Aylık Prim ve Hizmet Belgesi (İngilizce: Monthly Premium and Service Document, APHB), işverenin her ay çalıştırdığı sigortalıların prim gün sayısını, prime esas kazancını ve eksik gün bilgilerini Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirdiği resmi belgedir. Çalışanların emeklilik, sağlık ve ödenek haklarının dayanağını oluşturur.
Bu belge, bordronun SGK'ya yansıyan yüzüdür. Bordrocular, mali müşavirler ve İK ekipleri için doğrudan bir operasyon konusu; çalışanlar için ise hizmet dökümlerinde gördükleri her günün kaynağıdır. Hatalı bir bildirim yıllar sonra emeklilik başvurusunda ya da teşvik denetiminde karşınıza çıkabilir.
Aylık Prim ve Hizmet Belgesi Nedir? Kapsamı
Aylık prim ve hizmet belgesi nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: Bir işyerinde o ay çalışan her sigortalı için "kaç gün çalıştı, ne kadar kazandı, hangi primler hesaplandı" bilgisini kayda geçiren dönemsel bildirimdir. Belgenin hukuki dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'dur.
Belgede tipik olarak şu bilgiler yer alır:
- Sigortalının T.C. kimlik numarası, adı ve soyadı
- Prim ödeme gün sayısı ve varsa eksik gün sayısı ile eksik gün nedeni
- Prime esas kazanç (ücret ile prime tabi ikramiye ve benzeri ödemeler)
- Belge türü (tüm sigorta kollarına tabi çalışan, sosyal güvenlik destek primine tabi emekli çalışan vb.)
- Yararlanılan teşvik ya da prim indirimi kanun numarası
- Meslek kodu ve işe giriş-çıkış günleri
Günümüzde birçok işyeri bu bildirimi, Gelir İdaresi Başkanlığı'na verilen Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MUHSGK) içinde yapar. Yani "APHB" ifadesi hâlâ kullanılsa da bilgiler çoğu zaman tek bir birleşik beyanname ile iletilir. Ayrıntılar için Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi terimine bakabilirsiniz. Düzeltme gerektiren geçmiş dönemler için ise SGK'nın ek ve iptal belge süreçleri kullanılır.
Nasıl Hesaplanır? 2026 Örneği
Belgede bildirilen kazanç, prime esas kazanç (PEK) sınırları içinde kalmalıdır. 2026 yılı için aylık PEK alt sınırı 33.030,00 TL, üst sınırı 297.270,00 TL'dir. Primler bu tutar üzerinden şu oranlarla hesaplanır:
| Kalem | Oran (2026) |
|---|---|
| SGK işçi payı | %14 |
| İşsizlik sigortası işçi payı | %1 |
| SGK işveren payı | %21,75 |
| İşsizlik sigortası işveren payı | %2 |
Örnek: Ay boyunca tam çalışan ve aylık brüt ücreti 50.000 TL olan bir çalışan için (teşvik ve prim indirimi uygulanmadığı varsayımıyla) belgeye 30 gün ve 50.000 TL PEK yazılır. Hesaplanan primler: işçi SGK payı 7.000 TL, işçi işsizlik payı 500 TL, işveren SGK payı 10.875 TL, işveren işsizlik payı 1.000 TL; toplam 19.375 TL. İmalat dışı sektörlerde uygulanan 2 puanlık veya imalatta uygulanan 5 puanlık prim indirimi, işveren payını şartları sağlanırsa düşürür.
Bu örnek yalnızca kavramı göstermek içindir; gerçek bordroda yan ödemeler, istisnalar ve teşvikler sonucu değiştirir.
Belge Türleri ve Eksik Gün Bilgisi
Bir çalışan ay içinde 30 günden az çalıştıysa belgede eksik gün sayısı ve nedeni bildirilir: ücretsiz izin, istirahat raporu, kısmi süreli çalışma, puantajla çalışma gibi. Eksik gün nedeni yanlış seçilirse SGK, eksik bildirilen günler için fark prim isteyebilir. Bu konuyu eksik gün bildirimi teriminde ayrıca ele alıyoruz.
Belge türü de kritik bir alandır. Emekli olup çalışmaya devam eden bir kişi tüm sigorta kollarına tabi bir çalışan gibi bildirilemez; sosyal güvenlik destek primine tabi belge türü kullanılır. Yanlış belge türü, prim tutarlarını ve teşvik uygunluğunu doğrudan bozar.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Kavram | Farkı |
|---|---|
| Aylık prim ve hizmet belgesi | Sigortalı bazında gün, kazanç ve prim bilgisinin aylık bildirimi |
| MUHSGK beyannamesi | Vergi kesintileri ile prim-hizmet bilgisinin birlikte bildirildiği birleşik beyanname |
| Hizmet dökümü | Çalışanın tüm dönemlerdeki bildirimlerinin SGK kayıtlarındaki özeti |
| Bordro | İşyerinin ücret hesaplama kaydı; belgenin veri kaynağıdır |
İK Uygulamasında İpuçları
- Ay kapanışından önce puantaj, izin ve rapor kayıtlarını bordroyla eşleştirin.
- Yeni girişlerde meslek kodunu ve belge türünü işe giriş bildirgesiyle tutarlı tutun.
- Teşvik kanun numaralarını her ay şartların devam edip etmediğini kontrol ederek seçin.
- Hatalı bildirim fark ettiğinizde düzeltmeyi geciktirmeyin; geciken düzeltme gecikme zammı ve idari para cezası riskini büyütür.
- Çalışanların hizmet dökümü itirazlarını kayıt altına alın ve kaynağını belgeleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bildirim sorunları için mali müşavirinize veya bir uzmana danışmanız önerilir.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
Prim Bildirimlerinizi Güvenceye Alın
SGK bildirimlerindeki küçük hatalar, denetimde büyük maliyetlere dönüşebilir. İK Partner olarak bordro ve bildirim süreçlerinizi mevzuat açısından gözden geçiriyor, riskli alanları birlikte belirliyoruz. İş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizle ilgili ücretsiz ilk görüşme için bize ulaşabilirsiniz.
