Tam süreli bir pozisyonun, her biri haftanın bir bölümünde çalışan iki kişi tarafından birlikte üstlenilmesi; ebeveynlik, eğitim veya emekliliğe geçiş dönemindeki deneyimli çalışanları kaybetmemek için giderek daha fazla tercih ediliyor. İş paylaşımı (job sharing) olarak bilinen bu model, İK açısından bir organizasyon tasarımıdır; hukuken ise iki ayrı iş ilişkisinin dikkatle kurgulanmasını gerektirir.
Türk iş hukukunda "iş paylaşımı sözleşmesi" adıyla ayrı bir sözleşme türü yoktur. Model, her bir çalışanla ayrı ayrı yapılan kısmi süreli iş sözleşmeleri üzerine kurulur. Bu nedenle ücret, SGK bildirimi, fazla çalışma ve fesih gibi konuların her çalışan için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Bu yazıda iş paylaşımının hukuki kurgusunu, sözleşmelerde yer alması gereken özel maddeleri ve uygulamada en sık karşılaşılan hukuki soruları ele alıyoruz.
İş paylaşımının hukuki dayanağı
İş paylaşımında iki çalışan aynı pozisyonun görevlerini paylaşır; ancak her biri işverenle ayrı bir iş sözleşmesine sahiptir. Bu yapının sonuçları şunlardır:
- Her çalışanın sözleşmesi, İş Kanunu md. 13 kapsamında kısmi süreli iş sözleşmesidir. Emsal tam süreli işçinin çalışma süresinin üçte ikisine kadar olan çalışmalar kısmi süreli sayıldığından, haftalık sürelerin bu sınıra uygun belirlenmesi gerekir.
- Çalışanlar birbirinin işvereni veya vekili değildir; aralarında hukuki bir sözleşme ilişkisi yoktur.
- Ücret, izin, kıdem ve diğer haklar her çalışan için ayrı hesaplanır.
- Bir çalışanın sözleşmesinin sona ermesi, diğerinin sözleşmesini kendiliğinden etkilemez.
Modelin İK ve organizasyon boyutu, örneğin uygun pozisyonların seçimi ve devir teslim sistemi için iş paylaşımı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek dağılım ve süre hesabı
| Model | Çalışan A | Çalışan B | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Gün bazlı bölüşüm | Pazartesi–Çarşamba öğlen, 22,5 saat | Çarşamba öğlen–Cuma, 22,5 saat | Her biri kısmi süreli sınır içinde |
| Yarım gün bölüşüm | Her gün sabah, 22,5 saat | Her gün öğleden sonra, 22,5 saat | Günlük devir teslim gerektirir |
| Örtüşmeli model | 25 saat | 25 saat | Haftada 5 saat ortak çalışma; her biri 30 saat sınırının altında |
Emsal tam süreli işçinin haftada 45 saat çalıştığı bir işyerinde kısmi süreli sınır 45 × 2/3 = 30 saattir. Örtüşmeli modelde iki çalışanın toplam süresi 50 saat olsa da, her biri ayrı ayrı 30 saatin altında kaldığı için kısmi süreli niteliği korunur.
Sözleşmelerde yer alması gereken özel maddeler
Standart kısmi süreli sözleşme maddelerine ek olarak iş paylaşımında şu konular düzenlenmelidir:
- Paylaşılan pozisyonun tanımı: Hangi görevlerin ortak, hangilerinin bireysel sorumlulukta olduğu.
- Çalışma gün ve saatleri: Her çalışanın kendi gün ve saat dağılımı.
- Devir teslim yükümlülüğü: Devrin nasıl ve hangi araçla yapılacağı; devir için ayrılan sürenin çalışma süresinden sayıldığı.
- İkame çalışma: Bir çalışanın izinli veya hasta olduğu dönemde diğerinin onun yerine çalışıp çalışmayacağı ve bunun onay ve ücret esasları.
- Performans değerlendirmesi: Ortak ve bireysel hedeflerin nasıl ölçüleceği.
- Partnerin ayrılması: Bir çalışan ayrılırsa diğerine hangi seçeneklerin sunulacağı.
İkame çalışmanın hukuki sonucu
Paylaşanlardan biri yıllık izne çıktığında diğerinden onun yerine de çalışması istenebilir. Bu durumda çalışanın haftalık süresi sözleşmedeki süreyi aşar. Kısmi süreli çalışmada haftalık süre 45 saatin altında kararlaştırıldığından, sözleşmedeki süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma sayılır ve her saat için %25 zamlı ücret ödenir. 45 saati aşan kısım ise fazla çalışmadır ve %50 zamlı ücretlendirilir. Her iki durumda da çalışanın yazılı onayı gerekir.
Örnek hesaplama: Haftada 22,5 saat çalışan ve saatlik brüt ücreti örnek olarak 220 TL olan bir çalışan, partnerinin izinli olduğu bir hafta onayıyla toplam 40 saat çalışmış olsun. Sözleşmedeki süreyi aşan 17,5 saat fazla sürelerle çalışmadır: 17,5 × 220 × 1,25 = 4.812,50 TL brüt ek ödeme doğar.
SGK, bordro ve yan haklar
- SGK bildirimi: Her çalışan için ayrı işe giriş bildirgesi verilir; prim gün sayısı kısmi süreli çalışma esaslarına göre bildirilir. Hesaplama yöntemini mali müşavirinizle netleştirin.
- Ücret: Pozisyonun tam süreli ücreti genellikle çalışma sürelerine oranla paylaştırılır. 2026 yılında her çalışanın ücreti, aylık brüt 33.030 TL olan asgari ücretin çalışma süresine oranlanmış tutarından az olamaz.
- Yan haklar: Bölünebilir yan haklar süreye orantılı, bölünemeyen haklar ise eşit muamele ilkesi gözetilerek uygulanır.
- Yıllık izin: Her çalışanın izin hakkı kendi kıdemine göre ayrı belirlenir; izin planlaması iki çalışanın aynı anda yokluğunu önleyecek şekilde koordine edilmelidir.
Partner ayrıldığında ne olur?
Paylaşanlardan birinin istifası veya sözleşmesinin sona ermesi, diğer çalışanın sözleşmesini kendiliğinden değiştirmez. İşverenin seçenekleri:
- Yeni bir partner bularak modeli sürdürmek,
- Kalan çalışana tam süreliye geçiş teklif etmek; bu, md. 22 kapsamında çalışanın yazılı onayına bağlıdır,
- Pozisyonu yeniden yapılandırmak.
Kalan çalışanın tam süreliye geçmeyi reddetmesi, onun aleyhine bir sonuç doğurmamalıdır; çünkü sözleşmesi zaten kısmi süreli olarak kurulmuştur.
Sık yapılan hatalar
- İki çalışanı tek bir sözleşmede "pozisyon ortakları" olarak göstermek.
- İkame çalışmaları onaysız yaptırmak ve zamlı ücretlendirmemek.
- Devir teslim süresini çalışma süresinden saymamak.
- Bir çalışanın ayrılmasıyla diğerinin sözleşmesini tek taraflı değiştirmek.
- Ortak hedeflerde başarısızlığı yalnızca bir çalışana yüklemek.
İş paylaşımı modelinizi güvenle kuralım
İş paylaşımı, doğru hukuki kurguyla deneyimli çalışanları elde tutmanın etkili bir yoludur. İK Partner olarak paylaşılan pozisyonlar için sözleşme şablonlarınızı, ikame çalışma kurallarınızı ve bordro düzeninizi hazırlıyoruz. Hizmetlerimizi inceleyin ve ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşın.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanınıza veya mali müşavirinize başvurun.
