Kötüniyet Tazminatı (İngilizce: Bad Faith Compensation), iş güvencesi kapsamı dışında kalan bir işçinin sözleşmesinin, işveren tarafından fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmesi halinde ödenen ve bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarındaki tazminat demektir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenir.
Bu tazminat, iş güvencesinden yararlanamayan çalışanları keyfî ve dürüstlük kuralına aykırı fesihlere karşı korumak için öngörülmüştür. 30'dan az işçi çalıştıran işyerleri, 6 aylık kıdemi dolmamış çalışanlar ve iş güvencesi dışındaki üst düzey yöneticiler açısından önemlidir. İşveren tarafında ise "iş güvencesi yoksa fesih serbesttir" yanılgısını düzeltmesi bakımından dikkate alınması gereken bir kavramdır.
Kötüniyet Tazminatı Nedir? Kapsamı
Kötüniyet tazminatının gündeme gelebilmesi için şu koşulların bulunması gerekir:
- İş güvencesi dışında olmak: İşçi, md. 18 kapsamındaki iş güvencesinden yararlanmamalıdır. İş güvencesi kapsamındaki işçi, kötü niyetli feshe karşı işe iade yoluna başvurur; kötüniyet tazminatı isteyemez.
- Belirsiz süreli sözleşme: Tazminat, bildirim süresine bağlı olarak hesaplandığından belirsiz süreli sözleşmelerde uygulanır.
- Fesih hakkının kötüye kullanılması: Feshin, dürüstlük kuralına aykırı ve hakkın amacı dışında bir saikle yapılmış olması gerekir.
Kanun kötü niyetin tanımını vermez; uygulamada şu tür durumlar örnek olarak gösterilir:
- İşçinin işverene karşı kanuni bir hakkını talep etmesi veya şikâyette bulunması üzerine yapılan "intikam" fesihleri,
- İşçinin kıdem tazminatına hak kazanmasını engellemek amacıyla, bir yıllık süre dolmadan yapılan fesihler,
- Siyasi görüş, inanç veya kişisel husumet gibi işle ilgisi olmayan nedenlerle yapılan fesihler.
Kötüniyet Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat, işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresine ait ücretin üç katıdır. İhbar süreleri md. 17'ye göre 6 aydan az hizmette 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl arasında 4 hafta, 1,5–3 yıl arasında 6 hafta ve 3 yıldan fazla hizmette 8 haftadır.
Aşağıdaki hesap açıklama amaçlı bir örnektir. Kıdemi 2 yıl olan ve günlük giydirilmiş brüt ücreti 2.000 TL olan bir işçi için:
- İhbar süresi: 6 hafta = 42 gün
- İhbar süresine ait ücret: 42 × 2.000 = 84.000 TL
- Kötüniyet tazminatı: 84.000 × 3 = 252.000 TL
Fesih sırasında bildirim süresine de uyulmamışsa, işçi ayrıca ihbar tazminatı talep edebilir. Hesaplamanın ayrıntıları ve vergi yönü için kötüniyet tazminatı nasıl hesaplanır rehberimize bakabilirsiniz.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu
| Konu | Kural |
|---|---|
| Dayanak | İş Kanunu md. 17/6 |
| Kimler isteyebilir? | İş güvencesi kapsamı dışındaki işçiler |
| Tutar | Bildirim süresine ait ücretin 3 katı |
| İhbar tazminatıyla ilişkisi | Bildirim süresine uyulmamışsa ayrıca istenebilir |
| İspat yükü | Kötü niyeti ispat yükü işçidedir |
| Zamanaşımı | 5 yıl (7036 sayılı Kanun md. 15) |
| Arabuluculuk | Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulur |
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlarda bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Örnek Senaryo
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. 18 kişinin çalıştığı bir atölyede, ödenmeyen fazla çalışma ücretleri için yazılı talepte bulunan bir usta, talebin ertesi haftası "iş yükü azaldı" gerekçesiyle işten çıkarılıyor. Oysa aynı dönemde atölyeye aynı pozisyon için yeni bir çalışan alınıyor. İşyerinde 30'dan az işçi bulunduğundan usta iş güvencesi kapsamında değildir. Ancak fesih zamanlaması, gerekçenin gerçeği yansıtmaması ve yeni işe alım birlikte değerlendirildiğinde, feshin kanuni bir hak talebine tepki olarak yapıldığı ileri sürülebilir. Bu durumda usta, kötüniyet tazminatı talebiyle arabulucuya başvurabilir.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Kötüniyet tazminatı ve ihbar tazminatı: İhbar tazminatı bildirim süresine uyulmamasının, kötüniyet tazminatı ise fesih hakkının kötüye kullanılmasının sonucudur. İkisi birlikte istenebilir.
- Kötüniyet tazminatı ve işe başlatmama tazminatı: İşe başlatmama tazminatı iş güvencesi kapsamındaki işçiler içindir; kötüniyet tazminatı ise bu kapsam dışındakileri korur.
- Kötüniyet tazminatı ve ayrımcılık tazminatı: Ayrımcılık tazminatı eşit davranma ilkesine aykırılıkta (md. 5) gündeme gelir; aynı olayda iki tazminatın birlikte istenip istenemeyeceği somut duruma göre değerlendirilir.
İşveren İçin İpuçları
- İş güvencesi olmayan çalışanlarda da fesih gerekçesini yazılı ve tutarlı biçimde kayda geçirin.
- Çalışanın hak talebi veya şikâyetinin hemen ardından alınan fesih kararlarını ayrıca gözden geçirin.
- Pozisyon kaldırma gerekçesiyle yapılan fesihlerden sonra aynı pozisyona hızla işe alım yapmaktan kaçının.
- Kıdem tazminatı hakkının doğmasına kısa süre kala yapılan fesihleri, gerçek ve belgelenebilir bir nedene dayandığından emin olmadan uygulamayın.
- Yöneticilerin fesih kararlarını tek başına almasını önleyen, İK onayına dayalı basit bir kontrol adımı oluşturun.
- Fesih görüşmesinde söylenenlerin yazılı gerekçeyle çelişmemesine dikkat edin; tutarsız açıklamalar kötü niyet iddiasını güçlendirebilir.
Fesih Risklerinde Destek
Küçük ve orta ölçekli işyerlerinde fesih kararlarını hukuki risk açısından değerlendirmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilirsiniz. İlk görüşmemiz ücretsizdir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
