Haftalık Çalışma Süresi (İngilizce: Weekly Working Hours), bir çalışanın bir hafta içinde yasal olarak çalıştırılabileceği normal süre demektir. İş Kanunu'nun 63. maddesine göre genel bakımdan en çok 45 saattir; aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit olarak dağıtılır. Bu sınırı aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır.
Haftalık çalışma süresi; vardiya planlamasından fazla mesai hesabına, kısmi süreli sözleşmelerden esnek çalışma modellerine kadar pek çok İK uygulamasının temelini oluşturur. Haftalık çalışma süresi nedir ve nasıl düzenlenir sorusu; İK ve bordro ekiplerini, vardiya planlayan yöneticileri, işletme sahiplerini ve çalışma saatlerini öğrenmek isteyen çalışanları doğrudan ilgilendirir.
Haftalık Çalışma Süresi Nedir? Temel Kurallar
İş Kanunu'nun çalışma süresine ilişkin temel kuralları şöyle özetlenebilir:
| Kural | İçerik |
|---|---|
| Haftalık üst sınır | En çok 45 saat |
| Dağıtım | Aksi kararlaştırılmamışsa çalışılan günlere eşit dağıtılır |
| Farklı dağıtım | Tarafların anlaşmasıyla günlere farklı dağıtılabilir |
| Günlük sınır | Farklı dağıtımda günlük çalışma 11 saati aşamaz |
| Denkleştirme | 2 aylık dönemde (TİS ile 4 aya kadar) haftalık ortalama 45 saati aşmamalıdır |
| Gece çalışması | Kural olarak 7,5 saati geçemez |
Bu kurallara ek olarak, sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işler için Çalışma Süresi Yönetmeliği'nde ayrıca düzenleme yapılmıştır. Yeraltı maden işleri gibi bazı ağır işlerde de daha kısa üst sınırlar öngörülmüştür.
Kanundaki 45 saat, üst sınırdır. Taraflar, iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle daha kısa bir haftalık süre kararlaştırabilir. Örneğin birçok ofis ortamında haftalık 40 saatlik çalışma düzeni uygulanır. Bu durumda sözleşme süresinin üzerinde ama 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir.
Nasıl Hesaplanır? Günlere Dağıtım Örnekleri
45 saatlik haftalık süre, işyerinin çalışma düzenine göre farklı biçimlerde günlere dağıtılabilir. Aşağıdaki örnekler, kavramı açıklamak için hazırlanmıştır:
- 6 günlük çalışma: Günde 7,5 saat × 6 gün = 45 saat. Kanunun "eşit dağıtım" varsayımına en yakın düzendir.
- 5 günlük çalışma: Günde 9 saat × 5 gün = 45 saat. Ofis ortamlarında yaygın bir düzendir.
- 5,5 günlük çalışma: Hafta içi 5 gün 8 saat ve cumartesi 5 saat = 45 saat. Perakende ve üretimde sık görülen, cumartesi yarım gün çalışılan düzendir.
- 4 günlük çalışma: Günde 11 saat × 4 gün = 44 saat. Günlük 11 saat sınırı nedeniyle 45 saatin tamamı 4 güne sığdırılamaz.
Bu sürelerin hesabında ara dinlenmeleri dikkate alınmaz; yani 9 saatlik bir çalışma günü için işyerinde 1 saat ara dinlenmesiyle birlikte 10 saat geçirilir. Farklı dağıtım modellerinin ayrıntılı örnekleri için haftalık 45 saatin günlere dağıtılması rehberimize göz atabilirsiniz.
Türkiye'de Mevzuat Boyutu
Md. 63'teki çalışma süresi kurallarına uymayan işverene 2026 yılı için 26.620 TL idari para cezası öngörülmüştür. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar ise fazla çalışma niteliğindedir ve her saat için ücret %50 zamlı ödenmelidir; fazla çalışma yılda en çok 270 saat olabilir ve çalışanın yazılı onayını gerektirir.
Çalışma sürelerinin ispatı uyuşmazlıklarda büyük ölçüde işverene düşer. Bu nedenle giriş-çıkış kayıtlarının, vardiya çizelgelerinin ve varsa denkleştirme anlaşmalarının düzenli olarak saklanması gerekir. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uygulamalar için uzman görüşü alınmalıdır.
Sık Karıştırılan Kavramlar
- Haftalık çalışma süresi ve fazla mesai: Haftalık çalışma süresi normal çalışmanın üst sınırıdır; bu sınırı aşan çalışmalar fazla mesaidir.
- Haftalık çalışma süresi ve kısmi süreli çalışma: Kısmi süreli çalışma, haftalık çalışma süresinin tam süreli emsal çalışana göre önemli ölçüde daha az belirlendiği sözleşme türüdür.
- Haftalık çalışma süresi ve işyerinde geçirilen süre: İşyerinde geçirilen sürenin tamamı çalışma süresi değildir; ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Buna karşılık kanunda sayılan bazı süreler (örneğin süt izni) çalışma süresinden sayılır.
İK Uygulamasında İpuçları
- İş sözleşmelerinde haftalık çalışma süresini ve günlere dağılımını açıkça yazın.
- Vardiya çizelgelerini haftalık 45 saat ve günlük 11 saat sınırlarını kontrol edecek biçimde hazırlayın.
- PDKS verilerini haftalık bazda raporlayarak sınırı aşan çalışmaları erken tespit edin.
- Sözleşme süresi 45 saatin altındaysa, fazla sürelerle çalışmaları ayrıca takip edin.
- Çalışma düzeninde yapılacak değişikliklerin çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliği taşıyıp taşımadığını önceden değerlendirin.
Çalışma süresi düzeninizi mevzuata uygun biçimde kurgulamak için İK Partner'ın iş hukuku ve mevzuat uyumu hizmetinden destek alabilirsiniz. Mevcut çizelgelerinizi ücretsiz bir ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.
İK sözlüğündeki diğer terimler için İK Sözlüğü sayfamıza göz atabilirsiniz.
