Reeskont ve Avans Faizi (İngilizce: Rediscount and Advance Interest Rate), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın belirlediği ve özellikle ticari işlerde temerrüt faizinin hesaplanmasında esas alınan iki referans faiz oranı demektir. Reeskont faizi senetlerin vadesinden önce iskontosunda, avans faizi ise kısa vadeli avans işlemlerinde uygulanan orandır; işçilik alacaklarına ilişkin faiz tartışmalarında da sıkça anılır.
Bir işçilik alacağı geç ödendiğinde ya da dava yoluyla talep edildiğinde, asıl alacağın yanında hangi faiz türünün ve hangi tarihten itibaren uygulanacağı, ödenecek toplam tutarı önemli ölçüde değiştirebilir. Bu nedenle kavram; tazminat ve alacak ödemelerini yöneten bordro ve finans ekipleri, hukuk birimleri ve işçilik alacaklarını takip eden İK yöneticileri için önemlidir.
Reeskont ve Avans Faizi Nedir? Kapsamı
İki oran birbirine yakın kavramlar olsa da teknik anlamları farklıdır:
- Reeskont faizi: Merkez Bankası'nın, bankaların elindeki vadeli senetleri vadesinden önce kabul ederken (yeniden iskonto ederken) uyguladığı orandır.
- Avans faizi: Merkez Bankası'nın bankalara kısa vadeli avans kullandırırken uyguladığı orandır.
Her iki oran da Merkez Bankası tarafından belirlenir ve duyurulur; dönem dönem değişir. Bu yazıda belirli bir oran verilmemiştir; güncel oranlar için Merkez Bankası ve Resmî Gazete duyurularını esas almanız gerekir.
Hukuk düzeninde bu oranların önemi, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'dan gelir. Kanun, ticari işlerde temerrüt faizi bakımından Merkez Bankası'nın avans faizi oranına atıf yapar. Ticari olmayan işlerde ise kural olarak yasal faiz uygulanır.
İşçilik Alacaklarında Hangi Faiz Uygulanır?
İş hukukunda faiz türü, alacağın niteliğine ve bazı alacaklar için kanunun öngördüğü özel kurallara göre belirlenir:
| Alacak | Faiz yaklaşımı | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz | 1475 s. K. md. 14 |
| Gecikmiş ücret | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | İş Kanunu md. 34 |
| Diğer işçilik alacakları | Alacağın niteliği ve talebe göre yasal faiz veya başka bir faiz türü | Genel hükümler, 3095 s. K. |
Görüldüğü gibi kanun, kıdem tazminatı ve gecikmiş ücret için reeskont veya avans faizi değil, mevduat faizine dayalı özel bir kural öngörmüştür. İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti veya diğer tazminatlar gibi alacaklarda hangi faizin uygulanacağı ise talebin içeriği, temerrüdün başlangıcı ve somut olayın özellikleri gibi unsurlara göre değerlendirilir. Bu nedenle tek bir oranı tüm alacaklar için doğru kabul etmek hatalı sonuçlara yol açabilir.
Ücret alacaklarının genel çerçevesi için ücret alacağı maddemize, kıdem tazminatında gecikmenin sonuçları için ise kıdem tazminatı ödeme zamanı ve gecikme rehberimize bakabilirsiniz.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut alacaklarda uygulanacak faiz türü için bir iş hukuku uzmanına danışılması önerilir.
Faiz Nasıl Hesaplanır? Genel Mantık
Faiz hesabının temel adımları, faiz türü ne olursa olsun benzerdir:
- Asıl alacağın belirlenmesi: Ödenmesi gereken brüt veya net tutar netleştirilir.
- Başlangıç tarihi: Faizin işlemeye başladığı tarih belirlenir. Bazı alacaklarda bu tarih fesih tarihi, bazılarında temerrüt veya talep tarihidir.
- Faiz türü ve oran: Alacağa uygulanacak faiz türü ve ilgili dönemlerdeki oranlar tespit edilir.
- Dönemsel hesap: Oranlar dönem içinde değişmişse, her dönem için ayrı hesap yapılır.
- Ödeme tarihine kadar hesap: Faiz, fiilî ödeme tarihine kadar işletilir.
Aşağıdaki durum açıklama amaçlı bir örnektir. Kıdem tazminatını fesihten iki ay sonra ödeyen bir işveren, bu iki aylık süre için tazminat tutarına mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden faiz eklemekle karşılaşabilir. Gecikme ne kadar uzarsa, faiz yükü de o kadar artar.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Yasal faiz ve avans faizi: Yasal faiz ticari olmayan işlerde uygulanan genel orandır; avans faizi ise ticari işlerde temerrüt faizinin hesabında başvurulan Merkez Bankası oranıdır.
- Reeskont faizi ve politika faizi: Politika faizi, Merkez Bankası'nın para politikasını yönlendirdiği ana orandır; reeskont faizi ise senet iskontosuna ilişkin ayrı bir orandır.
- Mevduat faizi ve avans faizi: Mevduat faizi bankaların mevduata verdiği faizdir; kıdem tazminatı ve gecikmiş ücret için kanunun özel olarak öngördüğü ölçüt budur.
İK ve Finans İçin İpuçları
- Fesih sonrası ödemeleri geciktirmeyin; faiz yükünün en etkili önlemi zamanında ödemedir.
- Ödeme tarihlerini ve tutarlarını banka kayıtlarıyla belgelendirin.
- Arabuluculuk veya dava sürecindeki alacaklar için olası faiz yükünü hukuk danışmanınızla birlikte hesaplayın.
- Güncel oranları yalnızca resmi kaynaklardan doğrulayın.
Alacak Yönetiminde Destek
Fesih sonrası ödemelerinizi ve işçilik alacaklarına ilişkin riskleri doğru yönetmek için iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetimizden yararlanabilirsiniz. Durumunuzu ücretsiz ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
