Aynı işyerinde yıllardır temizlik, güvenlik veya yemek hizmetinde çalışan bir işçi düşünün. Bu süre içinde bordrosunu yapan firma üç kez değişmiş, ancak işçi hiç işyerinden ayrılmamış. Peki bu işçinin yıllık izin hakkı hangi kıdeme göre belirlenir? Taşeron işçisinde yıllık izin konusunda İş Kanunu açık bir kural koyar: Aynı işyerinde değişen alt işverenlerde geçen süreler birlikte dikkate alınır.
Bu yazıda kuralın dayanağını, izin süresinin nasıl hesaplanacağını, kullanılmayan izin ücretinden kimin sorumlu olduğunu ve firma geçişlerinde izin kayıtlarının nasıl yönetileceğini ele alıyoruz.
Taşeron işçisinde yıllık izin: Kanuni dayanak
İş Kanunu md. 56'ya göre alt işveren işçisinin aynı işyerinde değişen alt işverenlerde çalıştığı süreler, yıllık ücretli izin süresinin hesabında dikkate alınır. Asıl işveren, bu sürelere göre izin hakkının kullandırılıp kullandırılmadığını ve kullanılmayan izin ücretinin ödenip ödenmediğini takip etmekle de ilgilidir; çünkü yıllık izinden doğan yükümlülükler, birlikte sorumluluk kapsamında asıl işvereni de bağlar.
Bu düzenlemenin amacı, alt işveren değişikliklerinin işçinin kıdemini ve buna bağlı izin hakkını "sıfırlamasını" önlemektir.
İzin süreleri: Temel tablo
Yıllık ücretli izin süreleri İş Kanunu md. 53'e göre belirlenir:
| Hizmet süresi | Yıllık izin süresi |
|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl (dahil) ve fazla | 26 gün |
| 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üzeri işçiler | En az 20 gün |
Yıllık izin bölünerek kullanılabilir, ancak bir bölümü 10 günden az olamaz. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izin sürelerinin ücreti ödenir (md. 59). Genel kurallar için yıllık ücretli izin yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek hesaplama
Örnek senaryo: Bir işçi, bir hastanenin otopark hizmetinde aşağıdaki gibi çalışmış olsun:
- A Firması döneminde: 2 yıl
- B Firması döneminde: 3 yıl
- C Firması döneminde (halen): 1 yıl
İşçinin aynı işyerinde değişen alt işverenlerde geçen toplam süresi 6 yıldır. Bu nedenle C Firması döneminde hak kazanacağı yıllık izin süresi, yalnızca C dönemindeki 1 yıla göre 14 gün değil, toplam 6 yıllık kıdeme göre 20 gündür.
Eğer firma değişikliklerinde izinler hiç kullandırılmamış ve izin ücreti de ödenmemişse, birikmiş izin hakkı da gündeme gelir. Örneğin işçi son üç yılda hiç izin kullanmamışsa ve bu sürelerin izin hakkı ödenmemişse, iş sözleşmesinin sona ermesi halinde birikmiş günlerin ücreti talep edilebilir. Yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı 5 yıldır ve sözleşmenin sona ermesiyle işlemeye başlar.
Kullanılmayan izin ücretinden kim sorumlu?
| Taraf | Genel eğilim |
|---|---|
| Feshi yapan son alt işveren | Birleşen süre üzerinden kullanılmamış izin ücretinden sorumlu |
| Önceki alt işverenler | Kendi dönemlerine ilişkin izin yükümlülükleriyle sınırlı sorumluluk tartışılır |
| Asıl işveren | İşçinin kendi işyerinde geçen süreler bakımından birlikte sorumlu |
Sorumluluğun dağılımı, firma geçişlerinde iznin kullandırılıp kullandırılmadığına ve ücretinin ödenip ödenmediğine göre değişebilir. Bu nedenle her geçişte izin durumunun belgelenmesi kritik önemdedir.
İzin kullanımını kim planlar?
Alt işveren işçisinin işvereni alt işveren olduğu için, yıllık izin planını hazırlamak ve izni kullandırmak alt işverenin görevidir. Asıl işveren ise iki açıdan sürece dahil olur: Birincisi, hizmetin aksamaması için izin dönemlerinde yedek personel sağlanmasını sözleşmeyle güvenceye almalıdır. İkincisi, birlikte sorumluluk nedeniyle izinlerin gerçekten kullandırıldığını kontrol etmelidir.
Ancak bu kontrol, izin onayı vermek veya izin tarihlerini belirlemek şeklinde olmamalıdır. İzin onayını asıl işverenin yöneticilerinin vermesi, alt işverenin yönetim yetkisini fiilen kullanmadığı izlenimini doğurur ve muvazaa göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Firma geçişlerinde izin kayıtlarının yönetimi
Asıl işveren olarak her alt işveren değişikliğinde şu adımları uygulayın:
- Giden firmadan izin defteri isteyin. İşçi bazında hak edilen, kullanılan ve kalan izin günlerini gösteren listeyi yazılı olarak alın.
- Kullanılan izinlerin belgesini kontrol edin. İşçi imzalı izin formları veya izin kayıtları bulunmalıdır.
- Geçişte ödenen izin ücretlerini kayıt altına alın. Giden firma kalan izinlerin ücretini ödediyse, ödeme belgesini arşivleyin.
- Yeni firmaya kıdem başlangıç tarihlerini bildirin. Yeni alt işveren, izin süresini toplam kıdeme göre belirlemelidir.
- Yıllık izin planını takip edin. İzinlerin her yıl kullandırıldığını, alt işverenin yıllık izin planından teyit edin.
Sık yapılan hatalar
- Kıdemi yeni firmayla sıfırdan başlatmak. Bu, md. 56'ya açıkça aykırıdır ve işçinin daha kısa izin kullanmasına yol açar.
- İzinleri "parayla kapatmak". Sözleşme devam ederken izin kullandırmak yerine ücretini ödemek, kural olarak iznin kullandırıldığı anlamına gelmez.
- İzin kayıtlarını yalnızca alt işverende bırakmak. Firma faaliyetini sona erdirdiğinde kayıtlar kaybolabilir; asıl işveren de kopyasını saklamalıdır.
- Firma geçişinde izinleri belirsiz bırakmak. Kalan izinlerin akıbeti yazılı olarak netleşmezse, sonradan birden fazla tarafın sorumluluğu tartışılır.
Yıllık izne ilişkin aykırılıkların idari para cezası da vardır: md. 56, 57, 59 ve 60'a ilişkin aykırılıklarda 2026 yılı cezası her işçi için 4.815 TL'dir. Örneğin 20 işçiye izin süresinin eksik kullandırılması halinde ceza 96.300 TL'ye ulaşabilir.
Kıdem ve izin yükünü birlikte izleyin
Değişen alt işverenlerde izin hakları, kıdem tazminatıyla birlikte asıl işveren için birikmiş bir yük oluşturur. Kıdem tarafını alt işveren değişince kıdem tazminatı yazımızda ele aldık. İK Partner, alt işveren işçilerinin kıdem ve izin kayıtlarını işçi bazında takip eden bir sistem kurmanıza ve firma geçişlerini sorunsuz yönetmenize yardımcı olur. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizi inceleyebilir, ücretsiz ilk görüşme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevzuat ve yargı uygulaması değişebilir. Somut durumlar için hukuk danışmanına başvurulmalıdır.
