası teşviklere erişim için temiz bir kayıt oluşturur.
Bu senaryoda dikkat edilmesi gereken nokta, bildirimlerin sırasıdır. İşyeri tescil edilmeden çalışan bildirimi yapılamaz; işe giriş bildirgesi verilmeden çalıştırılan her gün ise kayıt dışı çalışma riski taşır.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- SGK ve SSK: SSK, SGK'nın bünyesinde birleşen eski kurumlardan biridir; bugün "SSK'lı" ifadesi gündelik dilde 4/a sigortalılığı anlatmak için kullanılır.
- SGK ve İŞKUR: İŞKUR istihdam hizmetleri ve işsizlik ödeneği ödemelerini yürütür; prim tahsilatı ve sigortalılık kayıtları SGK'dadır.
- SGK ve GİB: Gelir İdaresi vergi tarafını yönetir; muhtasar ve prim hizmet beyannamesi iki kurumun ortak kullandığı veri kaynağıdır.
İK Uygulamasında İpuçları
- SGK yükümlülüklerini bir uyum takvimine bağlayın ve her bildirim için sorumlu kişi atayın.
- e-Bildirge kullanıcı şifrelerini yetkilendirilmiş kişilerle sınırlayın, ayrılan personelin erişimini kapatın.
- SGK denetimlerine hazırlık için özlük dosyası, puantaj ve bordro kayıtlarını düzenli tutun; süreci SGK denetimi rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için uzmana danışılmalıdır. Güncel tutar ve oranlar için SGK duyurularını takip edin.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
SGK Süreçlerinde Yanınızdayız
İşyeri tescilinden işten ayrılışa kadar SGK süreçlerinin eksiksiz yürütülmesi, ceza ve teşvik kaybı riskini belirgin biçimde azaltır. İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetiyle mevcut süreçlerinizi birlikte gözden geçirebiliriz; ilk görüşme ücretsizdir.
