İlk işçisini işe alan bir girişimci de, yüzlerce çalışanı olan bir şirketin İK müdürü de aynı soruyla karşı karşıyadır: İş Kanunu bana hangi görevleri yüklüyor ve bunları ne zaman yerine getirmem gerekiyor? İşverenin yükümlülükleri birçok maddeye dağılmış durumdadır; bu nedenle bazı görevler fark edilmeden atlanabilir ve ancak bir denetim veya uyuşmazlık sırasında ortaya çıkar.
Bu yazıda 4857 sayılı İş Kanunu'nun işverene yüklediği temel yükümlülükleri, iş ilişkisinin üç dönemine göre gruplandırıyoruz: işe alım, çalışma süresi ve ayrılış. Her yükümlülüğün dayandığı maddeyi ve 2026 yılı için belirlenmiş idari para cezalarını da belirterek pratik bir kontrol listesi sunuyoruz.
İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Kendi işyeriniz için hukuk danışmanı veya mali müşavirinizden destek alın.
İşe Alım Döneminde İşverenin Yükümlülükleri
İş ilişkisinin başlangıcı, sonraki tüm süreçlerin temelini oluşturur.
- İşyeri bildirimi (md. 3): İşyeri kuran, devralan veya faaliyetine son veren işveren bildirim yapar. SGK'ya yapılan işyeri bildirimleri Bakanlığa yapılmış sayılır.
- Ayrımcılık yapmamak (md. 5): İşe alım sürecinde dil, ırk, cinsiyet, engellilik, din ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yasaktır.
- Doğru sözleşme türünü seçmek (md. 9–14): Belirli süreli sözleşme için objektif neden gerekir; kısmi süreli, çağrı üzerine ve uzaktan çalışma için özel kurallar vardır.
- Yazılı sözleşme veya belge vermek (md. 8): Bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmeler yazılı yapılır; yazılı sözleşme yoksa en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren belge verilir.
- Engelli istihdamı (md. 30): 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde işçi sayısının %3'ü oranında engelli çalıştırılır.
- Özlük dosyası açmak (md. 75): Her işçi için kimlik bilgileri ve Kanunun öngördüğü belgeleri içeren bir özlük dosyası düzenlenir. Dosyada bulunması gerekenler için özlük dosyası rehberimize bakabilirsiniz.
Çalışma Süresince İşverenin Yükümlülükleri
İş ilişkisi devam ederken yükümlülükler en yoğun şekilde sürer.
- Ücreti zamanında ve tam ödemek (md. 32): Ücret en geç ayda bir, Türk parası ile ve kapsamdaki işverenler için banka aracılığıyla ödenir.
- Ücret hesap pusulası vermek (md. 37): Her ödemede brüt ücreti ve kesintileri gösteren pusula verilir.
- Ücret kesintilerinde sınırlara uymak (md. 35, 38): Haciz ve devir dörtte birle, ücret kesme cezası ayda iki gündelikle sınırlıdır.
- Asgari ücretin altında ödeme yapmamak (md. 39): 2026 yılı için aylık brüt asgari ücret 33.030,00 TL'dir.
- Çalışma sürelerine uymak (md. 63, 41, 68, 69): Haftalık en çok 45 saat çalışma, fazla çalışmada işçinin yazılı onayı ve zamlı ücret, ara dinlenme ve gece çalışması sınırları.
- İzinleri kullandırmak (md. 53 vd., Ek md. 2, md. 74): Yıllık ücretli izin, mazeret izinleri, analık izni ve süt izni.
- Esaslı değişiklikte usule uymak (md. 22): Çalışma koşullarındaki esaslı değişiklik yazılı bildirilir ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulü aranır.
- İş sağlığı ve güvenliğini sağlamak: 6331 sayılı Kanun kapsamında risk değerlendirmesi, eğitim ve gerekli önlemler.
Ayrılış Döneminde İşverenin Yükümlülükleri
- Fesih usulüne uymak (md. 17–21, 25–26): İhbar süreleri, yazılı fesih bildirimi, gerektiğinde savunma alınması ve hak düşürücü sürelere uyulması.
- Tüm alacakları tam ödemek (md. 32, md. 59): Son ücret, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve şartları varsa tazminatlar.
- Çalışma belgesi vermek (md. 28): Herhangi bir sebeple ayrılan işçiye işin türü ve süresini gösteren belge verilir.
2026 Ceza Tablosu
| Yükümlülük | Madde | 2026 idari para cezası |
|---|---|---|
| Eşit davranma | md. 5 | Her işçi için 2.531 TL |
| Yazılı belge vermek | md. 8 | Her işçi için 2.531 TL |
| Çalışma belgesi vermek | md. 28 | Her işçi için 2.531 TL |
| Engelli çalıştırmak | md. 30 | Çalıştırılmayan her engelli ve her ay için 37.748 TL |
| Ücreti tam ödemek / banka ile ödemek | md. 32 | Her işçi ve her ay için 2.734 TL |
| Ücret hesap pusulası | md. 37 | 9.943 TL |
| Ücret kesme cezası sınırları | md. 38 | 9.943 TL |
| Asgari ücret | md. 39 | Her işçi ve her ay için 2.734 TL |
| Fazla çalışma kuralları | md. 41 | Her işçi için 4.815 TL |
| Çalışma süreleri, özlük dosyası vb. | md. 63, 75 vd. | 26.620 TL |
Örnek hesaplama: 120 işçi çalıştıran bir özel sektör işyerinde %3 oranına göre 3,6 olan sonuç, ilgili kurala göre tam sayıya çevrilerek engelli çalıştırma yükümlülüğü belirlenir. Örnek olarak 3 engelli işçinin 2 ay boyunca çalıştırılmadığını varsayarsak ceza 3 × 2 × 37.748 TL = 226.488 TL olur. Kesirlerin hesaplanma kuralı için güncel düzenlemeyi kontrol edin.
Yükümlülükleri Takip Etmenin Pratik Yolları
- Yıllık uyum takvimi oluşturun: Asgari ücret, ceza tutarları ve tavanlar gibi yıllık değişen rakamları takvime bağlayın.
- Süreç bazlı kontrol listeleri kullanın: İşe giriş, aylık bordro ve ayrılış için ayrı listeler hazırlayın.
- Sorumluluk atayın: Her yükümlülük için bir sorumlu kişi belirleyin.
- Periyodik iç denetim yapın: Yılda en az bir kez özlük dosyaları, sözleşmeler ve bordro kayıtlarını örneklem yöntemiyle kontrol edin.
- Değişiklikleri izleyin: 2026'da olduğu gibi analık ve babalık izni gibi alanlarda yapılan yasal değişiklikleri politikalarınıza yansıtın.
Kanunun bölüm bölüm özeti için İş Kanunu madde madde özet rehberimize de göz atabilirsiniz.
İK Partner ile Uyumunuzu Sistematik Hale Getirin
Yükümlülüklerin çoğu tek başına basittir; zorluk, hepsini aynı anda ve sürekli olarak takip etmektir. İK Partner olarak işyerinizde kapsamlı bir uyum değerlendirmesi yapıyor, eksikleri önceliklendiriyor ve süreçlerinizi kontrol listeleri ile takvimlere bağlıyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
