Alt işveren işçilerinin sigorta primleri, taşeron ilişkilerinde en az konuşulan ama en çok sürpriz yaratan konulardan biridir. Alt işveren primleri eksik bildirdiğinde veya hiç ödemediğinde, Sosyal Güvenlik Kurumu bu borcu asıl işverenden de talep edebilir. Bu nedenle alt işveren SGK prim sorumluluğu, hakediş onayından önce kontrol edilmesi gereken bir başlıktır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, alt işvereni tanımlar ve asıl işvereni, alt işverenin sigortalılarına ilişkin yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumlu tutar. Bu yazıda bu sorumluluğun kapsamını, 2026 prim oranları üzerinden örnek bir hesaplamayı ve asıl işverenin uygulaması gereken kontrol adımlarını ele alıyoruz.
Alt işveren SGK prim sorumluluğunun dayanağı
5510 sayılı Kanun'a göre asıl işveren, alt işverenin sigortalılarına ilişkin olarak bu Kanundan doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. Bu sorumluluk, İş Kanunu md. 2'deki işçilik alacaklarına ilişkin birlikte sorumluluğun sosyal güvenlik alanındaki karşılığıdır. İş hukuku tarafındaki sorumluluk için asıl işverenin sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulamada alt işveren, SGK'ya işyeri bildirgesi verirken asıl işverenin işyeriyle ilişkilendirilmiş bir alt işveren numarası alır. Böylece alt işverenin o işyerinde çalıştırdığı sigortalılar, asıl işverenin işyeriyle bağlantılı olarak izlenir.
Birlikte sorumluluk şu kalemleri kapsayabilir:
- Bildirilmeyen veya eksik bildirilen sigortalılara ait primler,
- Ödenmeyen prim borçları ile bunlara bağlı gecikme cezası ve gecikme zammı,
- Prime esas kazancın eksik gösterilmesinden doğan farklar.
2026 prim oranları ve prime esas kazanç sınırları
| Kalem | 2026 oranı / tutarı |
|---|---|
| İşçi payı (MYÖ + genel sağlık) | %14 |
| İşsizlik sigortası işçi payı | %1 |
| İşveren payı (standart) | %21,75 |
| İşsizlik sigortası işveren payı | %2 |
| İmalat dışı prim indirimi | 2 puan (işveren payı %19,75) |
| İmalat sektörü prim indirimi | 5 puan (işveren payı %16,75) |
| PEK aylık alt sınır | 33.030,00 TL |
| PEK aylık üst sınır | 297.270,00 TL |
PEK üst sınırı, 1 Ocak 2026'dan itibaren asgari ücretin 9 katı olarak uygulanmaktadır. İşveren payı da 2026'da 1 puan artırılarak %21,75'e çıkmıştır. Prim indirimlerinden yararlanma şartları ayrıca değerlendirilmelidir; borcu bulunan işverenlerin indirimden yararlanamaması gibi kurallar asıl işveren-alt işveren ilişkisinde de önem taşır.
Örnek hesap: Prim yükü ne kadar büyük olabilir?
Örnek senaryo olarak, bir alt işverenin sizin işyerinizde asgari ücretle 25 işçi çalıştırdığını varsayalım. 2026 yılı için asgari ücretli bir işçinin aylık prim tutarları şöyledir:
- İşçi payı ve işsizlik işçi payı: 4.954,50 TL
- İşveren payı (%21,75, teşviksiz): 7.184,03 TL
- İşsizlik işveren payı (%2): 660,60 TL
- İşçi başı toplam aylık prim: 12.799,13 TL
25 işçi için bir aylık toplam prim tutarı: 25 × 12.799,13 TL = 319.978,25 TL olur. Alt işveren imalat dışı sektörde 2 puanlık indirimden yararlanıyorsa işçi başı toplam prim 12.138,53 TL, 25 işçi için 303.463,25 TL'dir.
Alt işveren birkaç ay boyunca primleri ödemezse, asıl işverenin karşılaşabileceği risk; bu tutarların ay sayısıyla çarpımına gecikme cezası ve zammının eklenmesiyle oluşur. Bu nedenle prim kontrolü, ücret kontrolü kadar önemlidir.
