Asgari Geçim İndirimi (İngilizce: Minimum Living Allowance, kısaca AGİ), ücretli çalışanın hesaplanan gelir vergisinden, medeni durumu ve çocuk sayısı dikkate alınarak düşülen ve net ücrete eklenen vergi indirimi demektir. Türkiye'de uzun yıllar bordronun sabit bir satırı olan bu uygulama, 1 Ocak 2022'den itibaren yerini asgari ücret istisnasına bırakmıştır.
Peki bugün kaldırılmış bir uygulamayı neden bilmeniz gerekir? Çünkü geçmiş dönem bordroları, eski iş davalarındaki ücret hesapları, net ücret üzerinden yapılmış iş sözleşmeleri ve çalışanların "AGİ'm neden yok?" soruları hâlâ İK ekiplerinin önüne gelir. Asgari geçim indirimi nedir sorusunun cevabı, bugünkü istisna sistemini doğru anlamanın da anahtarıdır.
Asgari Geçim İndirimi Nedir? Kapsamı ve Mantığı
AGİ, Gelir Vergisi Kanunu'nda yer alan ve yalnızca gerçek usulde vergilendirilen ücretliler için uygulanan bir indirimdi. Temel fikri basitti: Bir kişinin ve ailesinin asgari geçimini sağlamaya yetecek tutarın vergilendirilmemesi. Ancak bu sonuç, matrahtan indirim yoluyla değil, hesaplanan vergiden mahsup yoluyla elde ediliyordu.
Uygulamanın temel özellikleri şöyle özetlenebilir:
- Hesaplamada çalışanın kendi ücreti değil, asgari ücretin brüt tutarı esas alınırdı.
- Bekâr, evli, eşi çalışan veya çalışmayan, çocuk sayısı farklı çalışanlar için farklı oranlar uygulanırdı.
- Bulunan tutar, aylık gelir vergisinden düşülür ve çalışanın net ücretine eklenirdi.
- Çalışan, medeni durum ve çocuk bilgisini işverene bir aile durum bildirimi ile beyan ederdi.
Bu yapı nedeniyle aynı brüt ücreti alan iki çalışanın net ücreti, yalnızca aile durumu farklı olduğu için birbirinden ayrışabiliyordu.
Nasıl Çalışıyordu? Bordrodaki Yeri
Bordroda AGİ, vergi hesabının son aşamasında devreye girerdi. Sıralama genel olarak şu şekildeydi:
- Brüt ücretten SGK işçi payı ve işsizlik sigortası işçi payı düşülerek gelir vergisi matrahı bulunur.
- Matraha kümülatif tarife uygulanarak gelir vergisi hesaplanır.
- Hesaplanan vergiden AGİ tutarı mahsup edilir.
- Damga vergisi ayrıca kesilir ve net ücrete ulaşılır.
AGİ, çalışanın vergi yükünü aşamazdı; yani vergiden fazla bir AGİ tutarı çalışana ayrıca ödenmezdi. Bu yüzden düşük ücretlerde AGİ çoğu zaman vergiyi tamamen sıfırlamaz, yalnızca azaltırdı. Ayrıntılı matrah mantığı için gelir vergisi matrahı maddemize göz atabilirsiniz.
AGİ Neden Kaldırıldı? Asgari Ücret İstisnasına Geçiş
2022 yılından itibaren ücretlilerin vergilendirilmesinde köklü bir değişiklik yapıldı: Asgari ücrete isabet eden kısım gelir vergisi ve damga vergisinden istisna edildi. Bu düzenleme ile birlikte AGİ uygulaması sona erdi.
Yeni sistemde asgari ücretli bir çalışanın netinde gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yer almaz. Asgari ücretin üzerinde ücret alan çalışanlar ise ücretlerinin asgari ücrete karşılık gelen kısmı için aynı istisnadan yararlanır. Böylece indirim, aile durumuna değil herkes için aynı tutara bağlanmış oldu. Bu sistemin bugünkü işleyişini asgari ücret istisnası maddesinde ayrıca ele alıyoruz.
AGİ ile Asgari Ücret İstisnası Arasındaki Farklar
| Kriter | Asgari Geçim İndirimi (2021 sonuna kadar) | Asgari Ücret İstisnası (2022'den itibaren) |
|---|---|---|
| Hukuki niteliği | Hesaplanan vergiden mahsup | Vergi ve damga vergisinden istisna |
| Aile durumu | Belirleyiciydi | Etkisi yok |
| Kapsadığı vergi | Yalnızca gelir vergisi | Gelir vergisi ve damga vergisi |
| Çalışandan belge | Aile durum bildirimi gerekirdi | Ek belge gerekmez |
| Bordrodaki görünüm | Ayrı bir "AGİ" satırı | İstisna tutarı satırları |
Bu tabloyu okurken şunu akılda tutmak gerekir: İki sistem aynı amaca, yani asgari geçim düzeyinin vergi dışında kalmasına hizmet eder; ancak hesaplama mantıkları farklıdır. 2026 yılı için brüt asgari ücret aylık 33.030,00 TL, net asgari ücret ise 28.075,50 TL'dir ve bu net tutarda gelir vergisi veya damga vergisi kesintisi bulunmaz.
İK Uygulamasında Dikkat Edilecek Noktalar
AGİ artık hesaplanmasa da İK ve bordro ekiplerinin karşısına farklı biçimlerde çıkabilir:
- Eski iş sözleşmeleri: "Net ücret + AGİ" şeklinde kurgulanmış sözleşmelerde, AGİ'nin kalkmasıyla net ücretin nasıl korunacağı yorum gerektirebilir. Bu tür sözleşmeleri güncel ücret yapısına uygun hâle getirmek faydalıdır.
- Geçmiş dönem alacak hesapları: 2021 ve öncesine ait ücret alacaklarında AGİ'nin hesaba katılıp katılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.
- Çalışan iletişimi: Uzun süredir çalışan personel, eski bordrolarıyla bugünkünü karşılaştırdığında AGİ satırını arayabilir. Kısa bir bilgilendirme notu soru trafiğini azaltır.
- Yazılım ayarları: Bordro programlarında eski AGİ parametrelerinin pasif olduğundan emin olun.
Pratikte en çok karşılaşılan durum, yıllardır aynı şirkette çalışan personelin eski ve yeni bordrolarını yan yana koyarak karşılaştırmasıdır. Bu karşılaştırmada AGİ satırının kaybolması ilk bakışta bir hak kaybı gibi algılanabilir. Böyle bir soruyla karşılaştığınızda, önce çalışanın 2021 ve 2022 bordrolarındaki gelir vergisi ve damga vergisi satırlarını birlikte göstermeniz, ardından asgari ücret istisnasının nasıl uygulandığını sade bir dille açıklamanız yeterli olacaktır. Bu tür bir açıklama, hem güveni korur hem de gereksiz yazışmaların önüne geçer.
Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; geçmiş döneme ilişkin somut uyuşmazlıklarda bir iş hukuku uzmanı veya mali müşavirle çalışmanız gerekir.
Ücret ve Vergi Uyumu İçin Destek
Ücret sözleşmelerinizin ve bordro kurgunuzun güncel vergi yapısıyla uyumlu olup olmadığını gözden geçirmek isterseniz, iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimiz kapsamında mevcut yapınızı birlikte inceleyebiliriz. İlk görüşme ücretsizdir; sorularınızı somut belgeler üzerinden konuşabiliriz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
