Çalışılmış Gibi Sayılan Haller (İngilizce: Periods Deemed as Worked), işçinin fiilen çalışmadığı hâlde, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 55. maddesi gereğince yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış kabul edilen süreler anlamına gelir. Hastalık, doğum, kanuni çalışma ödevi ve tatil günleri gibi durumlar bu kapsamdadır.
Yıllık izne hak kazanmak için işçinin işyerinde en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Peki bu bir yılın hesabında hangi günler sayılır? Çalışılmış gibi sayılan haller nedir sorusu, yıllık izin hak edişlerini hesaplayan İK ve bordro uzmanları, izin uyuşmazlıklarını yöneten hukuk birimleri ve kendi izin hakkını doğru öğrenmek isteyen çalışanlar için temel bir konudur.
Çalışılmış Gibi Sayılan Haller Nedir? Kapsamı
Kanun koyucu, işçinin kendi iradesi dışında veya kanundan doğan nedenlerle işe gelemediği bazı süreler yüzünden yıllık izin hakkını kaybetmemesini amaçlamıştır. Bu sayede örneğin hastalanan ya da doğum yapan bir işçi, yıllık izin hakkı açısından cezalandırılmış olmaz.
İş Kanunu md. 55'te sayılan başlıca haller şunlardır:
- Kaza veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler: Kanunun md. 25/I-b'de öngörülen süreyi aşmamak kaydıyla.
- Doğum öncesi ve sonrası çalıştırılmayan süreler: Kadın işçinin md. 74 uyarınca çalıştırılmadığı günler.
- Kanundan doğan çalışma ödevleri: Muvazzaf askerlik dışında manevra veya başka bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işe gidilemeyen günler (kanunda belirtilen süre sınırıyla).
- İşin zorunlu nedenlerle kısa süreli durması: İşyerinde işin bir haftadan az süreyle zorunlu nedenlerle durması sonucu çalışılamayan günler.
- Ara dinlenmeleri ve md. 66'da sayılan süreler: Kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar.
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri.
- İşveren tarafından verilen diğer izinler: Mazeret izinleri gibi işverence verilen izin süreleri.
Liste, kanun metninde daha ayrıntılı ve koşullu olarak düzenlenmiştir. Sınırların ve istisnaların doğru uygulanması için kanunun güncel metni esas alınmalıdır.
Maddenin pratik etkisi büyüktür. Örneğin uzun süreli hastalık nedeniyle yıl içinde birkaç hafta işe gelemeyen bir çalışanın, bu sürenin kanuni sınırı aşmayan kısmı çalışılmış sayıldığından, yıllık izin hak ediş tarihi ertelenmez. Sınırı aşan süreler ise hak ediş tarihinin hesabını etkileyebilir; bu nedenle uzun devamsızlık dönemlerinde hesaplamanın dikkatle yapılması gerekir.
Nasıl Hesaplanır?
Yıllık izin hak ediş tarihinin hesabında işlem sırası genellikle şöyledir:
- İşçinin işe giriş tarihi belirlenir.
- Yıl içinde işe gelinmeyen günler listelenir.
- Bu günlerden hangilerinin md. 55 kapsamında çalışılmış sayıldığı tespit edilir.
- Kapsam dışında kalan devamsızlık süreleri (örneğin uzun ücretsiz izinler veya kanuni sınırı aşan raporlu süreler) varsa hak ediş tarihi bu süre kadar ileri atılır.
- Sonuç, izin kayıt belgesine işlenir.
Hak edilen izin süresinin kendisi ise hizmet yılına göre belirlenir. 2026 yılında da geçerli olan süreler şöyledir:
| Hizmet süresi | Yıllık izin süresi |
|---|---|
| 1–5 yıl (5 dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl ve fazla | 26 gün |
18 yaş ve altındaki işçilerle 50 yaş ve üzerindeki işçilere verilecek yıllık izin süresi 20 günden az olamaz. Hak ediş hesabının ayrıntıları için yıllık izin hakedişi maddesine bakabilirsiniz.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum örnek amaçlı kurgulanmıştır. Bir lojistik firmasında çalışan bir sevkiyat uzmanı, işe girişinin sekizinci ayında geçirdiği bir hastalık nedeniyle kısa bir süre raporlu kalır; aynı yıl içinde işyerinde makine arızası nedeniyle birkaç gün iş durur. İK ekibi, hem raporlu günlerin kanuni sınırı aşmadığını hem de işin durduğu sürenin bir haftadan az olduğunu tespit eder. Her iki süre de çalışılmış gibi sayıldığından, çalışanın yıllık izin hak ediş tarihi değişmez ve birinci yılını doldurduğunda 14 günlük izne hak kazanır.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Kavram | Neyi düzenler? | Dayanak |
|---|---|---|
| Çalışılmış gibi sayılan haller | Yıllık izin hakkının hesabında sayılan süreler | İK md. 55 |
| Çalışma süresinden sayılan haller | Günlük ve haftalık çalışma süresine dahil edilen zamanlar (ör. süt izni, işveren tarafından başka yere gönderilmede yolda geçen süre) | İK md. 66 |
| Hafta tatili ücretinde çalışılmış sayılan günler | Hafta tatiline hak kazanmak için tatilden önceki iş günlerinde çalışmış olma koşulunun hesabı | İK md. 46 |
Bu üç kavram, birbirine benzer ifadeler kullandığı için uygulamada sıkça karıştırılır. Örneğin md. 66'daki süreler fiilen çalışma süresine dahil edilir ve fazla çalışma hesabını etkiler; md. 55 ise yalnızca yıllık izin hakkının hesabıyla ilgilidir. Hafta tatili ücretine ilişkin md. 46 ise ayrı bir sayım kuralına sahiptir.
İK Uygulamasında İpuçları
- Puantaj sisteminizde devamsızlık türlerini ayrı kodlarla tutun: rapor, mazeret izni, ücretsiz izin, devamsızlık.
- Uzun raporlu sürelerde, kanuni sınırın aşılıp aşılmadığını ayrıca izleyin.
- Yıllık izin hak ediş tarihini otomatik hesaplayan bir sistem kullanıyorsanız md. 55 kurallarının doğru tanımlandığını test edin.
- Çalışanlardan gelen "iznim neden ertelendi" sorularına yazılı ve gerekçeli yanıt verin.
Yıllık izin hesaplarınızı ve puantaj kodlarınızı mevzuata uygun hâle getirmek için İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetinden destek alabilirsiniz. Ücretsiz ön görüşmede mevcut uygulamanızı birlikte değerlendirebiliriz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut hesaplamalarda uzman görüşü alınmalıdır.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