Asıl işverenin kontrol adımları
- Alt işveren numarasını doğrulayın. Alt işverenin işyerinizle ilişkilendirilmiş SGK kaydının bulunduğunu teyit edin.
- Aylık prim ve hizmet belgesini isteyin. Bildirilen kişi sayısı ve gün sayısının sahadaki işçi listesiyle uyumunu kontrol edin.
- Tahakkuk ve ödeme dekontunu isteyin. Bildirimin yapılması yetmez, primin ödendiğini de belgeleyin.
- PEK'i kontrol edin. Bildirilen kazancın bordrodaki brüt ücretle ve asgari ücretle uyumlu olduğunu doğrulayın.
- Eksik gün bildirimlerini sorgulayın. Tam çalıştığını bildiğiniz işçiler için eksik gün bildirilmişse gerekçesini ve belgesini isteyin.
- Hakedişi kontrole bağlayın. Belgeler eksiksiz teslim edilmeden hakediş ödemesi yapmayın.
- İş bitiminde ilişiksizliği teyit edin. Sözleşme sona erdiğinde teminat iadesini, alt işverenin o iş nedeniyle prim borcu bulunmadığının belgelenmesine bağlamak uygulamada sık başvurulan bir yöntemdir.
SGK incelemesinde nelerle karşılaşabilirsiniz?
SGK denetmenleri, alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde sıklıkla şu konulara bakar: alt işveren kaydının asıl işverenin işyeriyle doğru ilişkilendirilip ilişkilendirilmediği, sahada çalışan herkesin bildirilip bildirilmediği, eksik gün bildirimlerinin belgeli olup olmadığı ve prime esas kazancın gerçek ücreti yansıtıp yansıtmadığı. İnceleme sonucunda tespit edilen borç, alt işverenle birlikte asıl işverene de bildirilebilir.
Bu nedenle aylık kontrollerin tutanaklarını ve alt işverenden aldığınız belgeleri düzenli bir arşivde saklayın. Kontrol yaptığınızı gösteren kayıtlar, hem SGK incelemesinde hem de alt işverene yönelik rücu talebinizde elinizi güçlendirir.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca bildirime bakmak. Prim bildirgesinin verilmiş olması, primin ödendiği anlamına gelmez.
- Sahadaki işçi sayısını kontrol etmemek. Bildirgede görünmeyen işçiler, kayıt dışı istihdam riskini doğrudan işyerinize taşır.
- Teminatı erken iade etmek. İş bitmeden veya prim borcu olmadığı belgelenmeden teminatı iade etmek, sonradan doğacak borçlara karşı korumasız kalmak demektir.
- Kontrolü bordro biriminden ayırmak. Satın alma birimi hakedişi onaylarken İK veya bordro biriminin prim kontrolünü yapmış olduğundan emin olun.
Sözleşmede bulunması gereken SGK hükümleri
Alt işveren sözleşmenize şu hükümleri eklemeyi değerlendirin:
- Her hakedişten önce prim bildirgesi, tahakkuk ve ödeme belgelerinin teslimi,
- Prim borcu tespit edilmesi halinde hakedişten kesinti ve doğrudan ödeme yetkisi,
- Asıl işverenin ödediği prim, ceza ve faizlerin alt işverenden rücu edileceği,
- İş bitiminde prim borcu bulunmadığının belgelenmesi şartı ve teminat iadesi koşulları.
Sözleşmenin diğer unsurları için alt işveren sözleşmesi nasıl hazırlanır yazımızı inceleyebilirsiniz.
Prim riskinizi kontrol altına alın
Alt işverenin prim borcu, çoğu zaman yıllar sonra bir SGK incelemesiyle asıl işverenin gündemine gelir. İK Partner, alt işveren prim kontrollerinizi aylık bir rutine dönüştürür, belge setini ve sözleşme hükümlerini mevzuata uygun hale getirir. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz hakkında bilgi alabilir, ücretsiz ilk görüşme talep edebilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; oranlar 2026 yılına aittir ve hesaplamalar basitleştirilmiş örneklerdir. Somut durumlar için mali müşavirinize veya hukuk danışmanınıza başvurun.
